Wanneer we het hier op MovieMeter.nl over de filmindustrie hebben, gaat het vaak voornamelijk over Hollywood. Heel gek is dat niet, aangezien maar een klein deel van de films die Nederlanders kijken van eigen bodem komen. Toch is het interessant om eens dieper te duiken in de Nederlandse filmgeschiedenis, en uit te zoeken hoe het kan dat films van eigen bodem vaak niet zoveel succes weten te boeken als films uit het buitenland.

In de afgelopen jaren lag het marktaandeel van Nederlandse films in eigen land slechts rond de 13 procent, terwijl de Amerikaanse filmindustrie een marktaandeel heeft van maar liefst 73 procent. Binnen Europa zijn dat eigenlijk erg gemiddelde cijfers, op ons continent zijn films uit de VS nou eenmaal een stuk populairder. In landen als Italië en Frankrijk is de eigen filmindustrie nog iets populairder dan in ons land, daar ligt het marktaandeel van films van eigen bodem tussen de 20 en 25 procent, terwijl andere landen, zoals België, Oostenrijk en Zwitserland het nog slechter doen met een marktaandeel van minder dan 10 procent voor films van eigen bodem. 

De eerste Nederlandse Films

Hoewel de Nederlandse filmindustrie dus maar een klein deel van het geld dat in Nederland wordt verdiend met films binnenbrengt, heeft de Nederlandse filmindustrie in de laatste pakweg 150 jaar zeker niet stilgestaan, en is er genoeg noemenswaardig materiaal uit ons landje gekomen. De eerste Nederlandse film die gemaakt werd en bewaard is gebleven, is De mésaventure van een Fransch heertje zonder pantalon aan het strand te Zandvoort (1905) van Willy en Albert Mullens. Het is een komische stomme film van slechts zes minuten, over een man die door een politieagent en een mensenmassa wordt achtervolgd nadat hij zijn broek uitdoet op het strand om te voorkomen dat die nat wordt. Omdat het de oudste bewaarde Nederlandse film is, werd De mésaventure van een Fransch heertje zonder pantalon aan het strand te Zandvoort opgenomen in de Canon van de Nederlandse film. Dit is een lijst met zestien van de belangrijkste Nederlandse films, samengesteld door een commissie in 2007. Overigens was dit niet de allereerste Nederlandse film, dat was Gestoorde Hengelaar uit 1896, maar deze ging helaas met de tijd verloren. 

In de daaropvolgende jaren kwam de Nederlandse filmindustrie langzaam op gang, en tussen 1911 en 1930 werden zo'n veertig stomme films gemaakt in Nederland. Enkele van de meer succesvolle eerste films waren De Levende Ladder, Ontmaskerd, Het Geheim van Delft, Een Carmen van het Noorden en Helleveeg. Vanaf de jaren dertig werd er steeds vaker geëxperimenteerd met geluidsfilms. De eerste van Nederlandse bodem was Zeemansvrouwen (1930). Het duurde echter nog even voordat Nederlandse films een echte plek op het internationale toneel wisten te bemachtigen, maar in 1958 wist de film Dorp aan de Rivier, gebaseerd op het gelijknamige boek van Antoon Coolen, genomineerd te worden voor zowel een Gouden Beer als een Oscar. Hiermee was een wat serieuzere Nederlandse filmindustrie geboren. 

De Nederlandse filmindustrie op gang

Vanaf dat moment werden Nederlandse films niet meer alleen door amateurs gemaakt, mede doordat in 1956 het 'Productiefonds voor Nederlandse Films' werd opgericht. In 1958 verscheen ook de eerste Nederlandse film in kleur, Jenny. Het zou echter nog tot de jaren zeventig duren dat dit gebruikelijk werd. In het decennium dat volgde werden steeds meer professionele films gemaakt, een paar films die succes hadden in de jaren zestig waren Als twee druppels water, Mensen van Morgen en Het Gangstermeisje.

Vanaf de jaren zeventig werd de Nederlandse filmindustrie pas echt interessant. In ons land werden gedurfde films gemaakt, vaak met een erotisch tintje. Nederlands bekendste filmmaker die in die tijd opkwam was Paul Verhoeven. Hij maakte titels zoals Turks Fruit en Soldaat van Oranje, de duurste Nederlandse film die tot dat moment werd gemaakt. Naast Paul Verhoeven begonnen ook andere filmmakers grote namen te worden in de Nederlandse industrie, zoals Nouchka van Brakel, Wim Verstappen, Fons Rademakers, Frans Weisz en Pim de la Parra, die overigens niet in Nederland werd geboren maar in Suriname.

In de jaren tachtig werd voor het eerst een Oscar gewonnen door een Nederlandse film. Deze eer was voor De Aanslag, een film gemaakt door Rademakers die werd gebaseerd op het gelijkmatige boek van Harry Mulisch. In dit decennium werden meer succesvolle films gemaakt die tot op de dag van vandaag kunnen worden gezien als klassiekers, zoals onder meer Flodder, De Lift, Ciske de Rat en Abel. Naast De Aanslag wisten nog twee films internationaal succes te behalen, namelijk Spoorloos van George Sluizer en De vierde man van Paul Verhoeven. 

Na een succesvol decennium in de jaren tachtig, begon de Nederlandse filmindustrie in de jaren negentig achteruit te gaan. In 1994 was het Nederlandse aandeel van de totaalomzet van bioscopen teruggelopen tot 1%, wat er voor zorgde dat veel Nederlandse filmmakers hun heil in het buitenland zochten. Een genre dat nog enig succes wist te behalen in de Nederlandse filmindustrie, was de kinderfilm met klassiekers zoals Abeltje en Kruimeltje. Ondanks het kleine bereik van de Nederlandse filmindustrie in de jaren negentig, werd er wel twee keer een Oscar gewonnen door een film uit ons land. Namelijk door Antonia (1995) van Marleen Gorris, die de prijs won voor beste niet-Engelstalige film en door Karakter (1997) van Mike van Diem, die zijn Oscar in dezelfde categorie won.

Een nieuw millennium

Ook na het einde van de jaren negentig werden in het nieuwe millennium veel kinderfilms gemaakt die tot op de dag van vandaag tot de verbeelding spreken, zoals Pluk van de Petteflet en Minoes. In deze periode kwam er ook een nieuw genre de hoek om kijken, toen in 2001 Costa! werd gemaakt. Deze komediefilm had veel weg van een soapserie en inspireerde weer andere films zoals Liever Verliefd en Snowfever. Ook werden er veel zogenaamde 'multicultikomedies' gemaakt, zoals Shouf Shouf Habibi! en Het Schnitzelparadijs. De populaire Nederlandse filmindustrie werd steeds eenzijdiger met een grote hoeveelheid komediefilms. Wel werden Nederlandse films langzamerhand weer een stuk populairder. Het aandeel Nederlandse films groeide van 1 procent naar de huidige 13 procent, en een nieuwe generatie filmmakers en acteurs nam het stokje over van de oude garde.

Paul Verhoeven was ook nog niet klaar met films maken. In 2006 maakte hij Zwartboek, zijn eerste Nederlandse film in meer dan 20 jaar. Deze film werd een enorm succes in binnen- en buitenland. Ook het jaar daarop, in 2007, kwam er een film uit die verkooprecords brak: Alles is Liefde. Die film werd maar liefst 1,3 miljoen keer bekeken in de bioscoop. Ook Oorlogswinter, Komt een Vrouw Bij de Dokter en De Storm waren in de eerste tien jaar van dit millennium grote successen. In de afgelopen jaren, na 2010, bleef de romantische komedie het meest gemaakte genre in Nederland, met films als Soof,  Gooische Vrouwen en de New Kids films. Net als in de decennia hiervoor werden er ook weer veel films gemaakt met de Tweede Wereldoorlog als onderwerp, net als dramafilms en thrillers. Ook boekverfilmingen blijken vaak een groot succes te zijn in ons land. 

De Nederlandse filmindustrie

Hoewel in dit overzicht bij lange na niet alle Nederlandse films van belang zijn genoemd, wordt wel duidelijk dat er geen gebrek is aan films van kwaliteit uit eigen land. Maar hoe kan het dan dat de Nederlandse filmindustrie maar niet groter kan worden? Dat heeft voornamelijk te maken met de kleine afzetmarkt en een gebrek aan budget. Een film die gemaakt wordt in Hollywood, en waar dus Engels in wordt gesproken, kan eigenlijk verkocht worden aan ieder land. Mensen die geen Nederlands spreken zijn niet snel geneigd om een film in onze taal te kijken, wat ons dus eigenlijk beperkt tot een afzetmarkt in België en Nederland.

Daarnaast hebben Nederlandse films gemiddeld niet zo'n groot budget als films uit de VS, en is het ook moeilijker om aan subsidies te komen. In de Nederlandse filmindustrie is het eigenlijk gebruikelijk dat filmmakers hun subsidies krijgen van de overheid, en is er minder mogelijkheid voor geldschieters van andere kanten. Terwijl het in Hollywood eerder normaal is om aan te kloppen bij bijvoorbeeld bedrijven, rijke individuen of hedgefunds. Daardoor is het gemiddelde budget van een Nederlandse film zo ongeveer 1,5 miljoen euro, terwijl een 'goedkope' Hollywoodfilm meestal een budget heeft van 20 tot 25 miljoen dollar. Sommige blockbusters zitten qua budget zelfs in de honderden miljoenen. Ook blijkt vaak dat Nederlandse filmmakers, zoals Paul Verhoeven, en acteurs zoals Carice van Houten en Rutger Hauer vaak een overstap maken naar Hollywood wanneer ze genoeg bekendheid hebben opgedaan. Hierdoor verliezen we dus eigenlijk veel van de mensen die er voor zouden kunnen zorgen dat Nederlandse films ook internationaal succes boeken. 

De beste oplossing zou dus zijn om als Nederlandse filmmaker films te gaan maken die geschikt zijn voor andere afzetmarkten. Bijvoorbeeld door niet Nederlands, maar Engels als voertaal te gebruiken. De vraag is dan wel of de Nederlandse filmindustrie nog wel onze eigen is, of dat we dan een deel van onze identiteit laten varen voor meer commercieel succes.