Logboek

De film is een herinnering van de filmmaakster aan het gezin toen ze nog een klein meisje was en haar grote, ontsporende broer een groot risico voor zichzelf en het gezin was geworden. Dat zo’n jongen, die duidelijk enorm worstelt met het leven en immense pijn en woede in zich draagt, ook al is hij uiterlijk heel kalm, een tikkende tijdbom is zou een angstaanjagende thriller kunnen opleveren, maar de filmmaakster kiest uit liefde voor haar broer bewust de andere kant van het verhaal: dat richt zich niet op de ontsporing van de jongen, die graag gangster lijkt te willen worden en zich verliest in (zelf)destructie, maar op de radeloosheid van haar ouders die steeds wanhopiger hulp zoeken voor de jongen en het gezin maar die niet vinden. De film is dan ook een psychologisch drama die me deed denken aan de vele Nederlandse documentaires over probleemjongeren die koppig en ‘onbehandelbaar’ hun familie en de straat terroriseren en waarschijnlijk een groot deel van hun leven in de gevangenis zullen doorbrengen.

De vergelijking met Aftersun zie ik vaak voorbij komen – vanwege de jeugdherinnering en het fatale einde die pas gaandeweg en zonder nadere details duidelijk wordt gemaakt – maar ik moest ook aan All Of Us Strangers denken omdat ook hier de filmmaakster halverwege de film letterlijk terug gaat naar haar kindertijd om er als volwassene alsnog het gesprek te voeren met haar ouders over wat er nu met de jongen aan de hand is waarbij zij al weet hoe het afloopt en om verzoening te vinden met haar broer die ook zijn goede kanten had. Zoals de film opent geven herinneringen niet de (hele) werkelijkheid weer en zij kiest er met deze film voor de andere kant te tonen: niet de kwaadaardige jongen waar niemand grip op kreeg maar de machteloosheid van de jongen en alle anderen om hem te redden. Zij heeft haar broer altijd gehaat maar ze ziet nu in dat ze als klein meisje zijn pijn niet heeft gezien. Op dezelfde manier lijkt de film ook de media dus de journalisten te bekritiseren omdat die vaak maar één kant van het verhaal vertellen (de sensationele kant die van daders monsters maakt) terwijl we sinds Ellie Lust weten dat hoe dun de pannenkoek ook is, hij altijd twee kanten heeft.

Het heeft een mooie film opgeleverd, maar een kritiekpunt is voor mij dat de film tegelijk nauwelijks voorbij de autobiografie van de filmmaakster komt rondom het psychologische geval van haar broer waarvan we als kijker mee mogen raden wat er met hem aan de hand is. Maar gelukkig heeft de film het bewuste meta-aspect, dus de wijze waarop ze het verhaal vertelt waarin ze het perspectief omkeert, dat de film interessant maakt.

Dit is een film over film – meer precies: over filmcensuur in Iran – en meestal hou ik van metafilms maar deze is gewoon heel slecht. Een filmregisseur reist door heel Teheran op zoek naar een mogelijkheid om zijn verboden film toch te vertonen – wat dat betreft lijkt de film op z’n eerdere Ta Farda (20220) waarin het verhaal uit niets anders bestaat dan eindeoos gezeul met een baby die moet worden verstopt voor de ouders van de moeder – maar nergens wordt de film interessant of geestig. De film is denk ik bedoeld als komedie (de titel slaat overigens op Dante’s Goddelijke Komedie: zijn film is denk ik gestorven en reist nu door de onderwereld waarin we af en toe een andere film tegenkomen of zo) en de hoofdpersoon ziet eruit als de Iraanse imitatie van Woody Allen maar de film is nergens grappig. Ze zouden deze veel te slechte film een vertoningsverbod moeten geven in Nederland.

De film gaat over een liefde in oorlogstijd en instortende economie waarbij die moeilijke omstandigheden enerzijds zeker ook de liefde bemoeilijken (ze raken om te beginnen elkaar als 7-jarigen uit het oog) en anderzijds twee mogelijke reacties geeft: je kunt proberen het land te verlaten of je kunt proberen ook in moeilijke omstandigheden er iets van te maken. De een droomt als het ware van een leven ver weg en de ander maakt van het leven zelf een droom, waarbij de liefde zelf een derde soort droom is die de twee gezamenlijk naar geluk (het 'eiland') voert, ongeacht de omstandigheden die hen tot verschillende keuzes dwingt. De film is intelligent en heeft energie zodat hij aldoor vermaakt en vanwege de thematiek is het ook een mooie film.

De film doet enerzijds aan veel andere films (bv. Being John Malkovich, The Shining) alsmede verhalen (bv. Minotaurus-mythe, Alice In Wonderland) denken, maar anderzijds voelt de film heel origineel. De horror zit ‘m nauwelijks in schrikmomenten of monsters maar in de beangstigende leegte van verlaten gebouwen (ik begrijp dat Backrooms de esthetiek van deze ‘liminal space horror’ naar het grote publiek heeft gebracht), welke leegte een gevoel van eenzaamheid opwekt en in deze film ook uitbeeldt want de ‘backrooms’ blijken de onderbewuste herinneringen en trauma’s te zijn van Clark en de mensen die er in geraken waardoor de ruimtes – gelijk herinneringen – ook vervormen en veranderen alsof je in een psychedelische (bad) trip bent beland: het is een fysieke uitbeelding van de psyche van de hoofdpersoon, die muren om zich heen heeft gebouwd en in zichzelf rondtolt als in een labyrint en als Minotaurus elke indringer en uiteindelijk ook zichzelf verslindt, die in therapie zit om ‘van binnen uit het raam te openen’ en zo een nieuw pad naar een beter leven (uit het labyrint) te vinden. De film is misschien nog wel het best te omschrijven als een moderne versie van Das Cabinet des Dr. Caligari (1920) en ofschoon de bijzondere vorm van Backrooms wellicht de wat magere inhoud domineert en verhult, is de aanpak in deze film zo eigentijds en origineel dat de film mogelijk een hedendaagse klassieker is.

De premisse is origineel – een pianostemmer met hyperacusie gaat het criminele pad op – maar het verhaal is een beetje standaard: hij doet een vriendinnetje en steeds meer problemen op maar weet het aan het eind allemaal weer recht te zetten (zoals hij ook de compositie van zijn vriendin een goed einde gaf), al moet ie daarvoor wel wat klappen incasseren. Wat me nog het meest stoorde is dat de film telkens wel een heel ongeloofwaardige toevalligheid moet introduceren om het verhaal de goede richting op te krijgen. Echt sterk is de film aldus niet, maar hij is wel vermakelijk.

Dat de film is gemaakt door een multimedia-kunstenares, maakte me hoopvol dat de film er interessant uitziet in artistieke zin maar dat was ijdele hoop: we zien praktisch alleen een oud vrouwtje bezig in haar enorme moestuin terwijl die vertelt over haar leven maar vooral over de moestuin. Behalve fruit en groente verzamelt ze ook andere spullen waar ze met ductape opschrijft wat het is. Interessant is het allemaal niet. Aan het eind zegt ze tegen de filmmaakster, die haar nichtje is, dat ze op haar oma lijkt die ook zo creatief was en van niets iets kon maken, maar ik heb eigenlijk niet kunnen ontdekken wat ze van het ‘niets’ (de getoonde klusjes in en rond het huis) heeft gemaakt. De film is misschien leuk voor mensen die zelf een moestuin hebben of misschien resoneert zo’n leven als dat van de oude vrouw met vrouwen in het algemeen vanwege een diep vrouwelijk instinct zoals toen de mens nog jager-verzamelaar was de man joeg en de vrouw verzamelde. Maar bij mij resoneerde niets en ik was bijzonder blij toen de film afgelopen was.

stem geplaatst

stem geplaatst

De documentairemakers hebben 42 jaar aan deze film gewerkt maar het voelt alsof het op een zondagmiddag in elkaar is geflanst want het is erg onsamenhangend. De film gaat over een karakteristiek Amsterdams stukje onderwereld die ‘penoze’ wordt genoemd en in het begin wordt al gezegd dat die in de jaren ’80 werd verdongen door een hardere georganiseerde misdaad als gevolg van de heroïnehandel (om welke reden de filmmakers toen beloten die oude penoze vast te leggen voordat die gedwenen was). Dat is meteen het enige heldere punt van de hele documentaire: voor het overige krijg je heel veel mensen voor de camera die iets zeggen zonder dat duidelijk wordt gemaakt wie wie is of dat ze iets zeggen dat de zaak verheldert. Ik miste ook ondertiteling want behalve de voice-over van de documentairemakers en ene Bas van Hout (die vertelt hoe hij in dienst kwam van de penoze maar die aan het eind laat ontvallen dat hij journalist is) spreekt iedereen in een plat Amsterdams waarbij ook het geluid niet altijd goed is (zoals op straat) zodat ik de helft überhaupt niet heb kunnen verstaan.

Maar in feite is dat nu precies wat de penoze blijkt te zijn: een ons-kent-ons-wereldje waar buitenstaanders moeilijk toegang toe krijgen. Ik heb meegekregen dat de penoze voortkwam uit de armoede van na de oorlog waarbij de mensen in het Wallengebied van alles deden om maar aan geld te komen – smokkelen, stelen, inbreken, mooie meisjes uithoereren, etc waar later hasj-handel en casino’s bijkwamen – en een eigen wereldje schiepen waarin de wet(shandhaving) op afstand bleef maar het wel heel gezellig was (met veel Amsterdamse humor) en bij ruzies men de ander een klap op z’n bek gaf maar daarna ook weer samen een biertje ging drinken. De saamhorigheid blijkt zo groot dat ook journalisten en zelfs politieagenten deel uitmaken van deze grote familie (waarbij de heroïne en daarmee de buitenwereld aanvankelijk naar de Zeedijk werd gemanouvreerd). De film voelt dan ook alsof je op een familiefeest bent beland van mensen die je niet kent en waarbij je probeert te achterhalen wie ze zijn en wat ze zeggen maar veel wijzer word je niet. Ik ben bang dat de film daarom vooral leuk is voor de leden van die familie zelf die bv. meteen weten wie Joep de Fluiter is als die wordt genoemd of wat men bedoelt als wordt gezegd dat iemand toen ‘met de Lammie’ bezig was.

De film gaat over een meisje dat denkt te zijn geroepen tot het klooster maar in afwachting is van de beslissende stem van God en aldus een proefperiode als non beleeft. Ondertussen verzet haar tante zich ertegen want er zijn redenen te denken dat het meisje slechts troost zoekt, die ze ook in de armen van een jongen kan vinden of bij haar eigen vader in plaats van de Vader, en zo’n geloofsgemeenschap, die benadrukt dat je jezelf moet wegcijferen voor God en je niet moet laten verleiden door de duivel, lijkt erg veel op een hersenspoelende sekte zodat je ernstig moet twijfelen aan de vrije wil van zo’n meisje. De film houdt het bewust ambigu maar doet dat door op geen enkele manier de diepte in te gaan, noch religieus noch psychologisch zodat je aan het einde van de film net zo weinig weet over haar beweegredenen als aan het begin van de film. In feite maak je slechts kennis met de familie van het weifelende meisje en voor zover de film de twee- of driestrijd in het meisje heeft beoogd te veruitwendigen door die te projecteren in de verschillende mensen om haar heen dan is dat slecht uitgewerkt. Het maakt de film tot een grote teleurstelling.

De film begint als een typische Gen Z-film over de moeilijkheden van het huidige dating-leven dat draait om persoonlijke grenzen, de voorwaarde van ‘consent’ en de gevreesde friendzone. Maar ook als een obsessieve liefde ontaart in een horrorkomedie blijft het vanwege die vorm typisch een film voor de jeugd: in de film wenst een jongen dat een mooie collega verliefd op hem wordt waarna het meisje als gehypnotiseerd plots een maniakale verliefdheid voor hem heeft en ze een heuse liefdesterroriste – een minnares from hell – is.

Net als het meisje in The Exorcist is ze duidelijk zichzelf niet zodat je in het bekende thema ‘be careful what you wish for’ ook iets van diepgang kunt ontwaren als een waarschuwing tegen valse liefde zoals van een seksrobot of seksslaaf alsmede dat echte liefde niet vraagt dat de ander anders is dan die is. Maar je krijgt niet de indruk dat de film diepere lagen wil aanboren: de film wil simpelweg de puberale verliefdheid – en verliefdheid is per definitie een obessie en eng – uitvergroten tot pure horror (die het in het echte leven natuurlijk ook kan worden in het geval van stalking). Al met al doet de film me aan heel veel andere films denken die de thema’s van obsessieve liefde, bezetenheid en het uitkomen van je wens met desastreuze gevolgen al uitputtend hebben behandeld. De film weet niet eens een sterk einde te bedenken. Maar verder is de film wel vermakelijk.

De film over de giftige jaloezie van Salieri voor de de vulgaire Mozart die de gift van goddelijke muziek ten deel was gevallen, doorstaat eenvoudig de test van de tijd. Het plot is misschien wat raar maar biedt veel drama en spanning waarbij het lot van zowel Salieri als Mozart tragisch is (dat van Salieri omdat elk plan van hem om Mozart te ondermijnen mislukt en telkens moet zien dat Mozart alle eer krijgt en dat van Mozart omdat hij vroeg overlijdt en in het armengraf eindigt) en de acteurs sterke contrasten spelen. De film ziet er bovendien prachtig uit met schitterend theater waarbij de machtige muziek van Mozart bijdraagt aan de indrukwekkende sfeer van de film. Tegelijk legt Salieri, die het verhaal vertelt, de muziek van Mozart uit hetgeen geholpen zal hebben om een levenslange liefde voor Mozarts muziek te ontwikkelen nadat ik de film als puber zag.

Dat de herinnering aan overleden mensen die mensen in zekere zin levend houden, is een bekend gegeven dat bv. de basis vormt van de Mexicaanse Dag van de Doden en dat we ook in veel horrorfilms terugzien. Deze film neemt dat concept over – overledenen kunnen terugkomen als (goede of slechte) geesten en zelfs als echte mensen als ze voldoende in herinnering worden gehouden en/of zijzelf de wereld nog herinneren – maar maakt er een absurdistische in plaats van een horrorfilm van die in z’n tweede helft echter ook een beladen politieke dimensie krijgt: de politiek wil in naam van de vooruitgang – die veel stof opwerpt in z’n verbouwing van de samenleving – de geesten van het verleden elimineren hetgeen echter een misdaad tegen die geschiedenis c.q. overledenen is. Het idee van de film is aldus heel aardig, maar de film is traag en heeft naast het ene idee van de film te weinig substantie om als lange speelfilm te boeien waardoor de verveling overheerst.

stem geplaatst

Ik kan weinig met deze film. Het dun verhaaltje staat volledig in dienst van de eindeloze schietpartijen en explosies die niet alleen volstrekt onrealistisch zijn (uit elk pistool kunnen onze ‘helden’ honderden kogels vuren waarmee ze elke keer weer honderden bendeleden die blijven komen doodschieten terwijl ze ondertussen watjes in de oren van zo’n honderd baby’s stoppen zodat die kunnen doorslapen) maar waarvan de esthetische waarde (de ‘bullet ballet’) mij ook tegenviel. Wat dat betreft brengt The Matrix Woo’s techniek naar een veel hoger niveau en is de choreografie van de gevechten in Zhangs films veel mooier. De film deed me denken aan de films van Bud Spencer en Terence Hill met titels als ‘De Snelste Vuisten van het Wilde Westen' die ik als kind zag, maar dan zonder de humor, alsmede aan videogames waar je op alles en iedereen moet schieten maar waarbij je wat de film betreft al weet dat de helden de hoogste score gaan halen. Erg verheffend of interessant is het allemaal niet.

De concertregistratie laat zien waar John Lennon in die tijd mee bezig was – muzikaal maar ook politiek – waarbij Yoko Ono uitdrukkelijk een gelijkwaardige rol naast haar beroemde echtgenoot krijgt: de helft van de nummers heeft zij geschreven en zingt ze zelf hetgeen ze overigens niet onaardig doet. Haar Fluxus-achtergrond en amateurisme geeft een wat punky uitstraling aan haar provocerende teksten en optreden waarmee ze de New Wave van het latere New York lijkt te anticiperen, maar je veert natuurlijk toch vooral op als John Lennon zijn nummers zingt welke met name singles uit zijn nog korte solocarrière zijn (met alleen Come Together uit de tijd van The Beatles met welke tijd hij denk ik radicaler wil breken dan McCartney). Er is weinig aan te merken aan de show die een professionele uitvoering van de muziek koppelt aan een soort Fluxus-happening, maar je mist toch de onovertrefbare magie toen The Four Lads nog bijeen waren.

De eerdere films Krotkaya en Donbass van Loznitsa vond ik erg goed maar deze vind ik erg tegenvallen. Het idee van de film is wel interessant: in de Sovjet-Unie van Stalin met z’n zuivering van politieke vijanden kun je je als inspecteur maar beter gedeisd houden want je weet niet wie vriend en wie vijand is omdat de contrarevolutionairen die de macht hebben overgenomen nog steeds handelen uit naam van de communistische ideologie en de wet. Dat geeft een spannende, paranoïde sfeer maar de film is ontzettend traag zodat er maar heel weinig gebeurt: het idee van de film is maar amper voldoende voor een korte film en zeker niet voor een lange film. Alleen in het midden krijgt de film even wat kleur op de wangen als de hoofdpersoon een verhaal wordt verteld in een treinwagon vol armoedige, wat bizar ogende figuren.

Ik ben bang dat Loznitsa zijn politieke boodschap te belangrijk vond om het ook kort te houden (of hij heeft de bureaucreatie van de Sovjet-Unie invoelbaar willen maken door de kijker net zo te laten wachten als de hoofdpersoon telkens moet wachten): de film staat misschien voor de nieuwe autoritaire leiders die hun staatsgreep tegen de democratie plegen in naam van de democratie en de wijze waarop in de film politieke gevangenen worden aangepakt (marteling waardoor men bekent en anders sterft op een ‘natuurlijke wijze’ zoals een hartaanval) doet onwillekeurig denken aan het lot van Navalny. Maar erg overtuigend is het allemaal niet.