Meningen

Kore-eda leek wat mij betreft vele jaren de weg kwijt te zijn, misschien wel omdat zijn films te vertrouwd zijn gaan aanvoelen. Maar hij neemt enigszins revanche met deze vertelling vanuit drie perspectieven.

Deel 1 maakte me behoorlijk rusteloos, zo niet-subtiel en met zo weinig diepgang kende ik de regisseur niet. Maar het blijkt de voedingsbodem te zijn voor de volgende twee delen, waarin hij de personages inkleurt om vervolgens de aanvankelijke kleur over te schilderen. Een fraaie wijze om diepgang en nuance aan te brengen...

Fraaie debuutfilm waarin weinig wordt gesproken. De beelden vertellen op een subtiele wijze, vaak meer suggererend dan tonend. Een verademing tussen de vele films waarin plichtmatig wordt verbeeld en alles talig wordt verteld.

Sympathieke film met her en der venijnige kritiek op de Iraanse dictatuur (en het moderne digitale leven). Fraai geschoten beelden die niets aan de verbeelding overlaten, wat ook geldt voor het verhaal: alles is recht-toe-recht-aan verteld, soms op wat simpele wijze.

Het lijkt me dat twee 70-jarigen elkaar op een avond in de beslotenheid van een huis iets meer te vertellen hebben dan de oppervlakkige gemeenplaatsen die we nu horen. Maar... hier zal ongetwijfeld de dictatuur een rol hebben gespeeld.

Wie in barre tijden tot het einde van de film een zachtmoedig sprookje waardeert, zal zeker genieten, vooral wanneer de filmmakers dat ene overbodige shot van die pillen eruit hadden geknipt.

Drie gezichten komen samen in deze sublieme film, complex van vorm en van inhoud.

- Het onzichtbare gezicht van de mens Jafar Panahi, van beroep regisseur, woonachtig in Iran, met een verbod om films te maken en om het land te verlaten.

- Het tweede gezicht is de film No Bears waarnaar ik kijk met het filmpersonage Jafar Panahi, gespeeld door de mens Panahi, die vanuit Iran op de grens met Turkije op afstand een film regisseert, terwijl hij zelf betrokken raakt bij een liefdesstel in het dorp waar hij vertoeft.

- Het derde gezicht is de film in de film die Jafar Panahi (als filmpersonage) maakt over een liefdesstel dat het land wil ontvluchten.

Lijkt ingewikkeld, maar dat valt mee, geloof me. Wel wat de mens Panahi aan de orde stelt, meestal in de vorm van een tegenstelling waartussen een scherpe grens loopt: stad en dorp, beeld en woord, feit en fictie, wetenschap en geloof - en waarschijnlijk ben ik onvolledig. Tot op het bot ontleedt hij de twee uitersten met de tegenstelling beeld versus woord als de meest uitdagende - zeker voor een filmkijker en een regisseur.

Eenmaal overschrijdt het filmpersonage Panahi wel een grens (letterlijk die met Turkije), maar schielijk doet hij een stap terug. De mens Panahi wil Iran helemaal niet verlaten, al leeft hij temidden van zo verschillende culturen die hem beleefd, maar meedogenloos bejegen en waartegen hij zich maar op één manier kan verzetten, namelijk door deze film te maken.

Martin Scorcese neemt, zoals in TV-series, de tijd om bedaard de witte Amerikaanse inborst bloot te leggen die je simpel kunt omschrijven als 'hebzuchtig verlangen naar macht'. Hiervoor zoekt hij het wederom dicht bij huis, nu in de jaren '20 van de vorige eeuw, waar de metafoor van het huidige Amerika al tot ontwikkeling is gekomen: de 'Godfather', ook wel 'King' genoemd, (De Niro) die aan willoze touwtjes trekt (DiCaprio speelt de sullige cowboy perfect) en het morele ijkpunt c.q. slachtoffer: de Osagevrouw Mollie die als een sfinx niets loslaat over wat haar overkomt.

Beschouw de 206 minuten durende film als een TV-serie van vier afleveringen van ruim 50 minuten, waarin Scorcese zich de tijd heeft gegund om de diepte in te gaan en hij de kijker meesleept in de Amerikaanse droom die voor zeer velen uitpakt als een nachtmerrie.

Onze filosoof schreef het al kernachtig op en ik zal hem parafraseren. Jammergenoeg een dilettantische film over een dilettante huisvrouw die zichzelf een schim vindt van wie ze had kunnen zijn. Dat moet de motivering zijn om na 20 jaar lesgeven aan kleine kinderen plotseling en ineens geobsedeerd te geraken door een jochie van vijfenhalf die ze wil helpen om geen schim te worden.

Als ik dit laatste zo nalees, dan denk ik 'Waauw, wat een mooi thema' en dat is het. Maar de uitwerking is zo banaal, oppervlakkig en voorspelbaar, dat ik de neiging moest onderdrukken om weg te gaan. Dat is gelukt en dus heb ik het bizarre slot niet hoeven missen waarin het jochie plotseling en ineens de politie belt en de geobsedeerde lerares plotseling en ineens hem voorzegt wat hij de politie door de telefoon moet vertellen.

Dit alles gelardeerd met muziek van Saint-Saëns, Chopin en natuurlijk van het wonderkind Mozart. Wie bedenkt zoiets?

17 juli 2014, Hrabove, regio Donetsk, Oost-Oekraïne, nabij de Russische grens.

Een granaat van Russische separatisten treft per ongeluk het huis van een boerenstel, waarvan de vrouw hoogzwanger is. Een regionaal drama wordt gekoppeld aan een persoonlijk drama, en is natuurlijk de voorbereiding van een veel groter drama, namelijk het per ongeluk neerschieten van de MH 17 dat neerstort vlakbij datzelfde huis.

In brede, trage shots verbindt Maryna Gorbach het werelddrama van de MH 17 met het persoonlijke drama van het boerenstel. Voorin beeld het persoonlijke drama. Op de achtergrond, in beeld en geluid, de sporen van het vliegtuigdrama: de zwarte rookpluim, de sirenes, de ambulances als kleine witte stipjes aan de horizon.

Prachtig, onderkoeld in beeld gebracht, dit kleine en dit hele grote verhaal, vlak voordat de Russen Oekraïne zullen binnenvallen. Met de kennis van nu voel je het dreigende drama aankomen...

Wat mij betreft is het einde van de film over de top, maar wellicht noodzakelijk om een sprankje hoop levend te houden, maar dat had ook subtieler gekund.

'Alles is voorbestemd', of je nu buiten de tent in het bos plast of in je broek.

Waanzinnig absurde film, waarin figuren van een muziekdoos tot leven komen en animaties de film perfect doorsnijden.

Het wachten is op een distributeur.

Zelden zie ik een film waarmee ik helemaal niets kan. Welnu, deze is er zo een. Waar menigeen in betovering wegzwijmelt, val ik (bij wijze van spreken) in slaap bij een verhaaltje dat nog enigszins is te volgen, bij beelden die veel suggereren maar weigeren iets te zeggen, bij ongetwijfeld diepe magisch-realistische lagen die mij volledig ontgaan en zelfs enige wrevel oproepen, zoals de boeken van Hubert Lampo dat ook bij me deden.

Ik ben de eerste die zal erkennen dat ik ben opgegroeid in een witte, westerse samenleving waarin de problematiek en cultuur van Thailand en zijn buurlanden geen plaats hebben gekregen. Dus kan ik mijn (negatieve) oordeel slechts vanuit dit eenzijdige perspectief formuleren. Maar ik lees graag het relaas van een ingewijde en ben dan bereid om de film te gaan herzien. Zonder context (die ook de regisseur niet schept) sta ik machteloos.

Kaurismäki heeft een mistroostig oeuvre op zijn naam staan waarin droge humor af en toe een lichtpuntje vormt. Zijn volgende film verschilt altijd subtiel van zijn laatste. Zo ook deze, die wat mij betreft uren had mogen duren alvorens het - voor films van Kaurismäki - enigszins verrassende slot komt.

Vinterberg (en nogal wat acteurs) hebben zich laten strikken om een jaren zestig propagandafilm voor het Westen te maken met alle populaire ingrediënten die hierbij horen. Het siert ze niet.

Natuurlijk zijn alle Russen slecht - ok, op een na en die delft, zoals het hoort in een propagandafilm, het onderspit. Slecht, omdat ze geen mensen zijn, maar nationalistische roergangers voor wie een mensenleven niet telt. Daar kunnen smeekbeden van wanhopige vrouwen en kinderen niets aan afdoen. Lees hierin gerust het cliché.

Het Westen daarentegen ... etcetera.

En dan de film. Anno 2018 laten we Russen rond het jaar 2000 toch niet Engels spreken? Machthebbers, duikbootpersoneel, echtgenoten en kinderen, ik ben jaloers op hun Engelse taalvaardigheid. Zo wordt de propagandistische boodschap in taal weer gladgestreken en zitten we hoofdschuddend de strapatsen aan te zien van die rare Engelssprekende Russen ....

Ach, wat maak ik me druk. Weer zo'n genrefilm die spannend wil zijn, terwijl de afloop bekend is, die met vette verfstreken een ongenuanceerde boodschap erin wrijft, zonder enige compassie. Ik keek er naar en haalde vervolgens mijn schouders op.

Jammer, dat Vinterberg een talentvolle auteur is die blijkbaar het hoofd niet boven water kan houden en zich dus moet laten strikken om gladde studiofilms te maken..