Meningen

Deze film over Emma Nieuwenhuis, een redacteur bij een uitgeverij die op de PAAZ-afdeling belandt met een zware burnout, tot op het suïcidale aan toe, maar zwaar in de ontkenning zit, begint prima. Een sterke vertolking van Emma door Gaite Jansen, soepele en geloofwaardige dialogen (met ook wat slap geouwehoer, een essentieel iets dat in Nederlandse films vaak vergeten wordt) en lekker vlot gefilmd, zij het wel in een wat prozaïsche tv-filmstijl. Het karakter van Emma is wat vermoeiend, maar dat is inherent aan het soort van manische ontkenningsstaat waarin ze zichzelf brengt. Ook goed om eens een wat meer realistische verbeelding van een psychiatrische afdeling en de patiënten te zien.

Maar hoe meer de film vordert, hoe meer hij in een soort trechter belandt van feel good romcomclichés. Het eindigt zelfs in kerstsferen. De vlotte dialogen ruimen ook het veld voor stijve, van dik hout zaagt men planken Uitwisseling van Diepe Waarheden, inclusief dik aangezette soundtrack.

Ik heb het boek waarop de film gebaseerd is jaren geleden gelezen en ik weet er niet veel details meer van, maar een romantisch subplot herinner ik me niet, terwijl het hier op een gegeven moment de hoofdzaak wordt. Het genezingsproces van Emma wordt aan het einde een beetje afgeraffeld.

In mijn herinnering was het boek meer een soort documentair verslag van het leven op een PAAZ-afdeling, met juist de alledaagse gang van zaken als uitgangspunt; ik herinner ik me dat er vooral heel veel gepuzzeld werd (eerlijk is eerlijk: dat wordt ook even aangestipt en ik weet dat het niet bepaald filmisch is.) Het was ook veel meer een verhaal over collectief van de bewoners en medewerkers, terwijl in de films die niet meer dan aankleding zijn. Jammer, want de cast was er om die ensemblefilm te maken. Zeker Bianca Krijgsmans Marja had veel meer aandacht verdiend, maar ook Emma's kamergenoot Kim (Laura Bakker).

(Gezien op Netflix)

De 4K-restauratie van Les Parapluies de Cherbourg draait nu in de bioscopen. Toch een film die altijd hoog scoort in lijstjes van beste films allertijden, met Catherine Deneuve ook nog en met 93 minuten speelduur ook niet iets waar je je een buil aan kunt vallen, dus gaan kijken.

Nou dacht ik dat het musical was, maar een betere omschrijving is 'chansonopera'. Er wordt niet gedanst en alle teksten worden gezongen, in de stijl van de Franse orkestrale popmuziek uit die tijd.

Zoals het opera betaamt past het verhaal/libretto op een half kantje: knappe automonteur Guy (Nino Castelnuovo) is verliefd op het nog veel knappere parapluwinkelmeisje Geneviève Emery (Catherine Deneuve). Genevièves moeder (Anne Vernon) vindt het maar niets, want Geneviève is met 17 te jong om te trouwen (daar heeft ze een punt) en Guy is wel drie jaar ouder (beetje spijkers op laag water.) Als de Emerys naar de juwelier gaan om juwelen te verkopen wegens een belastingschuld, is daar toevallig juwelenhandelaar Roland Cassard (Marc Michel). Ook niet onaantrekkelijk en rijk. Die ziet Geneviève en is logischerwijs meteen verliefd; heb ik al gezegd dat Catherine Deneuve echt ontzettend knap is?? Ma ziet het meteen zitten, maar Geneviève is hoteldebotel voor Guy. Alleen wordt die voor twee jaar militaire dienst naar Algerije gestuurd (oh ja, die ellende was toen) en Geneviève blijkt ook nog zwanger van Guy. Blijft ze wachten op haar grote liefde of kiest ze voor de ook niet onsympathieke - dat kind accepteert hij meteen - en bemiddelde Roland?

Technisch is dit een heel erg goede film. Vooral de vormgeving is subliem, met een opvallend proto-psychedelisch kleurgebruik. Er wordt dan wel niet gedanst, maar het toch wel een film met een enorm gechoreografeerde vormgeving, in de manier waarop de acteurs door het beeld bewegen en de camera maar blijft bewegen. De muziek van Michel Legrand die jazz, pop en klassiek mixt is ook prima. En het verhaal is dan wel simpel, maar het wordt wel verteld met de nodige subtiliteiten en interessante details. En veel originele filmopera's zijn er niet, dus met de originaliteit zit het ook wel goed.

Al dat technische vernuft deed me alleen heel weinig, op de ontroerende slotscène na. Echt een film die rationeel beschouwt sterk is, maar emotioneel weinig indruk maakt.

Ik denk dat er één grote oorzaak is: Demy en Legrand laten iedereen continu met dezelfde soort heldere stem dezelfde soort melodielijnen zingen. Hoewel de muziek afwisselend is, wordt het daardoor allemaal toch wel eentonig voor me. Het had voor mij echt een hoop gescheeld als verschillende karakters ook een heel erg duidelijke verschillende manier van zingen die bij het karakter aansluit, hadden gehad. Het blijft ook altijd heel beheerst, zelfs in de heel emotionele momenten. En wie weleens Jacques Brel of Charles Aznavour luistert, weet dat dat ook in het Franse chanson niet hoeft.

Vanwege die heldere melodielijnen en het nette taalgebruik met weinig lastige woorden is dit wel een extreem verstaanbare film, goed om je Frans mee op te halen; een half oog op de ondertiteling was met mijn matige Frans vaak genoeg.

Nog even iets dat me van het hart moet, met spoilers voor het einde:
Dat Geneviève kiest voor Roland is nog te begrijpen, maar dat ze Guy niet eens vertellen dat ze dat doet en vertrekt zonder haar gegevens achter te laten, zodat hij weet waar zijn kind is en het kan bezoeken, is wel echt een enorme klotestreek. Naar moderne maatstaven trouwens ook gewoon kinderontvoering, hoewel dat misschien in het Frankrijk van de jaren '50 en '60 nog anders werd gezien.

(Gezien in Eye Filmmuseum)

Als ik iets lees over een film en het lijkt me wel wat, dan zet ik hem op mijn Letterboxd watchlist. Het hoeft niet eens per se iets te zijn dat ik per se wil zien, meer alles wat potentieel interessant is. Toen ik keek wat de film met de hoogste gemiddelde waardering op die lijst was, bleek het de documentaire Paris Is Burning te zijn, met een indrukwekkende 4,5 uit 5. En maar 77 minuten, dus ook weinig reden om niet te kijken.

Ik vond het best een goede documentaire, maar zeker niet van het niveau van favorieten als Grizzly Man of The Act of Killing. Ik denk dat het net als bij al de idioot hoog gewaardeerde Japanse tekenfilms op Letterboxd - de hoogst gewaardeerde film van 2025 was Chainsaw Man – The Movie: Reze Arc, een titel die "niche!" schreeuwt - sprake is van film die een doelgroep heel erg aanspreekt en verder weinig algemeen publiek dat hem kijkt. Maar wellicht was hij ook heel baanbrekend in zijn tijd? In tegenstelling tot het Japanse kettingzaagmanevangelie volgens Reze heeft Paris Is Burning in ieder geval wel de nodige prijzen gewonnen.

Jennie Livingston geeft in de documentaire een warm humanistisch beeld van de voornamelijk zwarte lgbtq ballroom-scene in New York. Ballroom komt voort uit travestieshows, maar kent een veel grotere variëteit in karakters die de deelnemers opvoeren. Zakenman, soldaat, rijke wintersporter, supermodel: allemaal komen ze voorbij. Daarbij gaat het om realness, simpel gesteld: als de deelnemer in zijn performance in de metro terug naar huis gaat, wordt hij/zij/hen dan aangenomen voor het uitgebeelde karakter? Eigenlijk net zoiets als LARPen, alleen zijn de twee wel gescheiden door een Himalaya aan vibe-verschil. De deelnemers strijden in verschillende teams die Houses heten en die tegelijk ook dienst doen als sociaal vangnet, wegens de vele verbroken familiebanden. De bij de shows ontstane dansstijl die is gebaseerd op de poses van modellen en daarom naar het modeblad vogueing heet, brak dankzij deze documentaire en Madonna door naar de popmainstream.

Livingston geeft een goed beeld van de scene als geheel, wat de conventies zijn en vooral van de vitaliteit en creativiteit die er in zit. Het is ook een erg mooi tijdsbeeld. Maar met die 77 minuten voor een hele scene ontkom je er niet aan dat het wel allemaal wat aan de oppervlakte blijft, zeker wat betreft de portrettering van de individuen. Zeker omdat de geïnterviewden ook vaak duidelijk op hun qui-vive zijn over wat ze prijs geven. Dat dat met reden is, blijkt wel als de transvrouw die het meest open is over haar sekswerk en ook het minst voorzichtig is, gruwelijk vermoord wordt. Dat past lastig in een documentaire die duidelijk vooral de positieve kant van de scene en de mensen erin wil laten zien. Livingston staat er dan ook niet te lang bij stil en eindigt positief. Een begrijpelijke keuze.

Gezien op Mubi.

Net toen ik me echt in film begon te interesseren, had John Waters zijn mainstreamsuccessen met Hairspray, Cry Baby en mijn grote favoriet, Serial Mom. Ik was daarvoor al klaargestoomd voor het werk van 'the pope of trash' door VPRO kindertelevisie met erg aan John Waters verwante (en er door geïnspireerde?) programma's als Rembo & Rembo en Theo & Thea. De periode van Waters' mainstream succes overlapt ook met Arjan Ederveen en Tosca Niterinks overstap naar televisie voor volwassenen met Kreatief met Kurk en Borreltijd, waar ik als tiener ook enorme fan van was. John Waters en zijn invloed op kindertelevisie is trouwens wel een studie waard: Ursula in The Little Mermaid is gebaseerd op Divine en Waters zelf zit als gast in The Simpsons en een Alvin & The Chipmunks film, met de meest voor volwassenen grap voor volwassenen in een kinderfilm ooit tot gevolg. Al die weirde creatieve kids die grote Waters fan zijn worden natuurlijk schrijvers voor film- en televisie. Zo krijg je ook de konijnenmuts uit Gummo in Bob's Burgers.

Waters' grote doorbraak als cultfavoriet, het berucht Pink Flamingos uit 1972 had ik alleen nog nooit gezien. Dus meteen gegaan toen hij draaide. Ik kende de reputatie van de film, maar het bleek toch nog wat extremer dan ik had gedacht met de ongesimuleerde pijpbeurt in incestsetting en de seks met kippen als uitschieters. Vooral die laatste was minder, omdat de kippen het duidelijk niet overleefd hebben en ook krasten met hun poten op de actrice. Strafpunten daarvoor.

Dan is er de beruchte slotscène. Laat ik het zo zeggen: ik kan bijna alles hebben, behalve in handen snijden en coprofagie. Dat laatste niet eens bewust, maar ik kokhalsreflexen. Divine trouwens ook.

Maar goed, uiteindelijk toch vooral keihard gelachen. Het hele verjaardagsfeestje van Divine met het anale entertainment en de onfortuinlijke poging van de politie het te stoppen is één van de grappigste dingen die ooit heb gezien. Divine en de teksten van John Waters zijn sowieso een gouden combinatie. Dat die twee vlakbij elkaar in de buurt woorden, is toch een beetje het filmequivalent van de Van Halen broertjes en David Lee Roth die elkaar treffen in Pasadena. De beroemde monoloog met het politieke programma: ook goud. Het likken en daarmee beheksen van de meubels: goud. En dan is er Mink Stole, die minstens net zo is als Divine als de slechterik. Het sollicitatiegesprek dat ze voert: ook goud. Het hele Eggman-subplot: goud.

Dus ondanks wat, uh, ongemakkelijke momenten - gewoon even ogen dicht - uiteindelijk toch een topfilm. Lekkere soundtrack ook. En een beetje je grenzen opzoeken af en toe voor wat catharsis kan geen kwaad, hoewel ik toch zou aanraden bij Serial Mom te beginnen als je geïnteresseerd bent in Waters.

Nog een P.S.: ik zie de laatste tijd af en toe een meme opduiken van een vrouw die "I hate the Supreme Court!" schreeuwt als het Amerikaanse hooggerechtshof weer eens een controversiële uitspraak heeft gedaan, vooral als het gaat om transrechten. Omdat ik wat dingen heb opgezocht op YouTube over Pink Flamingos, krijg ik allemaal John Waters video's aangeraden en die meme blijkt ook uit één van zijn films te komen. Er zit vast een grote overlap tussen 'transgenderactivisten' en 'John Waters-kenners'. Het komt uit deze briljante tirade van Mink Stole uit Desperate Living uit 1977, die ik je niet wilde onthouden.

(Gezien in Lab111)

Oliver Twist, maar dan 140 jaar later in de tropen en ontdaan van de Victoriaanse moraal. Of de Braziliaanse Christiane F. Maar dan misschien andersom: Pixote: A Lei do Mais Fraco is namelijk net iets ouder dan zijn Duitse tegenhanger. Zou Pixote net als Christiane F. ook massaal op middelbare scholen als waarschuwingsfilm vertoond zijn? Dat is namelijk iets wat op een sociaal medium (ik ben vergeten welk) onlangs een vrij universele ervaring van Europese GenX'ers bleek te zijn, zelfs die uit het voormalige Oostblok.

Echt ook zo een film die je nu niet meer zou kunnen maken qua minderjarige naaktheid, seksueel expliciete scenes en drugsgebruik. Nu is dat misschien maar goed ook, want hoewel Héctor Babenco duidelijk oprecht gaat voor zo een rauw mogelijk realistische benadering van het leven van Braziliaanse straatkinderen, is het ethisch nogal twijfelachtig om echt arme kinderen wiens familie het geld goed kunnen gebruiken te laten debuteren in zo een film vol erg heftige scenes voor waarschijnlijk weinig geld. En ik denk niet dat er een team kinderpsychologen en pedagogen langs de zijlijn klaarstond.

Sowieso verbazingwekkend dat deze film gemaakt kon worden in 1980, toen Brazilië nog een militaire dictatuur was. Zeker een soort glasnost en perestrojka periode vlak voor de overgang naar de democratie in 1984.

Pixote (Fernando Ramos da Silva, de naam vertaalt naar 'pixel' en het is Portugees en dan nog de Braziliaanse variant met extra slis, dus je zegt iets als 'piesjosjtuh') is één van de jongste van een grote groep straatkinderen die wordt opgepakt bij een razzia nadat een oude man die een belangrijke rechter blijkt te zijn bij een straatroof onder een bus geduwd is. Dan volgen ellendige toestanden in de jeugdgevangenis. Pixote en een stel vrienden ontsnappen, waarna ellendige toestanden op straat volgen. Maar ze hebben ondertussen ook wel lol en momenten van geluk; het is gelukkig geen pure miserieporno als het door mij gehate Mouchette.

Op zich is Babenco een goede filmmaker, die een scene goed kan schieten. Hij maakt goed gebruik van licht en donker en heeft een goed oog voor locaties, specifiek extreem ranzige wc's. Als liefhebber van rauw drama, kon ik Pixote daarom best wel waarderen.

Maar Pixote is wel heel erg film als een chronologische reeks gebeurtenissen. De ontwikkeling van thema's en karakters is nogal zwak. Daardoor leek het verhaal een beetje stil komen te staan: er gebeurt heel veel aan de oppervlakte, maar daaronder vrij weinig. De van straat geplukte jongeren zijn ook niet bepaald acteersupertalenten, ook Ramos da Silva niet. Als ze veel tekst hebben of grote emotie moeten acteren, ga je daarom soms van 'rauw realisme' ineens naar 'telenovela'. Daardoor blijft Pixote ver weg van bijvoorbeeld Out of the Blue met de legendarisch performance van Linda Manz.

(Gezien op Mubi)