Meningen

Lázló Nemes slaat weer toe.

Het beschaafde Europa aan het begin van de 20e eeuw schudt op haar grondvesten. Nemes verbeeldt deze teloorgang in de hoedenzaak Leiter, waar Írisz Leiter, dochter van de overleden eigenaren, aan de slag wil. Na afgewezen te zijn volhardt zij in een zoektocht binnen de hoedenzaak en daarbuiten, in het Boedapest dat teloor lijkt te gaan. Overal waar zij komt, lijkt ze niet op haar plaats ('Wat doe je hier? Moet je niet weg?').

Enigszins in de stijl van Son of Saul volgen wij Írisz, haar ontmoetingen en haar waarnemingen die vaak alleen via de geluidsband zijn te volgen.

Wat een meesterwerk weer - en vijf sterren indien de overbodige slotscène er alsnog uit wordt geknipt.

Nasir is een zachtaardige moslim die woont en werkt in een deelstaat van India waar het Hindoe-nationalisme steeds agressiever wordt. Tegenover de propaganda via luidsprekers op straat en demonstraties van fanatieke Hindoejongeren plaatst regisseur Arun Karthick de bedwelmende verkoop van kleurige stoffen door Nasir, zijn liefdesbrieven aan zijn afwezige vrouw en de poëzie. Zonder al te boodschapperig over te komen.

Boeiende zangeres over wie een wat fletse biopic is gemaakt.

Waar ligt dit aan? Het scenario geeft een opeenvolging van gebeurtenissen die vrij vlak in beeld zijn gebracht met een (bijzondere) actrice - Trine Dyrholm - die net niet past op Nico. Het lijkt erop alsof vrijwel alles net niet past: de periode 1986-1988 is teveel nagespeeld, de acteurs doen een personage na i.p.v. ze te zijn, chronologie alleen blijkt in dit geval te weinig om (mij) te boeien.

Uitzondering vormen gelukkig de optredens waarin Trine Dyrholm zelf de songs van Nico op voorbeeldige wijze zingt en opvoert.

De ultieme wandelfilm bestaat en is The North genaamd.

Zonder dwingende off screen-muziek (een wandeling door de Schotse Hooglanden maak je ook niet met een koptelefoon op), alleen begeleid door de omgevingsgeluiden en gemonteerd op het ritme van wandelen toont de film de wisselende stemmingen van twee mannen die ooit huisgenoten waren. In het rustige tempo van aftasten, ervaren en wrijvingen vergezellen we de twee die vooral wandelen en spaarzaam met elkaar praten.

Duidelijk is dat de film niet wil vermaken. Geen mooifilmerij, geen toegevoegde muziek, geen spanningsbogen, geen (al dan niet romantische) subplots en geen catharsis aan het slot.

Traag, veelzeggend en onvoorspelbaar voor wie vermaakt wil worden - om mrklm hieronder tegen te spreken. Een verademing.

Mag het een onsje minder?

Soms, zoals bij deze film, vraag je je af waarom er zo nodig een remake gemaakt moet worden. Ik bedoel, wat voegt deze verfilming toe aan de twee verfilmingen die ik ken - Murnau en Herzog -, behalve de door de technologie mogelijk gemaakte imposante beelden en de zich opdringende muziekscore?

Bombastiek in het kwadraat vertelt het bekende verhaaltje (overigens fraai geduid door De filosoof hieronder). Na anderhalf uur had ik het wel gezien, bleek uit het op mijn horloge kijken, maar ik bleef toch maar zitten, en dat was geen genoegen.

Verfilming van een belangrijke episode uit het leven van Maria Montessori anno 1900. Je wordt weer eens met je neus op een mannensamenleving gedrukt waarin voor een onafhankelijke vrouw nauwelijks plaats is, laat staan voor ideeën waarin liefde voor het kind een centrale plaats zou moeten innemen in onderwijs.

Degelijk gemaakt, enigszins geromantiseerd en filmisch recht voor de raap.

Het overkomt me niet zo vaak, niet bij de vele films die ik zie en niet bij de films van Van Warmerdam in het bijzonder, maar nu is het hem gelukt: met deze film kan ik weinig tot niets.

In het eerste deel van Nr. 10 is Van Warmerdam zoals we hem kennen, maar eerlijk gezegd heeft hij het kleinburgerlijke gedoe weleens vileiner uitgebeend dan hier. Nieuw is wel dat hij met zijn fileermes regelmatig het décor van het theater verlaat en ons confronteert met bestaande, buitengewone locaties. Aangenaam, af en toe een grimlach. Ja, dat licht absurdistische realisme beheerst hij tot in de finesses. Niks mis mee.

Dan volgt deel 2, wederom uitblinkend in buitengewone locaties, waarin Van Warmerdam het realisme definitief verlaat en het SF-genre zijn intrede doet. De aanvankelijke thematiek van (overspelige) relaties verdwijnt naar de achtergrond en de welhaast epische verhouding tussen moeder en zoon wordt in een religieuze context geplaatst die aardse grenzen overschrijdt. Met die religieuze context heeft Van Warmerdam niet veel, zoals wederom blijkt.

Tja, en dan is film afgelopen, kijk ik nog even naar de aftiteling en besluit te film de laten bezinken. Mogelijk dat ik mijn schouders ophalen nog een zinvolle invulling kan geven. Het lukt me niet, ook niet na het lezen van interviews met Van Warmerdam en van weinig zeggende recensies in landelijke dagbladen en in De Filmkrant. Blijkbaar ben ik niet de enige, zij het wel in mijn waardering, want het aantal sterren in de dagbladen is groots.

Doe ik de film tekort? Zou best kunnen. Wil ik altijd alles begrijpen? Neen, integendeel. Wil ik geraakt worden? Ja, en misschien mis ik dat wel. Wat zijn eerdere films wel bewerkstelligden net als de films van zijn 'partner in crime' Roy Andersson, overkomt me nu niet. En daar baal ik van.

Deze experimentele documentaire is clean geschoten in spierwitte omgevingen. Hierbinnen zit de camera dicht op de huid van de mensen en de weinige acteurs, heel dicht op de huid om vervolgens met respect afstand te nemen. Dat is soms nodig, want we volgen mensen die onderkoeld zichzelf proberen te vinden in sekstherapiesessies.

Hoe kun je anders over deze bijzondere film schrijven dan via je eigen kijkervaring? Aanvankelijk voel je je uiterst ongemakkelijk. Alsof je zelf op de huid wordt gezeten, maar ook door de ongewone therapeutische setting waarin aanraken centraal staat zonder erotisch te willen zijn. Maar ook omdat de film je vastprikt op je positie als kijker. Met de camera kijk je mee en kijk je regelmatig de mensen aan (en dus zij jou). Wegkijken is dan onmogelijk.

Langzaamaan wen je aan de mensen, aan de kunstmatige vorm van de film, en begin je zowaar met ze mee te voelen. Vooral de wijze waarop Tudor verandert vanwege zijn omgang met de gehandicapte Christian is ontroerend, zoals ook Christian zelf ontroerend wijs is. Hij heeft zijn vreemde, gehandicapte lichaam volledig geaccepteerd en is trots op zijn ogen, zijn haren en zijn penis die volledig functioneert in tegenstelling tot zijn armen en benen.

Soms krijg je de neiging om weg te lopen (en vele deden dit ook daadwerkelijk). Zelf had ik dat bij de twee SM-scènes die spelen buiten de kliniek in een broeierige en ook respectvolle sfeer - maar ik vind het aanzien niet prettig.

Touch Me Not. Het is de problematiek van de mensen in de film, maar ook van de kijker. Wil je wel aangeraakt worden door deze film? Of toch maar liever de ogen sluiten?