• 149.751 films
  • 8.327 series
  • 25.394 seizoenen
  • 558.108 acteurs
  • 324.656 gebruikers
  • 8.524.446 stemmen
Avatar
 
De opkomst van LHBTI+-representatie in films

De opkomst van LHBTI+-representatie in films

Zondag 26 juni 2022 om 15:57, door Rebekka Raap
De opkomst van LHBTI+-representatie in films

In de laatste jaren zien we een ontzettende groei in de hoeveelheid LHBTI+-films die uitkomen. Titels zoals Moonlight en Call Me By Your Name waren grote successen, zowel qua kaartverkoop als bij critici. Deze opkomst van LHBTI+-films was echter al veel langer aan het opbouwen. Sterker nog, LHBTI+-films en homoseksuele karakters in films bestaan al sinds het begin van de film. Echter was dit vroeger vaak in negatief daglicht, of vol met stereotypes.

In de klassieke Hollywood periode, vanaf ongeveer 1920 tot 1950, werden homoseksuele karakters, meestal mannen, wel opgenomen in films, hoewel er niet duidelijk werd vermeld wat hun geaardheid was. Dit werd alleen maar geïnsinueerd door de karakters stereotype karaktereigenschappen toe te meten die destijds werden gezien als passend bij homoseksuele mannen, zoals vrouwelijk gedrag en bewegingen en fysieke zwakte in vergelijking met de mannelijke held in de film. Deze indirecte manier van een homoseksueel karakter identificeren wordt ook wel ‘gay coding’ genoemd. Hoewel gay coding niet altijd werd gebruikt om LHBTI-personen in een kwaad daglicht te zetten, was dit meestal wel het geval. Vaak werden bijvoorbeeld alleen de slechteriken in een verhaal geschreven op deze manier die iets impliceerde over hun geaardheid. Ook werden deze ‘gay coded’ karakters vaak gebruikt om LHBTI-personen belachelijk of ongeloofwaardig te maken.

Hays Code

Dat er gebruik gemaakt moest worden van deze verdekte manier om het over geaardheid te hebben had, tenminste in Hollywood, ook een duidelijke reden. Tussen 1934 en 1968 moesten studios zich houden aan de zogenaamde ‘Hays Code’, ofwel de ‘Motion Picture Production Code’. Dit waren regels waaraan Amerikaanse films zich moesten houden op het gebied van zedelijk gedrag. Onder andere stond er in deze regels dat filmmakers niet mochten verwijzen naar homoseksualiteit, rassenvermenging, abortus en drugs. Ook mocht extreem geweld niet worden getoond en moest misdaad altijd bestraft worden in een film. Voordat deze code werd ingesteld, was Hollywood eigenlijk een stuk vrijer met wat er werd gemaakt. Zo wordt er een gay bar getoond in de film Call Her a Savage (1932) en wonen twee mannen en een vrouw met zijn drieën samen in Design For Living (1933).

Charlie Chaplin in A woman

Representatie in films gaat zelfs nog verder terug dan dat. De eerste film die kan worden gezien als een LHBTI+-film was The Dickinson Experimental Sound Film uit 1894. in deze korte film zijn twee mannen te zien die samen dansen. Ook Charlie Chaplin, een van de bekendste personen uit de vroege periode van de film, speelde vaak met genderrollen. Dit deed hij bijvoorbeeld in A Woman (1915), waarin hij zich verkleedt als een vrouw om twee mannen voor de gek te houden, wat er uiteindelijk toe leidt dat de mannen elkaar kussen. Deze voorbeelden zijn echter niet echt positief over LHBTI-personen, en geven de indruk dat homoseksualiteit vooral grappig is. Een van de eerste films die als boodschap juist de acceptatie van LHBTI-personen wilde uitdragen, was de Duitse film Anders Als Die Andern (1919). In deze film volgen we een homoseksuele violist die zelfmoord pleegt nadat hij wordt gechanteerd om zijn homoseksualiteit. Aan het einde is een vraag om tolerantie voor homoseksuelen te zien door activist Magnus Hirschfeld. Dat deze film gemaakt kon worden, kwam door een korte periode van verlaagde censuur na de Eerste Wereldoorlog in Duitsland. Tien jaar later werd het eerste lesbische liefde op het witte doek getoond in Pandora’s Box (1929). De eerste expliciete lesbische relatie liet nog twee jaar op zich wachten, maar in Mädchen in Uniform (1932), weer een Duitse film, zien we de relatie tussen een schoolmeisje en haar vrouwelijke docent.

Gay Coding

De grote Hollywoodstudio’s waren, net als velen in het publiek, niet gediend van deze vrijheid die te zien was in films in de voorgaande jaren, en besloten dus een stel regels te maken waarin zaken die volgens hen niet zedelijk waren, werden verboden. Hierna ging het voor een lange periode achteruit met de representatie van LHBTI-personen in film, en werd er steeds meer gebruik gemaakt van ‘gay coding’ van slechteriken. Goede voorbeelden van ‘gay coding’ van schurken is te zien in Dracula’s Daughter (1936), Rebecca (1940) en The Maltese Falcon (1941). In die laatste werd in het script zelfs expliciet verwezen naar de seksualiteit van de slechterik, maar in de film werd hier slechts naar gehint door middel van zijn vrouwelijke gedrag en liefde voor parfum. In Alfred Hitchcocks film Rope (1948) zijn twee, duidelijk ‘gay coded’ mannen te zien die in koele bloeden een klasgenoot vermoorden. Hitchcock maakte wel vaker gebruik van ‘gay coded’ karakters, zo ook in Strangers On a Train (1951) en de eerdergenoemde film Rebecca.

Still uit Rebecca

Tijdens deze periode werden echter niet alleen maar films gemaakt die homoseksuele personen neerzetten als slechteriken. Zo kwam in 1951 de Franse film The Pit of Loneliness uit, waarin veel lesbische thema’s werden besproken. Ook was dit de eerste film die compleet geproduceerd en geacteerd werd door vrouwen. In 1955 was de razenberoemde en vernomen biseksuele filmster James Dean te zien in Rebel Without a Cause, waarin duidelijk een gay coded relatie te zien is tussen hem en een klasgenoot. Die klasgenoot werd gespeeld door Sal Mineo, die later een van de eerste Hollywoodacteurs was die uit de kast kwam als homoseksueel.

Representatie

In de periode die daarna kwam, toen de Hays Code langzamerhand minder werd nageleefd en uiteindelijk werd afgeschaft, waren er steeds meer verhalen te zien over LHBTI-personen op het witte doek. Echter waren dit vaak verhalen vol met tragische gebeurtenissen, waarin ondanks de roep om acceptatie homoseksuele personen vaak droevige karakters waren die veel leed moesten doorstaan. Zo was er de Britse film Victim (1960) over een chantageplot tegen verschillende homoseksuele mannen. Deze film werd gezien als activisme tegen homofobie in Engeland, waar relaties tussen twee personen van hetzelfde geslacht tot 1967 illegaal waren. In The Childrens Hour (1961) met Audrey Hepburn en Shirley MacLaine werd een gay coded lesbisch karakter neergezet als sympathiek, maar ook zij komt uiteindelijk aan een tragisch einde. De eerste film waarin zwarte homoseksuele karakters aan bod kwamen, was de film Portrait of Jason uit 1967, waarvoor experimentele filmmaker Shirley Clarke interviews afnam met Jason Holliday, een homoseksuele zwarte sekswerker.

Camp

Toen in 1968 de Hays Code volledig werd afgeschaft, nadat er in de jaren zestig steeds meer roep om seksuele en creatieve vrijheid kwam, kwamen er steeds meer LHBTI-films op de markt. Zo focust The Boys in the Band (1970) zich op een vriendengroep bestaande uit voornamelijk homoseksuele New Yorkers. De onderlinge (romantische) relaties die hierin werden getoond, was nog nooit eerder zo expliciet gezien in een film. Vanaf de jaren zeventig werden LHBTI-films voornamelijk gekenmerkt door een trend die ‘camp’ genoemd werd. In films die als ‘camp’ werden omschreven, werd er expres overdreven in stereotypes en theatraal gedrag en stijl, als een daad van rebelsheid tegen de sociale norm van de tijd. Een voorbeeld van een vroege ‘camp’ film is Pink Flamingos (1972), waarin een drag queen strijdt voor de titel van ‘filthiest person alive’. Het toppunt van camp is echter te zien in de klassieker Rocky Horror Picture Show (1975), waarin een jong koppel nadat hun auto kapot gaat hulp vragen aan de zeer excentrieke bewoners van een kasteel, geleid door de biseksuele, transgender dr. Frank-N-Furter. Het koppel komt terecht in een bizar verhaal vol biseksualiteit, moord en kannibalisme.

Still uit Rocky Horror Picture Show

Vanaf de jaren tachtig was er een ander, serieuzer geluid te horen in LHBTI+-films. Zo kwam in 1982 de film Making Love uit, waarin oude stereotypes de deur uit gingen. Deze film gaat over een getrouwde man die er langzamerhand achter komt dat hij homoseksueel is. De homoseksuele maker van de film, Barry Sandler, omschreef zijn film als ‘de eerste mainstream Hollywoodfilm die op een positieve manier met homoseksualiteit omgaat en positieve rolmodellen opbrengt’. De documantaire Paris is Burning (1990) gaf een mooi inkijkje in de zwarte en latino drag-culuur in New York door interviews te tonen met drag queens, transvrouwen en ‘voguers’. In de film Desert Hearts uit 1985 wordt voor het eerst een lesbische relatie met een goed einde getoond. Toch waren er nog veel films die negatieve stereotypes over homoseksuelen uitdroegen, zoals de film Cruising (1980), die gaat over een seriemoordenaar in de S&M gemeenschap, waarin volgens veel kritische LHBTI+-kijkers homoseksuelen neer worden gezet als door seks geobsedeerde maniakken.

HIV- en aidsepidemie

Natuurlijk kwam er vanaf de jaren ’80 ook een ander onderwerp kijken in de afbeelding van homoseksualiteit op het witte doek, namelijk de verwoestende HIV- en aidsepidemie in de LHBTI-gemeenschap. Deze epidemie zorgde voor een nieuwe golf van homofobie, wat ook een onderwerp werd in veel films over de ziekte. De eerste film die dit onderwerp aansneed was Parting Glances (1986) van filmmaker Bill Sherwood, die later zelf ook zou sterven aan de gevolgen van aids. Zeven jaar later kwam het onderwerp ook aan het licht in een meer mainstream Hollywoodfilm, namelijk Philadelphia (1993) met Tom Hanks, over een advocaat die wordt ontslagen vanwege het feit dat hij aids heeft. In de jaren die hierop volgden bleef de HIV- en aidsepidemie een van de belangrijkste onderwerpen in LHBTI-films.

Still uit Philadelphia

Tot nu toe was de focus, een paar uitzonderingen daargelaten, in LHBTI+-films vaak vooral op witte, homoseksuele en lesbische personen. Maar hoe meer acceptatie er kwam voor LHBTI+-personen, hoe meer aandacht er ook werd besteedt aan genderidentiteit en niet-witte LHBTI+-personen. Zo kwam in 1999 de waargebeurde film Boys Don’t Cry uit, waarin Hillary Swank de rol van transjongen Brandon Teena, die in 1993 werd vermoord, op zich neemt. In hetzelfde jaar won de film All About My Mother, over een vrouw die terugkomt bij haar ex-partner, een transgender vrouw, een Oscar.

Keerpunt

In 2005 kwam er een echt keerpunt in de HBTI+-films met Brokeback Mountain, over de geheime romance tussen twee cowboys gespeeld door Jake Gyllenhaal en Heath Ledger. Deze film was een groot succes bij critici en in de box office, en bewees dat ook verhalen over homoseksuele relaties grote, mainstream successen kunnen worden. In de jaren die daarop volgden kwamen er meer klassiekers in het LHBTI+-genre uit, zoals The Kids Are All Right (2010), Pariah (2011) en Blue is the Warmest Color (2013). De laatste in dit rijtje wordt echter door veel kijkers niet gezien als een goed voorbeeld van representatie, vooral omdat de seksuele relaties tussen vrouwen vooral worden afgebeeld op een manier die gezien kan worden als voyeuristisch en vooral gericht op de ‘male gaze’, wat inhoudt dat er vooral wordt ingespeeld op wat heteroseksuele mannen opwindend vinden. Ook werd de film bekritiseerd vanwege de slechte omstandigheden waarin de vrouwelijke acteurs seksscènes moesten opnemen.

In 2017 werd opnieuw een grote mijlpaal bereikt toen Moonlight een Oscar voor beste film won. Daarmee was de film over een jonge zwarte man die zijn identiteit ontdekt de eerste LHBTI+-film én de eerste film met een volledig zwarte cast die deze prijs mee naar huis mocht nemen. Een jaar later werd er opnieuw op de Oscars een mijlpaal bereikt toen A Fantastic Woman, een Chileense film over een transgender zangeres, de prijs voor beste film in een andere taal won. Daniela Vega, de hoofdrolspeelster in deze film, was de eerste openlijke trans persoon die presenteerde tijdens de ceremonie. In 2019 bereikte de representatie van LHBTI+-personen in films een hoogtepunt, toen er een recordaantal films met homoseksuele, transgender, en lesbische hoofdpersonen uitkwam. Een aantal bekende voorbeelden van films uit dit jaar zijn Booksmart, Blockers, Love, Simon, Pain and Glory, Rocketman, And Then We Danced, Portrait of a Lady on Fire en nog veel meer.

Still uit Moonlight

Uit deze, helaas toch nog onvolledige geschiedenis blijkt maar dat we al een hele weg zijn gekomen als het gaat om LHBTI+-representatie in films. Van gay coded slechteriken naar tragische verhalen over verboden liefdes, na een breed scala aan films over LHBTI-personen en diens levens, liefdes en leden. Dat er veel vooruitgang is geboekt, betekent echter niet dat makers van LHBTI+-films stil gaan zitten. In de aankomende jaren gaan filmmakers waarschijnlijk nog veel meer LHBTI-verhalen vertellen, en daarnaast is er een push om meer LHBTI-personen in films van alle genres te verwerken. Echter is er op dat gebied nog een lange weg te gaan, bijvoorbeeld doordat studio’s vaak LHBTI-verhaallijnen uit blockbusters knippen om de films beter te kunnen verkopen aan landen waar nog minder acceptatie is, zoals recentelijk Fantastic Beasts: The Secrets of Dumbledore, Doctor Strange in the Multiverse of Madness en Lightyear.

MovieMeter video

Reacties (15)

MovieMeter is niet de plek om maatschappelijk-politieke discussies te voeren.


Gast

  • berichten
  • stemmen

Let op: In verband met copyright is het op MovieMeter.nl niet toegestaan om de inhoud van externe websites over te nemen, ook niet met bronvermelding. Je mag natuurlijk wel een link naar een externe pagina plaatsen, samen met je eigen beschrijving of eventueel de eerste alinea van de tekst. Je krijgt deze waarschuwing omdat het er op lijkt dat je een lange tekst hebt geplakt in je bericht.

* denotes required fields.

Let op! Je gebruikersnaam is voor iedereen zichtbaar, en kun je later niet meer aanpassen.

* denotes required fields.
zoeken in:
avatar van John Milton

John Milton

  • 18105 berichten
  • 9804 stemmen

Ik heb vandaag Weekend (2011) gezien, erg sterk. Een soort queer Before Sunrise (1995) van Andrew Haigh (45 Years (2015). Grote aanrader, voor wie niet wegloopt voor een praatfilm (of wat herenliefde)


avatar van mrklm

mrklm

  • 4997 berichten
  • 6888 stemmen

Een flinke, maar goed onderbouwde opsomming van filmtitels. De enige titels die ik werkelijk mis zijn Scorpio Rising (1963), die de iconografie binnen de LHBTI+-gemeenschap op de kaart zette en resulteerde in een obsceniteitsschandaal. En Andy Warhol's Lonesome Cowboys (1968) was de eerste gay western en had hier ook niet misstaan. En gelukkig is homoseksualiteit de laatste jaren veel vanzelfsprekender geworden in de filmwereld.

Prima artikel waar duidelijk veel tijd in heeft gezeten, dus bravo! Genoeg kijkvoer voor de geïnteresseerden.


avatar van John Milton

John Milton

  • 18105 berichten
  • 9804 stemmen

mrklm schreef:

De enige titels die ik werkelijk mis zijn Scorpio Rising (1963), die de iconografie binnen de LHBTI+-gemeenschap op de kaart zette

terecht punt, Anger hoort zeker even genoemd te worden. Heeft onder andere het werk van Lynch en Scorsese beïnvloed. Scorpio Rising is ook 4* wat mij betreft, al is hij verder heel anders de titel die ik hierboven naar voren schuif


avatar van Crazyboy

Crazyboy

  • 57 berichten
  • 51 stemmen

Wat een geweldig artikel, een van de beste die jullie hebben gebracht. Ik kijk dit soort films regelmatig en vanaf de late jaren '80 ben ik aardig op de hoogte. Maar de gehele geschiedenis daarvoor was mij nog onbekend, en dit is een heel mooie samenvatting.


avatar van GrafGantz

GrafGantz

  • 118 berichten
  • 2221 stemmen

Interessant artikel, had stiekem gehoopt dat een van mijn favorieten ook genoemd zou worden (https://www.moviemeter.nl/film/683), maar een mens kan niet alles hebben


avatar van John Milton

John Milton

  • 18105 berichten
  • 9804 stemmen

GrafGantz schreef:

Interessant artikel, had stiekem gehoopt dat een van mijn favorieten ook genoemd zou worden

Mooie film inderdaad, Fucking Åmål (1998) .

Lukas Moodysson is sowieso een fijne regisseur. Tillsammans (2000) had ook een queer component, en is ook de moeite waard


avatar van Rotterdam@1

[email protected]

  • 509 berichten
  • 237 stemmen

Prima artikel, uitgebreid en goed gedaan!

Die verstopte codering in oude films was me tot nu toe ontgaan. Hitchcock e.a.?

En in sommige landen nú zijn de regels hieromtrent nog steeds uit het jaar Kruik.

James Dean later gezien, dat rijmt! en Brokeback Mountain vond ik heel mooi, omdat de romance op een spontane, ongedwongen manier ontstaat en dus overtuigend is met vooral het contrast met de ruige natuur en hun ruwe werk als cowboy daar omheen.

Meerdere films met dragqueens gezien en mij staat bij dat er op de voorgrond veel show en effectbejag is en op de achtergrond enorm veel verdriet en eenzaamheid.


avatar van eddie010

eddie010

  • 22 berichten
  • 0 stemmen

Een mooi lijstje waarbij ik La Vie d'Adèle nog mis


avatar van stormfox

stormfox

  • 163 berichten
  • 478 stemmen

Prima dat er voor elk doelgroep films worden gemaakt en ook prima dat elke groep aanwezig is in de overige films. Waar ik persoonlijk irritatie van krijg is het overduidelijk misbruiken van niet hetero rollen om maar een woke vinkje aangetikt te krijgen om de films beter te kunnen verkopen (hallo Disney).

Een goed voorbeeld hiervan is Robin (Maya Hawk) die in de serie Stranger Things de label gay heeft gekregen zonder dat dit ergens in de serie relevant is. Hetzelfde gebeurt natuurlijk ook met de ethnische vertegenwoordiging in films en series. Het zou mij niet verbazen als er in de nieuwe Lord of The rings serie een gekleurde lesbische Hobbit koppel zit, puur voor de extra kudo's. Uiteraard is het niet belangrijk of een personage hetero of gay is tenzij het relevant is voor het verhaal, maar in Hollywood zijn we aan het doorslaan vind ik.


avatar van mrklm

mrklm

  • 4997 berichten
  • 6888 stemmen

stormfox schreef:

Waar ik persoonlijk irritatie van krijg is het overduidelijk misbruiken van niet hetero rollen om maar een woke vinkje aangetikt te krijgen om de films beter te kunnen verkopen (hallo Disney)..

Aangezien de commerciële filmwereld (inclusief Disney) dit segment van de bevolking decennialang gemarginaliseerd, genegeerd of totaal totaal niet serieus genomen heeft, is die keuze volstrekt te rechtvaardigen. En ik begrijp niet waarom dit storend is, want het doet wat mij betreft niets af aan de kwaliteit van de film. Maar goed, het vergt natuurlijk enige tijd voor iedereen zich daar overheen zet.

Ik zou het overigens wel stoer vinden als Elliot Page de nieuwe James Bond zou worden! Of Bowen Yang! Maar dat is nog een brug te ver, vermoed ik. Het zou al heel wat zijn als Daniel Kaluuyah of Henry Golding die eer te beurt valt.


avatar van Artificialis

Artificialis

  • 67 berichten
  • 160 stemmen

Echter is er op dat gebied nog een lange weg te gaan, bijvoorbeeld doordat studio’s vaak LHBTI-verhaallijnen uit blockbusters knippen om de films beter te kunnen verkopen aan landen waar nog minder acceptatie is, zoals recentelijk Fantastic Beasts: The Secrets of Dumbledore, Doctor Strange in the Multiverse of Madness en Lightyear.

Doorgaans word ik doodmoe van de geforceerde romantische verhaallijnen die in films en series worden verwerkt. Als het aan mij zou liggen zouden er meer projecten worden geproduceerd waarin koppels überhaupt geen rol van betekenis spelen. Maar als er dan een keer wordt gekozen om twee homo's of lesbo's er in te stoppen, dan lig ik daar niet wakker van.

Het is voor mij onbegrijpelijk dat sommige mensen hier zodanig van in paniek raken dat ze vervolgens een film niet meer willen zien. Sterker nog, het als een persoonlijke missie gaan ervaren om een project te boycotten en daar anderen in mee te willen trekken. Gedrag van nog lager niveau wordt gedemonstreerd in landen waarin censuur wordt toegepast. Er zijn naties vanwaaruit militaire acties in (buur)landen worden ondernomen, met ernstig leed en sterfte tot gevolg. Maar wee degene die het in hun bioscopen moeten opbrengen om naar twee zoenende mannen of vrouwen te kijken.


avatar van Debo

Debo

  • 213 berichten
  • 271 stemmen

stormfox schreef:

Prima dat er voor elk doelgroep films worden gemaakt en ook prima dat elke groep aanwezig is in de overige films. Waar ik persoonlijk irritatie van krijg is het overduidelijk misbruiken van niet hetero rollen om maar een woke vinkje aangetikt te krijgen om de films beter te kunnen verkopen (hallo Disney).

Een goed voorbeeld hiervan is Robin (Maya Hawk) die in de serie Stranger Things de label gay heeft gekregen zonder dat dit ergens in de serie relevant is. Hetzelfde gebeurt natuurlijk ook met de ethnische vertegenwoordiging in films en series. Het zou mij niet verbazen als er in de nieuwe Lord of The rings serie een gekleurde lesbische Hobbit koppel zit, puur voor de extra kudo's. Uiteraard is het niet belangrijk of een personage hetero of gay is tenzij het relevant is voor het verhaal, maar in Hollywood zijn we aan het doorslaan vind ik.

Helemaal mee eens!


avatar van Mascaradrama

Mascaradrama

  • 11 berichten
  • 60 stemmen

stormfox schreef:

Prima dat er voor elk doelgroep films worden gemaakt en ook prima dat elke groep aanwezig is in de overige films. Waar ik persoonlijk irritatie van krijg is het overduidelijk misbruiken van niet hetero rollen om maar een woke vinkje aangetikt te krijgen om de films beter te kunnen verkopen (hallo Disney).

Een goed voorbeeld hiervan is Robin (Maya Hawk) die in de serie Stranger Things de label gay heeft gekregen zonder dat dit ergens in de serie relevant is. Hetzelfde gebeurt natuurlijk ook met de ethnische vertegenwoordiging in films en series. Het zou mij niet verbazen als er in de nieuwe Lord of The rings serie een gekleurde lesbische Hobbit koppel zit, puur voor de extra kudo's. Uiteraard is het niet belangrijk of een personage hetero of gay is tenzij het relevant is voor het verhaal, maar in Hollywood zijn we aan het doorslaan vind ik.

Kortom, zo prima vindt je het dus niet. Want het moet relevant zijn voor het verhaal n men slaat dooorrr. Nee joh,men mag juist totaal los van allerlei uitleg en karakterontwikkelingen en verhaallijnen lekker he-ho-le-bi-tra-pan zijn.. een zeer goede ontwikkeling.

Mooi en informatief geschreven stuk Rebekka


avatar van Mascaradrama

Mascaradrama

  • 11 berichten
  • 60 stemmen

eddie010 schreef:

Een mooi lijstje waarbij ik La Vie d'Adèle nog mis

Engelse titel van La Vie d'Adèle is Blue is the Warmest Color.


avatar van eddie010

eddie010

  • 22 berichten
  • 0 stemmen

Mascaradrama schreef:

(quote)

Engelse titel van La Vie d'Adèle is Blue is the Warmest Color.

Touché