Mariinka (2026)

Conflicten als die in Oekraïne of Gaza zijn politiek zo gepolariseerd dat een documentaire erover meestal goedkope propaganda is die in wezen niets nieuws brengen maar de koude cijfers van de kranten simpelweg een gezicht geven door een paar mensen in de oorlog te volgen, meestal alleen van één kant van het conflict om hun verhaal te vertellen en de sympathie van de kijker te winnen. Deze documentaire is een bijzonder positieve verrassing, niet alleen omdat het mensen aan beide kanten van het conflict rond Donetsk volgt maar ook de polarisatie zelf heel intiem maakt doordat het broers volgt waarvan de een vecht voor Oekraïne en de ander voor Rusland. Dat geeft de documentaire een literair-bijbels thema (Kaïn en Abel) en de film is ook zo artistiek gemaakt – met soms snel opeenvolgende beelden waarbij een en ander ook in scene is gezet maar dat geeft niet omdat de symboolwerking van die beeldtaal krachtig spreekt en waar het voor staat echt is – dat het bijna een speelfilm zonder plot wordt.

Daarbij is de jongste broer, die voor de oorlog is geadopteerd door een Amerikaans paar die nota bene van geweren en jagen houdt, misschien wel het ontroerendst omdat die zich afgesneden voelt van zijn familie in Oekraïne maar vanwege de oorlog er niet heen kan en die ondanks maar waarschijnlijk meer nog vanwege zijn geharde broers die elke dag kunnen sterven in de oorlog zelf ook het leger in wil en eigenlijk naast zijn broers zou willen vechten in Oekraïne: waar de twee oudere broers letterlijk vijanden van elkaar zijn geworden en van elkaar zijn vervreemd, voelt de Amerikaanse broer op grote afstand zich des te meer met hen verbonden. En daar doorheen zijn er de twee jonge vrouwen die op hun eigen manier de gruwelen van de oorlog ervaren: de een als paramedicus aan het front die opengereten lichamen moet behandelen of bergen en de ander smokkelt om te overleven, letterlijk tussen de kogels en bommen door, allerlei waren van en naar het front. Ze lijken ook zelf bereid te sterven, niet zozeer vanwege hun idealen maar omdat ze door de oorlog al alles zijn kwijtgeraakt en niets meer hebben om voor te leven met aan de andere kant de Amerikaanse wat depressieve puberbroer die in dat leven op de rand van de dood juist een doel van zijn comfortabele maar lege bestaan ziet.

De documentaire geeft zo op indringende, gelaagde en artistiek fraai weergegeven wijze de tragiek van al deze levens weer voor wie een zorgeloos bestaan nog slechts een herinnering is en die elke dag de dood in de ogen kijken. Die tragiek geldt natuurlijk voor de oorlog überhaupt: de film gaat niet over de politiek – en welke kant gelijk heeft – en zelfs niet over de oorlog in Oekraïne waarbij de broers en anderen door stom toeval in deze oorlog zitten (of juist niet zoals de geadopteerde broer) en dan ook nog aan weerszijden van de frontlinie, hetgeen de tragiek versterkt, en dat is de kracht van de film.

Als jongste van vier broers werd de Oekraïense Daniil als peuter door Amerikaanse ouders geadopteerd. Zijn oudere broers gingen in militaire dienst. Maksim raakt verlamd aan zijn benen, Mark vecht in het Oekraïense leger, Ruslan aan de Russische kant in de gevreesde Wagnergroep. Natasha sloot zich aan als hulpverlener bij het Oekraïense leger en Angela blijft na de dood van haar familie alleen achter in het verwoeste Mariinka, waar de kogels (en andere projectielen) haar letterlijk om de oren vliegen. Daniil (letterlijk omgedoopt tot Samuel) leert zelf schieten om te jagen en Natasha keert terug naar de plek waar haar eindejaarsbal plaatsvond. Gefilmd met gevaar voor eigen leven en vol ironische momenten, maar door het gebruik van ensceneringen vergeet je regelmatig dat dit een documentaire is. Dat beperkt de emotionele impact van dit goedbedoelde, maar niet geheel geslaagde passieproject.

Zelden zo’n prachtig materiaal zo kapotgemonteerd zien worden. Alsof hij persé elk gedraaid shot wilde gebruiken. Doodzonde.