Meningen

Met dit ouderwetse, romantisch avontuur met veel uniformen deed Adonis Valentino de harten sneller kloppen als gemaskerde held. Met dat lapje stof rond de ogen was hij compleet onherkenbaar. Het is gebaseerd op de onafgewerkte roman Doebrovski van Poesjkin. De adel, vertegenwoordigd door de tsarina, komt er niet goed uit. De held vertegenwoordigd de idealen vrijheid, broederlijkheid en gelijkheid.

Technisch vernieuwend was een trackingshot (na veertig minuten), waarin een hangende camera in de lengte over een weelderige eettafel beweegt. Ook dreigende schaduwen werden gebruikt. Er zitten mooi geregisseerde vechtscènes in en enkele verrassende plotwendingen. Zeker met live muziek erbij is dit een leuk stukje escapisme.

De roman van John Steinbeck is te grootschalig om in twee uur te behandelen, dus hebben ze gekozen om het gedeelte weg te laten rond Adam die zich in Salinas komt vestigen en zich te concentreren op het gedeelte waarin z'n zoon Cal centraal staat. Drie niveaus van geschiedenis worden met elkaar verweven: de bijbelse geschiedenis waarnaar op allerlei manieren verwezen wordt, de Amerikaanse geschiedenis ten tijde van de Eerste Wereldoorlog en de familiegeschiedenis van de Trasks.

James Dean kon zich gemakkelijk inleven in z'n personage omdat hij in meerdere opzichten heel erg op Cal leek. Hij acteert met heel z'n lichaam, neemt rare, verwrongen houdingen aan om z'n verkniptheid uit te drukken. Tussen de opnames door zou hij Raymond Massey op stang gejaagd hebben om het juiste gevoel van wrevel bij de acteur naar boven te halen. Ook de twee vrouwen, Julie Harris en Jo Van Fleet, zetten een personage met een innerlijk conflict neer.

Qua locatie is er een contrast tussen het conservatieve en devote landbouwstadje Salinas en het wereldse, ietwat decadente Monterey. De zaak die Kate Trask uitbaatte, zal wel een bordeel geweest zijn, maar dat mocht niet expliciet gezegd worden.

Naast het acteerwerk en de dialogen is ook de cinematografie geïnspireerd. Wanneer ze verliefd worden, zitten Cal en Abra tussen de bloeiende lentekruiden; wanneer ze verdriet hebben, staan ze half verscholen onder een treurwilg. Scheve cameraposities drukken uit hoe de patriarch met zijn voormalige zekerheden en idealen uit balans geraakt is. Wanneer iemand op een schommel zit, schommelt de camera in tegenbeweging. Tijdens dialogen gaat niet alle aandacht naar de spreker, maar reactieshots tonen de gevoelens van de toehoorder.

Het begint vrij conventioneel, met een relatiebreuk, al krijg je meteen die lethargische sfeer, dat ondoordringbare van Monica Vitti. Daarna krijgen we een politiek incorrecte scène waarin een Afrikaanse vrouw geparodieerd wordt en grove opmerkingen volgen over de Afrikaanse "wilden". Ik vraag me af wat de mensen daarvan zouden vinden die protesteren tegen Kuifje in Afrika. Een visueel hoogtepunt is de scène waarin ze door een wolk vliegen. Een contrast daarmee vormen de scènes op de beurs, die voorgesteld wordt als een groot casino. Daarmee is het contrast aangegeven tussen Vittoria en Piero (Alain Delon): zij is een gevoelsmens, hij een materialist. Wanneer die dronkaard verongelukt in die gestolen auto, denkt Piero aan de blikschade. Het dialoogloze einde is bevreemdend, alsof Antonioni aanhanger is van de stelling "Een beeld zegt meer dan duizend woorden."

Het is meer poëzie dan plot. Bij momenten is hij me wat te langzaam om van een echte klassieker te spreken. De titel ("De eclips") is me niet helemaal duidelijk, wellicht een metafoor voor het uitdoven van een relatie?

Eens om de tien jaar is er zo'n schoolmeidenrol die blijft hangen. Dit decennium wordt dat wellicht Hailee Steinfeld als de wispelturige tiener die altijd een sarcastische opmerking klaar heeft en nooit een blad voor de mond houdt. Haar bovenkleren zijn te wijd, haar rok te kort. De beste scènes zijn de dialogen met Woody Harrelson, die er vooral bij zit als vertrouweling en raadgever, maar dan zonder het gebruikelijke moraliserende toontje. Op de DVD-extra's kun je Harrelson met de slappe lach zien. Iets minder is het liefdesverhaaltje, met de foute jongen en de toffe maar onzekere jongen die toevallig een riante villa met zwembad ter beschikking heeft. Met haar moeder heeft ze een en ander gemeenschappelijk: een overmatige behoefte aan controle en een onwil om verandering te aanvaarden. Als ze die zwakte overwint, is dat een stap naar volwassendom. De afwisseling tussen ernstige en grappige scènes helpt om het ritme erin te houden.

Er is een fijne grens tussen echte emotie en sentiment. Die grens wordt hier mijns inziens niet overschreden, dankzij het natuurlijke acteerwerk en de realistische filmstijl.

Susanne Bier is beïnvloed door de principes van Dogma 95 en Lars von Trier, met name in het gebruik van handcamera. Dat levert beelden op die vrij dicht staan bij de menselijke manier van kijken: met schokjes, niet helemaal stabiel. Ze wijkt echter ook af van die principes: soms gebruikt ze een streepje achtergrondmuziek en er komt een korte flashback in voor (het overspel).

Jacob Petersen (Mads Mikkelsen) moet zijn wilde jaren gekend hebben met seks, drugs en rock & roll, geen type om mee te trouwen. Daarna moet hij naar India getrokken zijn om vanuit een naïef idealisme de wereld te willen verbeteren. Jörgen (Rolf Lassgärd) is zijn tegenstelling: een succesvol zakenman met vrouw en kind. De botsing tussen deze twee uitersten vormt de basis van het verhaal. Het blijkt dat ze elkaar nodig hebben. Jacob heeft Jörgen nodig voor zijn geld; Jörgen heeft Jacob nodig om zijn plaats in te nemen na zijn dood. We komen niet te weten aan welke ziekte Jörgen lijdt. Hij ziet er wel erg gezond en energiek uit voor iemand die nog slechts maanden te leven heeft, al is dat niet onmogelijk.

Het meest volwassen personage is Helene (Sidse Babbett Knudsen, later bekend van Borgen). Of zij Jacob helemaal Jörgens plaats in zal laten nemen, blijft een open vraag, maar ik heb de indruk dat zij degene zal zijn die dat beslist.

Een punt van discussie kan zijn of Jacob de juiste beslissing neemt door zijn leven in India in te ruilen voor dat in Denemarken, en dus zijn pleegkind Pramod voor zijn biologische dochter Anna.

Dit is een geslaagde tussenweg tussen een traditionele plotopbouw en een Europese, realistische stijl. Ik wil meer Bier!

Het begin slaat in als een bom. Op de muur staat de afkorting LSR voor Luftschutzraum, maar in paniek zie je mensen de verkeerde kant op rennen. Een decennium later is de wederopbouw bezig in letterlijke zin. Er zijn nog veel ruïnes.

Maria staat symbool voor West-Duitsland dat zichzelf verkoopt aan de hoogste bieder. Ze schakelt haar gevoelens uit en gebruikt verleiding om zich op te werken in de nieuwe maatschappelijke hiërarchie. Zelfs de conducteur verleidt ze voor een ticketje eerste klasse. Inwendig blijft ze echter trouw aan haar afkomst. Haar vader is gesneuveld in 1941, maar haar man nog blijkt te leven.

De structuur is symmetrisch, met een ontploffing in het begin en op het einde. Het gas heeft ze onopzettelijk aan laten staan. Haar verstrooidheid wordt al aangetoond wanneer ze haar handtas tussen de rozen zet. De freudiaanse verklaring zou zijn dat ze onderbewust niet verder wilde leven. Een langdurig huwelijk met die man die ze eigenlijk amper kent, had haar idealen wellicht aan diggelen geslagen.

Qua levensstijl en interieur is er een groot contrast tussen Maria's familie en die van zakenman Karl Oswald. Maria's familie leeft zeer sober. De basiskleur is bruin (Braun). Rood staat voor verleiding: lippenstift, nagellak, haar sjaaltje, haar mutsje, de rozen.

Personages worden getoond doorheen tralies, een venster, een trapleuning, een raster. Dit traliemotief verwijst naar de gevangenschap van Hermann. Ongewone camerastandpunten en spiegels creëren een ironische afstand. Soms valt er een schaduw over een gezicht, maar Maria's blauwe ogen worden vaak extra belicht, als in een poging om in haar ziel te kijken.

De historische gebeurtenissen zijn aanwezig op de achtergrond. De radio klinkt soms simultaan met de dialogen, zodat je moet kiezen waarop je je concentreert. Zo'n scène kun je eventueel twee keer bekijken, anders mis je misschien die toespraak van Adenauer over herbewapening of het beslissende doelpunt van de Mannschaft.

Met haar passionele vertolking wekt Hanna Schygulla sympathie op voor Maria, ook al zijn haar handelingen ethisch verwerpelijk. Mooie nevenrollen zijn er voor andere getrouwen. De langwerpige Gottfried John speelt vaksbondsman Willi, tijdens de oorlog een legermaatje van Hermann. Hark Bohm speelt de boekhouder, een stijve hark die dan toch gevoelens blijkt te hebben. Fassbinder gaf zichzelf een rolletje als handelaar op de zwarte markt, nog zo'n fenomeen van die tijd.

De climax is sterk, het onderwerp aangrijpend. De leerlingen op de middelbare school worden realistisch voorgesteld, zoals de meisjes die hun lunch gaan uitbraken om niet dik te worden. Enkele mogelijke oorzaken worden aangevoerd, zoals het feit dat wapens veel te gemakkelijk verkrijgbaar zijn, het spelen van gewelddadige games, het bekijken van nazifilmpjes... Een diepgaande filosofie hebben de jongens duidelijk niet; ze willen vooral fun hebben.

Wat mij tegenstak was de traagheid van het eerste uur. Ik hou niet van achterhoofdencinema - als je twee minuten zit te kijken naar het achterhoofd van iemand die door de gang wandelt.

Verder vond ik het vreemd dat we geen politie te zien kregen; je zou toch verwachten dat die snel ter plaatse zijn.

Het is Londen in de victoriaanse tijd, het decennium van Jack the Ripper. Boefjes maken de straten onveilig. Ten gevolge van de Industriële Revolutie is er een groeiende kloof tussen arm en rijk. David Lynch heeft voor zwart-wit gekozen om deze groezelige sfeer weer te geven, maar wellicht ook om de misvorming van de Elephant Man geloofwaardig te maken. Van de historische Joseph (niet John) Merrick zijn zwart-witfoto's bewaard.

Het thema is hoe er in verschillende sociale milieus gekeken wordt naar schoonheid en lelijkheid. Elephant Man fungeert hierbij als een spiegel van de ziel. Wie lelijk is vanbinnen, ziet een gedrocht; wie mooi is een gecultiveerde gentleman. Bij momenten wordt het ontoroerend, met name tijdens het gesprek met de vrouw van dokter Treves. Nochtans wordt de bittere realiteit getoond. Het beest verandert niet in een prins, maar sterft op het einde. De wind in de gordijnen suggereert dat z'n ziel opstijgt naar de sterrenhemel.

John Hurt slaagt er van achter z'n masker in je met de ongelukkige mee te doen leven, vooral wanneer die dankbaar reageert op elke gunst, op elk vriendelijk woord. Anthony Hopkins laat emotie doorschemeren doorheen de wetenschappelijke houding van zijn personage. Dokter Treves gaat aan zichzelf twijfelen. Organiseert hij zelf geen freakshow voor de hogere burgerij? Doet hij het uit altruïsme of om z'n eigen carrière te bevorderen? Am I a good man or am I a bad man? Een feit is dat hij ook de mooie kant van Merrick liet zien. De echte monsters zijn niet degenen met een lichamelijke misvorming.

De BBC maakte deze indrukwekkende miniserie met Glenda Jackson als the Virgin Queen. Een halve eeuw Engelse geschiedenis zit erin verwerkt. In de eerste aflevering zien we nog even haar halfbroer Edward VI en haar halfzus Mary I als monarch; daarna begint het vierenveertig jaar lange bewind van de roodharige koningin. Historische gebeurtenissen als de Bartholomeusnacht en de ondergang van de Spaanse Armada vinden op de achtergrond plaats. De nadruk ligt op de confrontaties met al dan niet betrouwbare adviseurs, samenzweerders en huwelijkskandidaten. Robert Dudley wordt voorgesteld als de man van wie ze hield, terwijl andere aanzoeken puur politieke motieven hadden. De vierde aflevering is aan het conflict met Mary, Queen of Scots gewijd. Belangrijk is de rol die godsdienst speelde bij het nemen van beslissingen. Veel conflicten kwamen voort uit de tweespalt tussen katholieken en protestanten.

De beste theateracteurs uit die periode zijn te zien. De dialogen staan centraal, actie is bijkomstig. Kostuums met molensteenkragen en kapsels met ingebouwde juwelen zijn gebaseerd op geschilderde portretten uit die tijd. De gelijkenis is vaak treffend. Ook het verouderingsproces is goed weergegeven. Elizabeth gaat steeds meer make-up dragen naarmate ze ouder wordt. Het is wel zo dat de Spanjaarden Engels spreken. Muziek en dans zijn in authentieke Renaissancestijl. Glenda Jackson, die hier haar glansrol speelt, zou later inderdaad de politiek in gaan - ironisch genoeg met een republikeinse overtuiging.

Ten dele is dit een thriller; ten dele is het een psychologisch drama. Het hoofdpersonage is diep onderbouwd, met innerlijke conflicten en een pijnlijk verleden en een web van persoonlijke en professionele relaties. De chronologische verteltrant wordt doorbroken met vervormde herinneringen en computeranimatie.

Het begint als een whodunit met verschillende mannelijke verdachten. Een aanwijzing is wanneer Patrick opschept over z'n atletische vermogens. Hij is dus sterk genoeg om de verkrachter te zijn. Ik vind het goed dat de ontknoping niet tot het einde bewaard wordt. Daardoor kan het derde bedrijf zich toespitsen op de psychologie van de dader en zijn verhouding met het slachtoffer. Even lijkt het erop dat ze naar elkaar toegroeien en dat Michèle het zelfs leuk vindt. De verhoudingen worden echter omgekeerd met een penetratie van haar schaar in zijn hand. In haar fantasieën zie je haar evolueren van weerloos slachtoffer naar overheerser.

Dit ligt niet zo ver van de oudere thrillers van Verhoeven, alleen is het in het Frans en wat ernstiger van sfeer. Hij bewijst dat hij het nog steeds kan. Isabelle Huppert zet op briljante wijze een personage met meerdere gezichten neer.

Een overspelige relatie op zich is een clichéonderwerp, maar hier is het op een authentieke manier gebracht.

De nevenpersonages wijken af van de blauwdruk. Het verlamde slachtoffer van een verkeersongeval is geen toonbeeld van dapperheid, maar gedraagt zich onuitstaanbaar, woedend en gefrustreerd; wellicht zoals veel mensen in het echt zouden reageren. Stine, de dochter van de overspelige man, is geen zielig engeltje, maar achterdochtig en opstandig.

If loving you is wrong, then how can it feel so right? Wanneer ze overspel plegen, voelt dat niet aan alsof ze iets verkeerd doen. De problemen en het schuldbesef komen pas achteraf. Dan staan ze voor een dilemma: ze zitten allebei met een partner van wie ze af willen, maar het is egoïstisch om je gezin in de steek te laten en je verloofde te dumpen als hij in het ziekenhuis ligt.

Het grootste deel van de tijd worden de regels van Dogma 95 gerespecteerd. De handcamera volgt de acteurs in plaats van omgekeerd, waardoor je het gevoel krijgt dat je zelf in de kamer zit mee te kijken. Toch wijkt Bier soms af van de regels. Ze gebruikt nepbloed bij het ongeval. Voor de beginscène gebruikt ze een infraroodcamera en voor de flitsen van verstoorde waarneming een Super 8 met bijhorend geluid. De liedjes van de Indonesisch-Franse zangeres Anggun zijn wel toelaatbaar, want die komen uit een koptelefoon.

Dit soort ultrarealistische cinema zonder effecten en achtergrondmuziek kan soms saai worden, maar niet hier, dankzij de emotionele ontwikkeling die de personages doormaken en het hoge niveau van alle acteurs. Het is emotie, geen sentiment.

Het was een krachttoer om nog onder de Duitse bezetting zo’n grootschalige set te bouwen. De Boulevard du Crime werd zo genoemd omdat er misdaadmelodrama’s opgevoerd werden, maar er waren ook echte gauwdieven. Er heerst een woelige drukte met heel veel figuranten. Het “paradijs” is de engelenbak: het hoogste balkon met de goedkoopste zitplaatsen, met een volks en luidruchtig publiek.

Arletty speelt de zwarte weduwe die vier mannen haar web in lokt. Eerst draagt ze oorbellen in de vorm van een hartje; later een mysterieuze voile. Via haar veroveringen klimt ze op in maatschappelijke status: van een misdadiger-dichter met boeventronie tot een graaf met monocle.

Van de vier mannen zijn er drie die echt bestaan hebben. Pierre François Lacenaire eindigde met z’n nek op de guillotine in 1836. Baptiste Debureau en Frédérick Lemaître waren gevierde acteurs. Met hen wordt de tegenstelling tussen “hoge” en “lage” theatervormen een thema. De pantomimespeler zegt meer zonder woorden dan de dramatische acteur met uitgebreide monologen. De ene heeft witte schmink op z’n gezicht; de andere zwarte schmink als Othello.

Liefdesverdriet, jaloezie en rivaliteit zitten zowel in het overkoepelende verhaal als in de ingelaste toneelfragmenten. In een daarvan wil de pantomimespeler zich verhangen met een touw, maar een meisje gebruikt datzelfde voorwerp om touwtje te springen. Zoals Vondel al zei: de wereld is een schouwtoneel.

Leuk genoeg om één keer te zien. Het gedeelte over het geproduceerd krijgen van een toneelstuk en alle bijhorende hindernissen en meningsverschillen zit goed; het relatiegedeelte is flauw en voorspelbaar. Een leuke vondst is wanneer op het einde de personages het tegenovergestelde doen van wat de voice-over zegt. Julianne Moore weet de preutse lerares voldoende gelaagdheid te geven. Nathan Lane heeft een mooie karakterrol als de gewiekste regisseur met oostkustaccent. Helaas zitten er ook een paar stereotiepe nevenpersonages in, zoals het duo van de schooldirectie.

Dit is met voorsprong mijn favoriete rol van Catherine Zeta-Jones. Als vurige en acrobatische dievegge doet ze haar actiescènes zelf. De wat oudere Sean Connery is bezadigder. Het leeftijdsverschil was een reden om geen romance te laten ontstaan, maar een platonische band.

Bij momenten lijkt hij wel helderziend, maar dit wordt later verklaard wanneer hij als spijtoptante voor de FBI blijkt te werken. Het is niet de meest geloofwaardige plot, zo klopt er weer een en ander niet met de seconden, maar dit wordt gecompenseerd door de spanning en de verrassende wendingen. Dit is een voortzetting van de heisttraditie, een hoogtechnologische versie van Les Vampires (1915).

Erg tijdgebonden is de angst voor de millenniumbug. Hoogtepunt is de scène met de laserstralen. De locaties zijn mooi gekozen, met het eiland Mull in de Hebryden en de Petronastorens, toen het hoogste gebouw ter wereld.

Stel dat je drie camera's zou zetten in een echt klaslokaal en achteraf selecteren en monteren, dan zou het resultaat niet zo verschillend zijn. De grens met een docudrama als De Rechtbank wordt vaag. François Bégaudeau was echt leraar in een gelijkaardige klas, schreef er een boek over, en speelt hier een versie van zichzelf. De meeste acteurs hebben dezelfde voornaam als hun personage, al vormen Khoumba en Souleymane hierop een uitzondering.

Toch zit er nog fictie in, met een mooie dramatische opbouw. In het eerste deel zit een heerlijke discussie over l'imparfait du subjonctif, met de vraag of de kennis daarvan enig nut heeft. Heel wat situaties zijn herkenbaar en typerend voor de middelbare school en de confrontatie tussen een volwassene en een groep pubers. Het heftigste conflict komt pas in de tweede helft. Onderweg leer je een aantal Franse scheldwoorden, zoals pétasse en enculé. Het kan aanleiding geven tot een debat. Eén conclusie is in elk geval dat leraar bij de zware beroepen hoort.

Julia Roberts speelt een knappe rol als de bevlogen voormalige schoonheidskoningin die een strijd van een tegen allen voert. Haar impulsiviteit werkt soms in haar voordeel, soms in haar nadeel. Het juridische aspect is met kennis van zaken uitgebouwd. De confrontaties met Albert Finney werken goed. Haar privéleven wordt er wel wat bijgesleurd, met Aaron Eckhart in de minder overtuigende rol van Nieuwe Man.

Het ecologische schandaal is op ware feiten gebaseerd, al kun je ten onrechte de indruk krijgen dat het leidingwater in die ene regio zoveel meer vevuild is dan elders. Leuk is dat de echte Erin Brockovich een bijrolletje heeft als serveerster. Zij heeft bewezen dat engagement sterker kan zijn dan steriele vakkennis en dat je niet altijd af mag gaan op een eerste indruk.

Er zijn twee scènes die eruit springen. De beginscène is er verantwoordelijk voor dat ik telkens wanneer er ergens een laken hangt te drogen, verwacht dat BB erachter zal liggen. Dan is er de dansscène. Brigitte wilde als kind danseres worden, ze kreeg les samen met Leslie Caron.

Toch zie ik meer dan die twee scènes. Het personage Juliette vind ik wel interessant. Ze is opgegroeid in een weeshuis en in pleeggezinnen. Dat gemis aan liefde in haar jeugd probeert ze te compenseren door mannen om haar vinger te winden. Ze is een antiheldin, op zoek naar oppervlakkig genot, fladderend van de ene naar de andere man. Daardoor is ze niet in staat tot een evenwichtig huwelijk of een langdurige relatie. Ze is een nymfomane.

Het blijft onbegrijpelijk dat BB niet meer wil praten over haar verleden als actrice, maar enkel herinnerd wenst te worden als redder van zeehondjes. Ze kon de bemoeizieke roddelpers niet meer verdragen. Toen een journalist haar vroeg naar het verschil tussen Brigitte Bardot vandaag en vroeger, antwoordde ze: "Zie je dat dan niet?"

Woody Allen begon z'n carrière als stand-upkomiek en dat is er hier nog aan te merken, met name in het eerste deel, waarin hij een hofnar speelt. Hij heeft zelf eens gezegd dat hij er spijt van heeft dat hij deze gemaakt heeft en wordt niet graag herinnerd aan "the early funny ones". Nochtans zitten er staaltjes van absurde humor in. Je kunt hooguit zeggen dat hij wat wisselvallig is. Vooral de eerste twee en de laatste zijn goed.

De titel is geleend van een ernstig boek over seksuele voorlichting, met telkens een vraag die beantwoord wordt. Het gedeelte met de hofnar bevat verwijzingen naar Shakespeare: de geest in Hamlet en het liefdesdrankje in A Midsummer Night's Dream. Er zitten anachronismen in en terzijdes die de vierde muur doorbreken. Het gedeelte met Gene Wilder, over sodomie of bestialisme, is verrassend traag en donker voor zo'n kolderiek onderwerp. Zelden is een Armeens schaap zo aantrekkelijk geweest. Het derde deel is een hommage aan Italiaanse regisseurs, maar het idee om de acteurs te dubben in het Italiaans werkt niet echt. Louise Lasser met een pruik lijkt op Mia Farrow.

De achtervolging door de reusachtige borst in deel zes is surrealistisch en doet denken aan Dalí of de animaties van Terry Gilliam. Je kunt er ook een taalgrapje in zien, want een "great tit" is Engels voor een koolmees. Achtervolgd worden door een koolmees is al minder absurd. Het idee voor het slotdeel, met kleine mensjes die van binnen uit de lichaamsfuncties besturen, was ooit de aanleiding voor een sketch in Alles Kan Beter. Kortom, er zitten memorabele momenten van heerlijke nonsens in.

Steriel wit en glas omringen deze girl in the bubble. Ze leeft onder een glazen stolp. Haar kennis van de buitenwereld haalt ze uit boeken en van het internet. Op de muur staan getekende planten; door het glas ziet ze echte planten. Wat een contrast met de onderwaterbeelden van exotische planten en vissen in Hawaï. Daar lijkt ze voor het eerste echt te leven, maar tegelijk dreigt ze erdoor te sterven. Het verhaal is goed opgebouwd, met twee grote plotwendingen. Eerst vraag je je af of ze niet overbeschermd wordt, dan vrees je dat ze zal sterven, dan komt de verrassende ontknoping.

Om de chatsessies visueel interessant te maken, hebben ze er fantasiebeelden in verwerkt. Dan komt het beeldje van de astronaut tot leven en belanden ze in een ingebeelde realiteit. Amandla Stenberg valt opnieuw op als jong talent. Met haar zachte ogen en brede glimlach straalt ze optimisme uit. Dit is bedoeld voor adolescenten maar genietbaar voor alle leeftijden.

Een onderzoekscentrum bevindt zich op een afgelegen locatie in de weidse natuur. Deze in Noorwegen geschoten beelden kennen een contrast tussen de paradijselijke omgeving en het hoogtechnologische centrum.

Caleb is genoemd naar een bijbelfiguur die het Beloofde Land ging verkennen. We beleven het verhaal grotendeels door zijn ogen. Hij is een tragische held. Door een foute beslissing zal hij zijn eigen noodlot in de hand werken.

Nathan is genoemd naar een bijbelse profeet. Ongewoon voor een hoogbegaafde wetenschapper is dat hij veel drinkt, scheldt en bokst. In navolging van Victor Frankenstein speelt hij God door zelf wezens te creëren.

Ava is genoemd naar Eva, de eerste vrouw. Ze komt zachtaardig en verleidelijk over, maar je weet en ziet dat ze een robot is die zich evengoed tegen je kan keren.

Een ommekeer is het moment waarop Nathan duidelijk maakt dat hij Ava slechts als een fase ziet en dat de volgende versie de doorbraak moet worden. Caleb komt voor een dilemma te staan. Hij ervaart Ava als een individu met een bewustzijn. Zijn verliefdheid haalt het van zijn ratio en hij maakt de foute keuze. Ava wordt zijn hightech femme fatale.

Een prachtig moment is wanneer Ava langs een spiegel passeert en dan haar eigen gelaatstrekken herkent in dat masker aan de muur. Dit wijst op een zelfbewustzijn. Het moment waarop een kind voor het eerst zijn spiegelbeeld herkent, is belangrijk in de ontwikkelingspsychologie.

Het einde laat enkele vragen onbeantwoord. Had Ava Caleb niet kunnen gebruiken als gids en beschermer in de haar onbekende buitenwereld, ook al had ze geen gevoelens voor hem? We zien niet hoe ze de helikopterpiloot overtuigt om haar mee te nemen, maar ze slaagt erin en eigenlijk is dat haar echte turingtest. De vraag of ze haar plan zal trekken in de mensenwereld, zou stof kunnen bieden voor een sequel. Mijn voorstel: ze trouwt met een rijke man en begint een affaire met haar tuinier: Ava's Gardener.

Alicia Vikander levert een uitmuntende prestatie. Toen ze zich afvroeg hoe ze een robot moest spelen, gaven ze haar de raad om zich te concentreren op de gedachte dat die robot een meisje wilde worden. De techniek zou de rest doen.

Alle technische effecten zijn tijdens de postproductie gedaan. Ze hebben dezelfde scènes geschoten met en zonder Vikander, om de achtergrond te hebben. Vervolgens hebben ze de beelden frame per frame bewerkt.

De warme elektronische klanken van Ben Salisbury en Geoff Barrow passen bij het personage Ava: kunstmatig maar zachtaardig. Barrow ontwikkelde dit soort klankkleuren bij Portishead.

Een inside joke is de vermelding van het ISBN-nummer van een boek van Murray Shanahan over kunstmatige intelligentie. Shanahan fungeerde als raadgever. Verder zijn er verwijzingen naar Frankenstein, Wittgenstein, Le Fantôme de l'Opéra en het Oude Testament.

Dit sciencefictiondrama is voor mij het voorlopige hoogtepunt van 2015.

I'm telling you that thing upstairs is not my daughter!

Met Rosemary's Baby verplaatste Ira Levin het griezelverhaal van het vervallen kasteel of plattelandshuis naar de moderne stad. Met The Exorcist plaatste William Peter Blatty een verhaal over duiveluitdrijving in Washington D.C.

Het begint echter in Irak, of Mesopotamië, waar de priester-archeoloog Lankaster Merrin (Max von Sydow) een beeldje vindt van de Assyrische demon Pazuzu. Het kwaad is van alle tijden en dringt vanuit het Tweestromenland via de zolder en het oui-ja-bord (Frans en Duits voor ja) de moderne samenleving binnen.

Het goede wordt vertegenwoordigd door de rooms-katholieke Kerk, en nog wel de jezuïeten! Als de Duivel al bestaat, kun je je afvragen of die in werkelijkheid niet geïnfiltreerd is in de Kerk, maar in dit verhaal geldt dat dus niet. De eerste actie van de demon is het ontheiligen van een Mariabeeld.

Een thema is de tegenstelling tussen geloof en wetenschap. Damien Karras (Jason Miller) is priester en psychiater tegelijk. Hij probeert zo lang mogelijk een rationele verklaring te vinden voor het gedrag van Regan (Linda Blair). Dokters schrijven haar eerst ritalin voor, het geneesmiddel tegen ADHD. Ze laten haar ook een PEG (pneumo-encephalografie) ondergaan, een verouderde onderzoeksmethode die een vorm van horror op zich is.

In dat opzicht komt de veelbesproken spiderwalkscène te vroeg in de film. In de oorspronkelijke versie zat die er niet in. Vanaf dan bestaat er geen enkele twijfel meer dat Regan bezeten is. Op zich is het wel een fantastisch beeld, waarvoor een contortionist (slangenmens) als body double van Linda Blair gebruikt is.

De demon gebruikt het onschuldige meisje Regan om de mensen in haar omgeving met een schuldgevoel op te zadelen. Tegen Karras spreekt hij met de stem van die bedelaar in de metro en van zijn in een instelling overleden moeder. Tegen Chris (Ellen Burstyn) spreekt hij met de stem van de vermoorde regisseur Burke Dennings (Jack MacGowran), om haar te doen geloven dat ze een slechte moeder is.

Tijdens de uitdrijving bezwijkt Merrin aan een hartziekte. We zagen hem al nitroglycerinepillen slikken. Dit zwakke hart is wellicht een gevolg van zijn vorige confrontatie met Pazuzu. Uiteindelijk offert Karras zich op voor Regan.

Voor de technische effecten werd onder andere een Regan-pop gebruikt. De make-upafdeling deed Von Sydow dertig jaar ouder lijken; hij ziet er nu ongeveer zo uit in het echt. De flitsen van Pazuzu dragen bij tot de dreigende sfeer. De gele ogen hebben iets herkenbaars. Als iemand vol haat zit, kan hij inderdaad een duivelse blik in de ogen hebben.

Ook de muziek creëert een macabere stemming, niet enkel de asymmetrische ritmiek van Mike Oldfields Tubular Bells, maar ook de dissonanten van Krzysztof Penderecki, Anton Webern en Hans Werner Henze.

The Exorcist is een van de beste horrorflms omdat het tegelijk een goed drama is met psychologisch onderbouwde personages, waarin de lugubere scènes opgespaard worden als climax.

Je enkele dagen op laten sluiten door een stel experimenteel psychologen lijkt een makkelijke manier om een extraatje te verdienen, maar in de praktijk valt het tegen. Het boek van Mario Giordano was losjes gebaseerd op het Stanfordexperiment van de jaren ‘70. Voor het dramatische effect gaan de fictieve gebeurtenissen nog wat verder dan de realiteit.

Door hun uniform en hun nummer verliezen de gevangenen hun individualiteit. Wanneer één iemand iets fout doet, wordt de hele groep gestraft. Ook de bewakers dragen een uniform. Zij zetten elkaar aan tot wreedheden en verschuilen zich achter het principe van gedeelde verantwoordelijkheid. Een derde groep zijn de wetenschappers, die observeren in de controlekamer. Geen van hen wil de spelbreker zijn die het experiment stopzet.

Een gevoel van claustrofobie wordt opgewekt door duisternis, tralies, muren en plafonds. ‘s Nachts wordt groen licht gebruikt; overdag wit licht. Subjectieve camerastandpunten worden afgewisseld met beelden van de camera’s aan het plafond, en met de zwart-witbeelden die Tarek met een verborgen cameraatje in z’n bril maakt. Voor beweging zorgt een camera die vóór de acteurs uit rijdt in de gang. Tijdens de climax wordt de montage sneller.

De verhaallijn rond Tareks vriendin Dora, beginnend met een flashback, heeft een rustiger tempo en herinnert eraan dat er ook nog een wereld buiten de gevangenis bestaat. Moritz Bleibtreu speelt een geweldige rol als de undercoverjournalist die niet wil conformeren maar rebelleren. Het experiment doet nadenken over hoe groepsdynamiek functioneert in hachelijke situaties in het echte leven.

Thriller met een bovennatuurlijk element en een vleugje romantiek. De spanning wordt langzaam opgebouwd. De lowkeybelichting en de verdorde herfstbladeren creëren een donkere sfeer. Als we geweld te zien krijgen, is dat meestal in scène gezet voor een foto.

Laura Mars (Faye Dunaway) is een succesvolle, gescheiden carrièrevrouw. Ze werkt in een enigszins decadent mileu: de New Yorkse modefotografie, die een portie sex and violence niet schuwt. De grootstad maakt een onverschillige indruk; niemand reageert wanneer ze in paniek over straat rent.

Als whodunit is het wat doorzichtig. Verdachten zijn haar aan lagerwal geraakte ex-echtgenoot, haar homoseksuele manager en haar ex-gedetineerde chauffeur. Deze laatste had de woorden red herring in grote letters op het voorhoofd staan. Aangezien bijna alle verdachten sterven, is het tegen het einde niet moeilijk om te raden dat Lt. Neville (Tommy Lee Jones) de echte dader is. Hij blijkt een meervoudige persoonlijkheid te bezitten: een misdadiger en een misdaadbestrijder gevangen in één lichaam.

Drie verschillende muziekstijlen wisselen elkaar af. De dissonanten van Artie Kane zorgen voor suspens. Discobeats roepen de tijdgeest van New York in de late jaren '70 op. Barbra Streisand, die oorspronkelijk voorzien was voor de hoofdrol, zingt een van haar beste liedjes met een wat ruigere sound dan we bij haar gewend zijn. De tekst is passend: I'm like a prisoner, captured by your eyes.

Ogen zijn een motief: de blik van de fotografe, de blik van de dader. De groene ogen van Faye Dunaway hebben iets hypnotiserends. Op de begrafenis zien we de ogen van verschillende personages in close-up. De moordenaar krast een oog uit op de boekomslag en de ogen van zijn eigen spiegelbeeld.

De titel van het fotoalbum The Eyes of Mars is een parafrase van the Ides of March, uit Julius Caesar van Shakespeare.

Dankzij het acteerwerk en de sfeerschepping is deze thriller over een helderziende vrouw die in gevaar komt, best wel het herontdekken waard.

De paradoxale titel verwijst naar dromen. Dan zijn je ogen dicht, terwijl je toch van alles ziet. Het is losjes gebaseerd op Traumnovelle van de Oostenrijker Arthur Schnitzler. Die haalde inspiratie uit de droomanalyse van Sigmund Freud. Bill en Alice vormen een modelgezinnetje, met een dochter en zijn inkomen als arts. Dan krijgt zij echter erotische dromen over een man in uniform. Dat is een uiting van een verdrongen verlangen in haar onderbewustzijn. Zij schaamt zich daarover en het maakt haar man kwaad.

Bills nachtelijke zwerftocht door New York heeft ook wat van een droom. Het lijkt een mannelijke fantasie, want alle vrouwen zijn mooi, jong en gewillig. Het geheime ritueel waarvan hij getuige is, doet denken aan de bacchanalia of de dionysische mysteriën. De onverstaanbare declamaties zijn Roemeens achterwaarts afgespeeld. De enige misdaad die de sekteleden begaan, is het aftuigen van de pianist om hem de stad uit te jagen. De mysterieuze vrouw die Bill aanspreekt, is niet Mandy of Domino. Zij wordt gespeeld door een andere actrice, Abigail Good.

De kerstperiode was hiervoor geschikt omdat de nachten dan het langste duren en omdat de lichtjes aan de kerstbomen erbij passen. Fel licht in de primaire kleuren, vooral rood en blauw, bepaalt de visuele stijl. Blauw kan symbool zijn voor dromen, rood voor passie. De camera beweegt veel, met lange tracking shots doorheen de kamers. De muziek is minimalistisch. Het pianowijsje van twee noten moet opgenomen zijn met een microfoon vlak bij de hamertjes van een vleugelpiano.

Sommige scènes werden tientallen keren opgenomen, zodat Kubrick veel materiaal had om mee te knutselen. Tom Cruise en Nicole Kidman overstijgen zichzelf. Het eindresultaat is een psychologisch drama met een mysterieuze sfeer, veel symboliek en genoeg betekenislagen om er een archeoloog bij te halen.