Die Ehe der Maria Braun (1978)

Dit soort films moet ik echt voor in stemming zijn en kijk ze alleen maar overdag. Deze prachtige film heb ik in de jaren 80 in de bioscoop gezien of destijds gehuurd. Die Ehe der Maria Braun is een voortreffelijk film van Rainer Werner Fassbinder, met een uitstekend acterende Hanna Schygulla. Ik heb deze goede film vanmiddag vanuit mijn collectie gezien. En nou op zoek naar Lola uit 1981 en Die Sehnsucht der Veronika Voss uit 1982, de beide vervolgen uit de trilogie van Fassbinder. Heb ze beide destijds gezien, maar wil ze natuurlijk net als Die Ehe der Maria Braun ook herzien.

Na Angst Essen Seele Auf is ook mijn tweede Fassbinder (eigenlijk schandalig weinig na al zoveel films te hebben gezien) een succes. En gelukkig lijkt er ondanks de filmmakers te korte leven nog genoeg moois te ontdekken. Die bitteren Tränen der Petra von Kant, Veronika Voss en uiteraard het al veel te lang op de kijklijst staande Berlin, Alexanderplatz.

Perfectionist Fassbinder zette een erg verzorgde film neer, ongewoon en imponerend en met een Hanna Schygulla, werkelijk subliem.

Merkwaardig hoe Fassbinder het idee van "éénieder organiseert zijn eigen leven" tijdens de naweeën van WO II in Duitsland uitwerkt aan de hand van een melodramatische verhaal over een zoektocht naar liefde.

Een film die voor mij vooral erg sterk begint en me raakte door de omstandigheden die vele vrouwen tijdens de oorlog te beurt viel, of je nu aan de Duitse of aan de Frans/Britse kant stond ... Maria Braun treurt, maar blijft vervolgens ook niet lang bij de pakken zitten. Als opportunistische dame werkt ze zich op en construeert ze haar eigen toekomst. Er is maar één weg en dat is de weg vooruit. De ontwikkeling van haar personage kan best dienen als metafoor voor de economische heropstanding van het naoorlogse Duitsland.

Mooie rol van Hanna Schygulla die er werkelijk staat als Maria Braun. Ze draagt de film moeiteloos en ze houdt hem draaiende. Vond het plot niet altijd even interessant, maar dit kwam naar het einde toe terug op gang.

Ik had mij duidelijk meer voorgesteld van deze film. Allereerst dacht ik dat het verhaal wel iets interessanter en meer bijzonder zou zijn. Is er nou alleen de film die zo heet, of was het ook een boek dat ik destijds op school moest lezen? Waarom ken ik deze titel dan zo goed? Hoe dan ook, het verhaal kwam me in ieder geval niet bekend voor. En dan Rainer Werner Fassbinder. Dat is toch ook een regisseur die ik hoog in het vaandel heb staan. Maar deze verfilming van het verhaal kwam op mij erg rechtlijnig en fantasieloos over. Ik vond hem filmisch gezien ook totaal niet interessant of bijzonder. Wat me nog het meest opviel was het gebruik van geluid. Zoals een radio die opvallend hard stond, terwijl er ook gepraat werd. Maar toch, al met al een behoorlijk saaie film, waarvan ik vooraf helaas toch wat te hoge verwachtingen had.

Interessant en sterk drama, maar jammer genoeg niet over de hele lijn, want daarvoor zakt het naar het einde toe wat in elkaar. Fassbinder weet het verhaal rond Maria Braun voor een groot deel wel erg boeiend en knap te vertellen, maar vanaf het moment dat Maria een succesvolle zakenvrouw wordt, zakt het naar mijn gevoel wat in elkaar. Niettemin eindigt de film wel sterk met de dood van Maria en Hermann, waarbij Fassbinder in het midden laat of de ontploffing aan de verstrooidheid van Maria te wijten valt of het een opzettelijke daad is. Ik neig wel naar het eerste, want Maria leek mij niet echt de persoon om zelfmoord te plegen.

In ieder geval wordt die Maria Braun op een ontzettend straffe manier neergezet door Hanna Schygulla. Het helpt natuurlijk dat ze een wondermooie vrouw is, maar ze weet het daadwerkelijk ook zo uit te spelen dat ze iedere scène naar haar toe weet te trekken. Maria Braun is dan ook nog eens een erg interessant figuur om te volgen. Langs de ene kant is ze een bewonderingswaardige persoon door het ‘verlies’ van haar man en door het feit dat ze als vrouw zich heeft weten op te werken. Langs de andere kant komt ze ook als een erg opportunistische vrouw over, wat haar dan weer wat minder sympathiek maakt. Ze neemt dankbaar gebruik van de mannen die op haar pad komen, Hermann die de schuld van Bill’s dood op zijn rekening neemt en naar de gevangenis gaat, zelfs de treinbegeleider weet ze te verleiden om een ticket te krijgen voor een zitje in de eerste klas. In ieder geval is ze een personage dat weet te intrigeren.

Ook een opvallend dingetje in deze film zijn de luide achtergrondgeluiden zoals de overstemmende gesprekken tijdens het gevangenis bezoek of de luide berichtgeving op de radio rond de WK-finale voetbal. Het zorgt er toch een aantal keren voor dat de film extra realistisch overkomt.

Sterk drama en een uitstekende Hanna Schygulla. Alleen jammer dat de film een stuk inzakt na verloop van tijd, want anders had er een hogere score ingezeten. Misschien dat een herziening er ooit anders over beslist, want het lijkt wel zo’n film waar nog meer uit te halen valt.

3.5*

Schitterende film. Een melodrama over een vrouw die blijft geloven in de liefde. Ze houdt vast aan haar eerste man alhoewel het koppel vanaf de eerste dag van hun huwelijk gescheiden waren. Haar huwelijk duurde een halve dag en een volledige nacht, zegt het onderschrift onder de titel. De man is eerst vermist tijdens de oorlog en daarna belandt hij om Maria te beschermen in de gevangenis. Toch is het onvoorwaardelijke liefde. Zelfs als daarna Maria andere minnaars heeft om zichzelf en haar familie te verrijken.
De film begint en eindigt met een explosie (wat een opening ! de generiek is zelfs nog niet afgelopen !). Prachtige observatie van de oorlogstijd WOII en kort daarna (voedselrantsoenen, zwarte markt, Amerikaans leger). Daarna is er de heropbouw. Fassbinder maakt dit zeer ingenieus duidelijk. De geluidsband die voortdurend drilboren en bouwwerken laat horen. Visueel de personages kadreren tussen verticale lijnen alsof ze in de gevangenis zitten. Het kleurenpalet dat verschuift van bruine tinten naar een meer kleurrijk decor (rood en groen). Er is ook die magnifieke scene waarin Maria in een kamer met haar vrienden van de ene kant naar de andere kant gaat door met iedereen een kleine dans uit te voeren. Een soort rondedans naar een uitgang waar haar redder staat. Die scene straalt zowel verdriet als hoop uit. Zo zou ik ook de film samenvatten. Hanna Schygulla is geweldig als Maria (de Mata Hari van het economisch mirakel noemt ze zichzelf). Ook zij straalt zowel verdriet als hoop uit in haar personage.
Dit is een politieke allegorie. De man van Maria is het oud nazisme, dan de Amerikaanse militairen als bezetter en dan de ondernemer als het nieuwe Duitsland. Volgens Fassbinder gebeurt de heropbouw van Duitsland ten koste van morele waarden en is Maria de veruitwendiging van dit verval. Maria krijgt immers een financieel luxueus leventje door opportunisme en hypocrisie. Maar het einde is somber. Veel is er niet veranderd behalve dat (West) Duitsland wereldkampioen voetbal werd in 1974.
Die ehe der Maria Braun vormt samen met Lola en Die sehnsucht der Veronica Voss een trilogie over het naoorlogse Duitslang geïllustreerd door het noodlot van een vrouw. Dat deze drie film vormelijk zeer verschillend zijn, met drie verschillende actrices doch thematisch verbonden zijn, is voor mij een reden om Fassbinder als een groot cineast te bestempelen. Volgens mij heeft de cinema veel verloren bij het vroegtijdig overlijden van deze 36 jarige filmmaker.