Meningen

Dit is mijn tweede Kore-eda-film (de eerste was Dare mo Shiranai (Nobody Knows)) en ik ben een fan van zijn films geworden. Zijn films zijn zo kalm en zo lieflijk dat het bijna een meditatieve ervaring wordt en in ieder geval geven zij de kijker de ruimte om na te denken over wat hij ziet. Zijn films zijn bovendien bijzonder ‘fris’ in de zin dat zij in alles het tegendeel zijn van de gebruikelijke hedendaagse film die immers tjokvol actie, sensatie en drama zit en minstens één grote plottwist kent. Meer nog dan Dare mo Shiranai (Nobody Knows) kent Umimachi Diary (Our Little Sister) zelfs helemaal geen dramatische ontwikkeling (‘er gebeurt niets!’). Of eigenlijk heeft de dramatische ontwikkeling zich op de achtergrond afgespeeld (moeder verlaat het gezin resp. er komt een zusje bij) en vormt de film een zorgvuldige studie van de psychologische effecten van deze verandering. In die zin zijn de films klassiek te noemen: de films leveren (boeiende) karakterstudies doordat nauwgezet worden getoond hoe de personen reageren op veranderingen en zich ontwikkelen.

Deze film is een soort realisme over the top in de zin dat zelfs realistisch drama bewust lijkt te zijn weggelaten en we een bijna zoetsappige idylle overhouden: ja, dingen gaan wel eens fout en er zijn problemen, maar de familieband c.q. het leven overwint alles. Misschien zijn we zo gewend geraakt aan de ‘Amerikaanse’ over the top horror en drama dat we een leven dat uiteindelijk positief is te waarderen niet meer als realistisch herkennen? In ieder geval weten zijn films – dat wil zeggen de menselijkheid van zijn personages – me te raken, zoals The Tree of Life en Boyhood dat ook deden.

De film wordt wel met het werk van Lynch vergeleken en dat is begrijpelijk want ook van deze film is moeilijk chocola te maken en heeft een neo noir-sfeer. Maar toch is het m.i. een heel ander soort film (en hou ik meer van de films van Lynch): bij Lynch volgt de film het ‘onderbewuste’ hetgeen betekent dat we rationeel niet alles begrijpen wat we zien (maar die wel boeit omdat er direct een spanning wordt geschapen zodat je wil weten hoe het verder gaat), maar deze film presenteert zich meer als een wiskundige puzzel of game waarbij we worden uitgenodigd om met Sam de code te kraken en het raadsel op te lossen maar waarvan je al snel het gevoel bekruipt dat je de code niet gaat vinden zodat je wilt afhaken. Je verwacht dan dat de boodschap van de film iets is als: het leven is een mysterie die niemand kan oplossen. Maar zo ‘postmodern’ is de film niet: Sam vindt de code wel en tegen het einde van de film wordt het raadsel wel (ten dele) opgelost. Nu ben ik echter niet onder de indruk van die oplossing zoals eigenlijk vele plotlijnen mij niet overtuigen.

Maar Sam en al z’n avonturen zullen ook wel weer een geheimtaal zijn die moet worden ontcijferd door de kijker. Wat ik er uit op kan maken is dat de film vooral de boodschap wil overbrengen dat we allemaal bekeken en gevolgd worden hetgeen ons gedrag bepaalt waarvan enkelen profiteren; achter de popcultuur c.q. massacultuur met z'n rebellie gaat een elite schuil die alles bestiert (ofschoon dit ook de paranoia van Sam kan zijn als gevolg van onze samenleving van kijken en bekeken worden). Er zal nog veel meer in zitten, maar wat me tegenhoudt om er verder in te graven is dat ik geen urgentie voel om te willen weten waar de film over gaat zoals me ook nooit duidelijk werd wat Sam dreef in zijn zoektocht. De film suggereert dat Sams drijfveer slechts verveling is, nu alle grote ontdekkingen al zijn gedaan; in onze tijd zouden zelfbedachte raadsels en puzzels de enige vorm van vermaak of zelfs levensvervulling zijn geworden omdat de echte mysteries zijn opgelost. Ik heb eens een korte tijd wel puzzels opgelost (en games gespeeld) uit verveling, maar die tijd ligt gelukkig ver achter mij. Deze puzzel laat ik dan ook graag liggen.

Al met is het leuke van de film de noir-sfeer (met ditto orkestmuziek) en andere nostalgische verwijzingen naar oude tijden van stomme films tot en met Nintendo en Playboy. Maar het verhaal en de gepresenteerde puzzel c.q. oplossing kon me minder bekoren.

Grote tegenvaller. Ik vond de film gewoon erg saai. Om te beginnen bestaat de film vooral uit lange shots waarin niet echt iets gebeurt: dat maakt de film al erg traag en saai. De actie gebeurt dan weer zo snel dat je eigenlijk niet goed ziet wat er gebeurt. En dat geldt ook voor het verhaal zelf: we zien een vrouw die mannen naar haar huis lokt waar die mannen dan in een soort blub verdwijnen en we zien de hele tijd motorrijders die zich met de lijken bezig lijken te houden. Pas op het eind wordt duidelijk wat erachter steekt: ze (ik neem aan dat ze buitenaardse wezens zijn) hebben de huiden van mensen nodig om zich als mensen te kunnen manifesteren op onze planeet. Maar omdat de kijker tijdens het verhaal geen enkele suggestie krijgt wat er aan de hand kan zijn, is het lichaamroven ook niet spannend of interessant: je ziet het gebeuren maar je kunt er niets mee omdat je niet weet waar men mee bezig is. En als je dan aan het eind ziet wat er aan de hand is, dan haal je je schouders op want echt spannend of interessant is de clue ook niet. Dat ze tot slot zelf wordt gedood is ook nogal een anticlimax: het geeft geen enkele aanwijzing hoe het verder gaat met deze buitenaardse invasie (want de motorrijders zullen gewoon doorgaan met de invasie neem ik aan). Het is overigens ook geen horror of zo: het verdwijnen van de mannen gebeurt allemaal heel steriel en zonder emotie. Er is niks engs aan, het is alleen saai.

Zoals de kijker geen idee heeft wat de bedoeling is van waar de vrouw en motorrijders mee bezig zijn, weet ik ook niet wat de film zelf eigenlijk beoogt. Het enige wat ik kan bedenken is dat de film geheimzinnig wil zijn, gelet op de lange saaie shots en onbegrijpelijke gebeurtenissen. Maar ik vond ‘m slechts langdradig en saai.

Aardig filmpje over een jonge vrouw en haar relatieperikelen waarbij haar naam Undine verwijst naar de mythologie rondom de door Paracelsus zo genoemde watergeest of nimf (hij meende dat elk element bevolkt wordt door geesten die wij niet zien waarbij water zou worden bevolkt door watergeesten). In de folklore zou de ondine de levens van haar menselijke minnaars verkorten en hen met ademnood straffen als ze vreemd gaan – de medische conditie waarbij men nog slechts bewust kan ademhalen wordt Ondines vloek genoemd – waardoor de ondine ook wel de wraak van het water wordt genoemd, hetgeen de richting van het verhaal aangeeft maar de film ook een wat mysterieuze en surrealistische inslag geeft die het allemaal wat interessanter maakt alhoewel ik het verhaal zwak vind uitgewerkt.

Leuker dan verwacht. De film volgt de verwachte escalatie bij een burenruzie maar een en ander is mooi opgezet en bevat behalve het thriller-element ook een psychologisch drama-element met nog een subplot waarin er juist een de-escalatie wordt bereikt.

Een 7 1/2 (naar boven afgerond is dat vier sterren).

Reeds de ‘spaghettiwesterns’ waren postmodern in de zin dat ze vooral over westernfilms zelf gaan, zoals ook later Tarantino uit liefde voor pulpfilms zelf films maakt die vooral naar die eerdere films verwijzen. Ook deze western is zo beschouwd postmodern: de film is vooral een kritische beschouwing van het genre en in plaats van de clichés te herhalen worden ze omgekeerd waardoor het ook een antiwestern is. Net als de schrijver Beauchamp in de film verwachten we als kijker echte helden in de film maar telkens blijkt zo’n held helemaal geen held of bovenmenselijk maar slechts een falende moordenaar, als het al tot moord komt want ook het geweld wordt ‘gedeconstrueerd’ waarbij de ‘helden’ behalve van hun paard vallen ook mis schieten of zelfs niet durven schieten uit walging voor het geweld. En als er gepassioneerd wordt gemoord dan is het uit persoonlijke wraak in plaats van een nobel doel, zodat de held misschien wel de boef is. Het verhaal zit ook goed in elkaar, maar de omkering van het genre tot een antiwestern haalt ook veel spanning en glans weg zonder daar veel voor in de plaats te stellen.

Mooie, indringende en ontroerende documentaire over de enige echte rock ‘n’ roll-junkie van Nederland. De documentaire suggereert dat Herman Brood zich geen houding kon geven bij andere mensen waardoor hij mensenschuw was, tenzij hij een rol kon spelen of een kunstje kon doen waarbij de drugs hem hielpen over z’n schuwheid heen te zetten en een ster te worden. Ik heb altijd genoten van zijn kunstje: zijn muziek, zijn tekeningen en zijn geestige uitspraken die echter altijd al veelal een zwartgallige inhoud hadden. De documentaire laat zien hoe hij als gevolg van de drugs en zijn strijd daarmee steeds verder lichamelijk aftakelt, zich steeds meer isoleert van andere mensen en steeds minder goed in staat was zijn demonen onder controle te houden tot hij het fatale einde koos dat hij al zo vaak had aangekondigd. Voor mij is en blijft hij een icoon en Nederlands grootste popster (en zo jammer dat hij het verknalde in de VS).

Een bijzondere film omdat het een soort musical is die geen musical is: muziek staat centraal maar in plaats van dat iedereen z’n teksten zingt volgen we een aantal muzikale families die alsmaar muziek staan te maken… De film is inderdaad wat langdradig en moeilijk te volgen omdat er een veelheid aan personages is en weinig tekst. De spaarzame tekst is overigens wel goed en diepzinnig en ook de verhaallijnen zijn interessant waarbij op een geloofwaardige wijze een aantal levens worden gevolgd, maar de focus op muziek, dans en beeld haalt alle tempo eruit.

Een vermakelijke thriller. Een minpunt is dat het allemaal niet helemaal geloofwaardig is en wellicht ook dat de film wat onzeker lijkt wat het wil zijn: de film begint Kafkaësk met iemand die wordt opgenomen in een psychiatrische instelling zonder te weten waarvoor, maar al snel wordt dat mysterie opgelost en is de film vooral een kritiek op het (Amerikaanse) zorgsysteem waarin mensen gretig tot patiënt worden verklaard om geld aan hen te kunnen verdienen waarna de film even de richting van One Flew over the Cuckoo's Nest (1975) - MovieMeter.nl gaat met (ten onrechte geïnstitutionaliseerde) mensen die in opstand komen tegen hun opsluiting en medicalisering om ten slotte een spannende thriller te worden waarin de hoofdpersoon op de vlucht moet voor c.q. het gevecht aan moet met haar psychopathische stalker. Precies het genre dat je verwacht bij een hedendaagse film in een psychiatrische instelling, namelijk de mindfuck à la Shutter Island (2010) - MovieMeter.nl (wat is echt c.q. gezond en wat is inbeelding c.q. stoornis?) zit er ook in maar komt het minst goed uit de verf, al levert de veelvormigheid van genres toch ook een beetje verwarring. Maar deze mix van richtingen stoort niet echt en het is al met al gewoon een leuke en spannende film.

De film is weergegeven als (en is ongetwijfeld geïnspireerd door) zo'n 'Breaking News'-TV-liveverslag en is behoorlijk clichématig in zijn ontwikkeling, maar het werkt: het heeft een leuk, spannend filmpje opgeleverd. Simpel, pretentieloos maar prima vermaak. Tussen 3 1/2 en 4 sterren.

De film berust misschien niet op een heel bijzonder, origineel idee maar heeft veel energie op een combinatie van scifi, actie, humor en wraak en is aldoor spannend en vermakelijk. En het idee is goed uitgewerkt met nog een paar twists in het verhaal. Plus het thema is interessant: in hoeverre zullen we met de nieuwe technologieën - cyborgs (mens-machine); virtuele werkelijkheid - de controle over ons lichaam en leven aan machines/computers (over)geven? Al met al een heerlijke film.

Net als bv. Den Skyldige (Film, 2018) zal de film weinig hebben gekost – veel meer dan een tafel en een paar acteurs die met elkaar praten is er niet te zien – maar is hij evengoed van begin tot het einde boeiend: aanvankelijk wordt simpelweg de bij iedereen wel bekende horror van de luchthavendouane voelbaar gemaakt omdat het sowieso intimiderend is dat je door autoriteiten wordt onderzocht waarbij je de neiging hebt om je vreemd dus verdacht te gaan gedragen als je op een bewuste manier normaal wilt doen, maar later blijkt de man in kwestie ook wel wat zaken te verbergen waardoor het menens wordt. Daarbij wordt het douanedrama ook een relationeel drama omdat de mogelijke illegale immigratie te maken heeft met schijnhuwelijken en dergelijke zodat zelfs het meest persoonlijke moet worden opgebiecht. Hoe een en ander juridisch precies zit en qua onderzoekroutines verloopt is voor ons als kijker net zo onduidelijk als voor het ondervraagde stel, zodat ook de kijker ongewis over de uitkomst is en bij hem bijkans het zweet uitbreekt terwijl tegelijkertijd het voor de douanebeambten routine – hun werk – is en zij meer last lijken te hebben van de reparatiewerkzaamheden op de werkvloer dan van de zwaarte van hun beslissing die de toekomst van de ondervraagde bepaalt.

Al met al oogt de film realistisch en wijst hij er ons op dat een grensovergang voor veel mensen uit minder fijne landen niet zo maar een passage is waar je even met je paspoort wappert maar een test waar alles van afhangt. Net als met Den Skyldige zijn er ook reality programma’s over hetzelfde werk maar voegt de film een dramatische lading toe die de film het maken en het kijken waard maakt.

De film toont een dakloze verslaafde jongeman die na een gevangenisstraf voor een beroving alle hulp van instanties en aardige burgers krijgt om zijn leven op orde te krijgen maar die toch weer afglijdt naar het dakloze, verslaafde bestaan op straat. Ik weet niet of het de bedoeling is dat je sympathie voor hem voelt: ik had dat in ieder geval niet zo want hij is een typische ‘urchin’ welk Engels woord egel betekende maar sinds de 19de eeuw vooral straatkind met een connotatie van irritatie (Dickens werd beroemd met zijn verhalen over ‘urchins’) zoals onze verslaafde dakloze op straat mensen aanklampt voor wat geld waarbij die mensen dat natuurlijk meestal vervelend vinden en hem zoveel mogelijk proberen te negeren (en juist degene die dat niet doet berooft hij). Dat leidt tot de kern van zijn leven: hij wil er graag bij horen maar dat lukt niet omdat hij eigenlijk alleen maar vervelend is. Er zit ook wat surealistische mystiek in de film die me op de gedachte bracht dat zoals mensen vroeger misschien te veel op God vertrouwen – de film opent veelzeggend met dat hij geïrriteerd wakker wordt op straat door de stem van een straatprediker die hij niet wil horen – onze generatie en in ieder geval deze jongeman te veel vertrouwt op de instanties en hun omgeving om voor hen te zorgen als een bijproduct van onze verzorgingsstaat. Ik zag dan ook vooral een man die maar niet volwassen wil worden en waarschijnlijk zijn leven lang kind blijft (en zijn zelftherapie van Oosterse meditaties om meer zelfvertrouwen te krijgen helpt weinig tegen die aangeleerde hulpeloosheid). Wat de film aldus aanstipt is misschien interessant maar de film zelf is helaas ook alleen maar vervelend want er gebeurt eigenlijk nooit iets interessants in de film.

Een van de betere horrorfilms en ongetwijfeld nu al een van de beste films van 2019. Het is een doldwaze film maar zit ook goed in elkaar: de film is onder meer een ode aan – of althans flinke knipoog naar – Michael Jackson maar doet ook denken aan Hereditary (2018) - MovieMeter.nl en is ook nog een soort parodie op de slasher/zombie-film en heeft een politiek thema.

De film kent in mijn beleving drie delen. Het eerste deel doet wat aan Hereditary denken: we volgen een gezin waarbij zaken duidelijk niet pluis zijn en waar jeugdtrauma’s naar de oppervlakte lijken te komen maar waarvan je niet weet wat er precies aan de hand is. De film weet hier een effectieve spannende en mysterieuze sfeer op te wekken.

Dan wordt het mysterie vrij snel ontrafeld en lijkt de film volledig in te storten: de film lijkt opeens ridicuul en te ontaarden in een suffe slasher/zombiefilm. Zelfs de personen in de film lijken het niet meer serieus te nemen en steeds meer lol te krijgen in het doodslaan van zombies. Humor krijgt hier de overhand en de film lijkt dan een komische parodie op de slasher/zombiefilm. Het idee van de dubbelganger is natuurlijk een klassiek thema in horrorfilms, bv. Invasion of the Body Snatchers (1956) - MovieMeter.nl.

Gaandeweg wordt de film echter weer spannender en serieuzer of in ieder geval blijkt de plotontwikkeling briljant met een heerlijke climax die ook de hele film plotseling in een politiek licht plaatst. De film levert in de vorm van de dubbelganger een spel met een alternatieve werkelijkheid waarin je niet succesvol zou zijn geweest en waarbij we leren dat zombies (of een kwaadaardig karakter) worden gemaakt door de maatschappij. Er is ook een parallel met Blade Runner 2049 (2017) - MovieMeter.nl waar het gaat om robot (in plaats van zombie) vs. mens en er ook een opstand wordt georganiseerd door een Christus-achtig figuur als gevolg van een omwisseling.

Qua horror speelt de film intelligent met de clichés van het genre en het centrale idee van de film over de zombie-dubbelgangers blijkt een briljante metafoor voor een rake politiek-sociale kritiek op de maatschappij. De film is daarmee – ondanks het ogenschijnlijk zwakke middendeel – geheel geslaagd en nu al een horrorklassieker.

Eigenlijk is dit een kinderfilm: de film gaat over kinderen en hun avonturen sluiten aan bij de fantasie en belevingswereld van kinderen. Met name het slotdeel is echter iets te eng voor kinderen want daar wordt het wel erg spannend. Tegelijkertijd heeft de film aldoor een Stephen King-achtige dus magisch-realistische horror-feel: de horror is in wezen de kinderfantasie. Die fantasie is ontoegankelijk voor de volwassenen – de hermetisch afgesloten en keiharde kinderwereld doet wat denken aan Un Monde (Film, 2021) – en zich nog niet bewust van de (morele) consequenties van handelingen. De film is misschien ook wel op te vatten als een metafoor voor de wetenschap: de kinderlijke nieuwsgierigheid is de basis van de wetenschap en we zien de kinderen op natuurlijke wijze onderzoek plegen naar de gaven die ze aantreffen waarna ze – gelijk de wetenschap – de resultaten gaan gebruiken in praktische, zowel goede als kwade zin zoals passend bij hun karakter, zodat de zaak uit de hand loopt en het goede zich moet verdedigen tegen het kwaad.

Al met al is het een hele fijne kinderfilm en thriller die ook mij als volwassene zeer heeft kunnen bekoren.

De film duurt lang want het wil een nare episode uit de geschiedenis van Denemarken niet alleen informatief maar vooral invoelend uit de doeken doen en slaagt daarin waardoor de film boeiend blijft: informatief lijkt het geslaagd omdat het laat zien dat jonge vrouwen werden opgesloten met goede bedoelingen (om te voorkomen dat ze ontsporen dus om ze tegen zichzelf in bescherming te nemen), waarbij de sterilisatiewet wilde behoeden dat zwakzinnigen die niet voor een kind kunnen zorgen toch kinderen krijgen, en invoelend is het geslaagd omdat het laat zien dat het leven van deze vrouwen – en hun kroost – evengoed werd kapotgemaakt door hen af te zonderen van de samenleving zonder de mogelijkheid tot een zinvol leven (met slechts een valse hoop dat ze terug zullen keren in de samenleving wat ze op de been hield).

Het schrijnende van het verhaal van Maren en anderen is bovenal dat ze niet zwakzinnig zijn maar toch werden opgesloten in het tehuis op het eiland Sprogø en in die zin ‘levend begraven’ (zoals feministen altijd ook het huwelijk hebben bestempeld): de film is onduidelijk hoe dat werkt (de film suggereert dat het een tehuis voor zwakzinnige meisjes is maar volgens Wikipedia was het een tehuis voor losbandige meisjes) maar blijkbaar ging men ervan uit dat alleen zwakzinnige meisjes opstandig of ongewenst zwanger kunnen zijn (of maakte het verschil niet uit: beide groepen zijn ‘ongeschikt’ om hun gang te laten gaan). Zo’n opname in een instelling geeft altijd de paradox dat juist de opname de pathologie verergert of zelfs schept (mensen worden ziek in het ziekenhuis, gek in de psychiatrische instelling en crimineel in de gevangenis) waarbij juist de onschuldige zeker niet vrij zal komen (want die erkent zijn ziekte of misdaad niet zodat er ook geen genezing of vooruitgang mogelijk is). Volgens mij is dat thema al vaker behandeld in films, zoals ook de thema’s van de misleiding door een zachtmoedige aanpak en het geven van valse hoop om de slachtoffers gedwee te maken alsmede de sociale dynamiek binnen de groep van slachtoffers met een verklikster om privileges te winnen (die we ook kennen van de concentratiekampen), waarbij goed en kwaad snel wisselen en de verraadster toch een goed hart blijkt te bezitten en zelfs de aanvoerster van de opstand wordt. Maar de film verpakt deze bekende thema’s en plotontwikkeling pakkend en het verhaal van Maren is hartverscheurend. Ook de beelden zijn mooi en de muziek sterk, zodat ook in dat opzicht het een verzorgde en sterke film is.

Nog even een politieke opmerking. Sommigen zullen het vrouwentehuis als een uiting van misogynie en de film aldus als een aanklacht tegen misogynie zien, maar ik geloof niet zo in dat modewoord (anders dan als een relatief zeldzame pathologie) c.q. dat vrouwen slechter worden behandeld dan mannen. Wel is hun biologische rol in de seksuele productiviteit verschillend waardoor ze op verschillende wijzen worden onderdrukt: vrouwen worden naar een tehuis gestuurd om ongewenste zwangerschappen te voorkomen, maar mannen worden bv. als kanonnenvoer naar het front gestuurd hetgeen niet perse beter is. Ofwel, waar mannen de baas willen spelen over het lichaam van de vrouw (ook door middel van verkrachting in een oorlog), is een gemiddeld mannenleven als zodanig niets waard (want één (alfa)man is voldoende om het voortbestaan van de soort te verzekeren). Bovendien worden wetten op verplichte sterilisatie doorgaans ook op mannen toegepast en wordt het tehuis in de film gerund door een vrouw (en de titel verwijst ook naar de vraag of zij niet juist onbeheerst (onmenselijk wreed) handelde waar de ‘onbeheerste’ meisjes slechts wilden leven en dus menselijk zijn).

Het verhaaltje is oninteressant – man en vrouw leven afgelegen en ze hebben het zwaar want hij is ziek/stervende en zij moet ver lopen voor water – en wordt ook nog slecht geacteerd. Het drama is een cliché – de kleinzoon die hen naar de stad wil brengen komt langs maar is niet welkom bij de oude man maar voordat hij sterft is hun relatie goed geworden – en de schoonheid van de beelden is ook een cliché want het landschap bij zonsopgang e.d. Dan duren zelfs 87 minuten heel lang.

Het linkse en politiek-correct sausje dat over de film is gegoten stoot me af maar toegegeven: de film is heel goed gemaakt en laat je als kijker echt meebeleven wat er in 2011 op het eiland is gebeurd. De film is intens en het persoonlijk gemaakte verhaal is zowel spannend als ontroerend. Deze film is veel beter dan bv. Hotel Mumbai (2018) - MovieMeter.nl.