In de afgelopen jaren heeft handgetekende animatie steeds meer plaats moeten maken voor digitale of 3D-animatie. Toch wil Disney, met het honderdjarig jubileum van de studio in het verschiet, mogelijk weer terug naar haar ‘roots’ met handgetekende films. Dat zegt Eric Goldberg, een van Disney’s meest bekende animators in een interview met IndieWire. Een goede reden om eens te kijken naar de geschiedenis van animatie bij Disney.

Hoewel handgetekende animatie al een aantal jaar niet meer erg populair is bij Disney, zijn er nog steeds filmmakers die daar interesse in hebben. Dat blijkt ook uit de documentaire Sketchbook, die uitkwam ter ere van het honderdjarig jubileum van Disney. Daarin worden zes animatieartiesten gevolgd tijdens hun werk in de studio. In een interview over de serie vertelt Eric Goldberg, een van de animators die onder andere verantwoordelijk was voor de geest in Aladdin en Louis the Alligator in Princess and the frog, dat er binnenkort waarschijnlijk meer ruimte is voor 2D-animatie binnen het bedrijf. “We hebben nu een atmosfeer en een groep mensen die inzien dat handgetekende 2D-animatie onderdeel is van het nalatenschap van Disney.”

De Klassiekers

Handgetekende animatiefilms waren dan ook waar Walt Disney voor het eerst bekend meer werd. Alle oude Disneyklassiekers, zoals Snow White and the Seven Dwarfs (1937), Bambi (1942), Pinokkio (1940), zijn frame voor frame handgetekend. In de tijd dat Walt Disney nog in leven was, tot 1966, werd het overgrote deel van deze meest bekende films gemaakt. Na het overlijden van Disney en daarna zijn broer Roy O. Disney, kwam het bedrijf in handen van Donn Tatum, Card Walker en Ron Miller. Onder hun leiding kwam de studio in moeilijkere vaarwateren terecht, en wisten ze een tijd geen echt grote hits te scoren, afgezien van uitzonderingen zoals The Rescuers (1977).

Een grote klap kwam toen een van Disney’s belangrijkste animators, Don Bluth, er met elf mensen van zijn team vandoor ging tijdens de productie van The Fox and the Hound (1981) en zijn eigen productiebedrijf startte. Hij zou in de jaren tachtig Disneys grootste concurrent zijn, met successen zoals An American Tail (1986) en The Land Before Time (1988). Door deze plotselinge concurrentie moest Walt Disney Studios harder werken om op de eerste plek te blijven. In 1988 werd Oliver & Co. uitgebracht, die weer een bescheiden hit was. Dat jaar was Bluths The Land Before Time echter de film die het meeste opleverde.

Disneys renaissance

De renaissance van Disney, zoals het succes van de studio in de late jaren tachtig en vroege jaren negentig ook wel wordt genoemd, kwam dus grotendeels op gang door de concurrentie die de studio voelde met Don Bluth Productions. Ook een andere speler op de animatiefilm markt begon een steeds grotere concurrent te worden, namelijk de Japanse Studio Ghibli. Walt Disney Studios moest snel met een succes komen, en dat kwam in de vorm van The Little Mermaid (1989). Deze handgetekende musicalfilm deed weer denken aan de successen van de klassieke Disney films uit de jaren dertig tot zestig. Tijdens deze zogenaamde renaissance van Disney kwamen in korte tijd een hoop films uit die stuk voor stuk grote successen waren, zoals Beauty and the Beast (1991), Aladdin (1992) en The Lion King (1994). Die laatste twee werden op elkaar volgend de best verdienende films aller tijden. De rest van de jaren negentig volgden er meer klassiekers zoals Pocahontas (1995), en Tarzan (1999). In deze periode begon Disney Studio’s al te experimenteren met andere animatietechnieken, zoals stop-motion met The Nightmare Before Christmas (1993). Handgetekende 2D-animatie voerde in deze tijd echter nog duidelijk de boventoon.

Pixar

2D-animatie stond echter voor een nieuwe uitdaging: computergeanimeerde films werden steeds populairder. Pixar Animation Studios, dat al in 1979 werd opgericht als een onderdeel van George Lucas’ Lucasfilm, kwam onder leiding van Apple-baas Steve Jobs snel aanstormen op de markt van animatiefilms. Het bedrijf kwam met een paar bescheiden successen in de jaren die daarop volgden, en verkocht in de jaren negentig hun software aan Walt Disney Studios. Disney was al langere tijd bezig met experimenteren met andere vormen van animatie. De eerste film die Disney maakte met deze software was The Rescuers Down Under (1990). Disney en Pixar bleven samenwerken.

Het eerste grote succes dat voortkwam uit deze samenwerking was Toy Story (1995), dat werd uitgebracht onder de naam van Pixar. Daarna de studio al gauw in een stroomversnelling terecht, en in de jaren die volgde kwamen er meerdere succesvolle films, zoals Toy Story 2 (1999), en Finding Nemo (2003). Dit was echter geen makkelijke tijd voor Pixar, vanwege interne strubbelingen en onenigheid met Disney. Die studio was al langere tijd geïnteresseerd in het overkopen van Pixar.

In 2006 werd Pixar uiteindelijk overgekocht door Walt Disney Studio’s. Hierna ging de focus van Disney Studio’s steeds meer liggen op 3D-animatiefilms. Deze werden uitgebracht onder de naam van Pixar, zoals Ratatouile (2007), WALL-E (2008) en Up (2009). Ondertussen kwam Disney in de zeroes ook met steeds meer live-actionfilms, zoals de Pirates of the Carribean-films en The Chronicles of Narnia: the Lion, the Witch and the Wardrobe (2005). Hoewel er door Disney in die tijd nog wel een aantal handgeanimeerde 2D-films uitkwamen, zoals Brother Bear (2003), waren dit bij lange na niet de grootverdieners van de studio in deze tijd.

Tegenwoordig

De grootste films van Disney/Pixar waren in de daaropvolgende jaren echter bijna allemaal 3D-geanimeerde films. Disney ging zonder de hulp van Pixar ook zelf steeds meer 3D-animatiefilms maken. Denk bijvoorbeeld maar aan Frozen (2013) en Moana (2016). Toch werden er in de tijd van 3D-animatie nog af en toe films gemaakt met het ouderwetse 2D Disney uiterlijk, zoals bijvoorbeeld The Princess and the Frog (2009) en Winnie the Pooh (2011). Ook werd er gebruik gemaakt van handgetekende animatietechnieken in sommige van de 3D-geanimeerde films. Een voorbeeld daarvan is de bewegende tattoo van Maui in Moana. Die werd geanimeerd door Eric Goldberg, die eerder in dit artikel genoemd wordt.

Ook in de meest recentelijke Disney- en Pixarfilms wordt met name gebruik gemaakt van computeranimatietechnieken. Zo werden bijvoorbeeld Raya and the Last Dragon (2021) en Encanto (2021), beide Disney Animation Originals, ook gemaakt met een computer animatietechniek. Ook is Disney in de laatste jaren veel bezig geweest met het maken van live-action remakes van de originele Disneyfilms, zoals Alice in Wonderland (2010), Beauty and the Beast (2017), The Lion King (2019) en nog veel meer. 

Maar waarom is Disney in de loop van de jaren steeds minder gebruik gaan maken van 2D animatie? In de eerste plaats is dit waarschijnlijk gewoon om mee te gaan met de trends van het moment. Hoewel 3D-animatie een stuk duurder is, valt er ook meer geld mee te verdienen. Kijkers hebben een voorkeur voor wat er moderner uit ziet. Bovendien is handgetekende animatie een stuk arbeidsintensiever, aangezien er voor elk beeld een geheel nieuwe tekening gemaakt moet worden. Bij 3D-animatie worden modellen gebruikt die per frame een klein stukje bewegen. Hierdoor is er dus een minder groot team nodig. Met 3D-animatie is het makkelijker om de film een realistische, gepolijste look te geven, terwijl 2D-animatie meer creatieve vrijheid geeft aan de makers en zorgt voor die klassieke ‘Disney-look’.

Al met al is 3D-animatie een prachtige manier van filmmaken, waar Disney in de loop van de jaren slim op in heeft gespeeld en inmiddels een van de marktleiders in is. Toch is het niet meer dan logisch dat er bij animators zoals Eric Goldberg wat gaat knagen. Handgetekende 2D-animatie is, zoals hij heeft benoemd, echt het nalatenschap van Disney, en het verlies van zo’n mooie techniek zou erg jammer zijn. Als de twee soorten animatie naast elkaar kunnen bestaan, is er voor moderne en voor nostalgische kijkers beiden wat wils.