Meningen

Een in het zwart geklede 'politieagent' en vier 'arrestanten' spelen gestileerd als in een choreografie de martelingen na waarvan opgepakte demonstranten getuigenis hebben afgelegd. Je hoopt dat het effect zal zijn dat je doordrongen wordt van de gruwelen, maar de vormgeving is zo esthetisch en geabstraheerd dat je alles schouderophalend aanschouwt.

Niettemin, winnaar van de IDFA Award Best Short Documentary 2021.

Tjonge, mijn twee voorgangers alhier zaten blijkbaar in de verkeerde film, wat kan gebeuren.

Hannah is eind zestig (schat ik) en haar man moet de gevangenis in. Hoe verwerk je zo'n heftig gebeuren in je leven dat zijn einde nadert? Je probeert in stilte je dagelijkse leven weer op te pakken - je werk (huishouden bij een alleenstaande moeder met blind kind), je hobby (toneel), koken, zwemmen, je man bezoeken en je zoon. En ondertussen vraag je je af: hoe ga ik dit hanteren, terwijl hele kleine dingen in je leven lijken tegen te gaan zitten? Een lamp springt, een lekkage, kinderen die je hinderen in het zwembad, je hond die niet wil eten, een boze vrouw aan de deur, enz.

Charlotte Rampling heeft het grote gebaar niet nodig om de kijker te activeren een breed palet aan gevoelens af te lezen aan haar mimiek en regisseur Andrea Pallaoro geeft je gelukkig alle ruimte om mee te voelen met Hannah en in haar huid te kruipen tot aan het fraaie slot.

Een klein meesterwerk.

Wat is het toch een heerlijk gevoel om het filmtheater te verlaten en je te realiseren dat je een goede film hebt gezien. Met de camera vaak dicht op de huid van Oscar Wilde loopt het sprookje van 'De gelukkige prins' - of is het een droom? - als rode draad caleidoscopisch doorheen de film. Niks geen begin - midden - eind, maar niet-chronologisch vertelt de film de laatste twee jaren in het leven van Wilde. Meanderend, zoals de zwaluw uit het sprookje over de wereld zwiept en terugkeert op de plekken die hij kent.

Wilde is onder invloed van cocaïne, morfine en lijdt aan syfilis, dus logisch en chronologisch denken lukt hem niet meer. De film volgt hem hierin, traag, loom en literair. De taal is van Wilde, niet plechtstatig maar bijna terloops gesproken door Rupert Everett die vrijwil de gehele film in beeld is, op scènes van zijn vrouw in Engeland na, in een enscènering die nu eens niet aan een nagespeeld kostuumdrama doet denken, maar als vanzelfsprekend authentiek overkomt.

Ik houd niet van kostuumdrama's, ik houd niet van acteurs die historische personages zo nadrukkelijk náspelen, dus mijn reserve was groot toen ik plaatsnam in het filmtheater. Was niet nodig. Rupert Everett heeft nu al een klassieker neergezet.

Leve regisseur Mike Leigh, maar niet al zijn films zijn geweldig.

De positieve recensies van deze film lijken me eerder voort te komen uit respect voor hem dan uit de kwaliteit van de film. Ruim anderhalf uur keek ik aan tegen een film die maar geen balans kan vinden tussen drama en komedie en waarin de personages eendimensionaal hun rol spelen, wat (begrijpelijkerwijs) uitnodigt tot overacting.

Voelde ik me ongemakkelijk? Geenszins.

Geraakte ik ontroerd? Nooit.

Ik hoop vurig dat deze film niet zijn afscheid vormt, want Mike Leigh verdient beter.

Het blijft verbijsterend hoe niemandalletjes status ontlenen aan hun titel, hun maatschappelijke positie of aan hun uniform. We weten dat het zo is, we kennen ze van nabij, en toch ... Willi Herold is zo iemand. De film bouwt hem langzaam (mooi gedaan!) op tot een gewetenloze schurk die je op afstand (= in de bioscoopstoel) slechts met afgrijzen kunt bekijken, maar hoe zou het zijn geweest, wanneer je zelf in april 1945 ... ? Wie onmiddellijk roept 'Ik niet!', raad ik aan ernstig in de spiegel te kijken.

De film bouwt langzaam op (mooi gedaan!) van een realistisch drama naar een zwartgallige, apocalyptische apotheose in het gevangenkamp - een treffender slot van de film was niet denkbaar geweest. Maar blijkbaar voelde de regisseur een noodzaak om het historisch gebeurde verhaal volledig te vertellen, wat leidt tot een paar overbodige toegiften. Dramatisch jammer, historisch ongetwijfeld correct.

En wat blijkt? Een dag later ben ik de toegiften vergeten. Wat ik niet kan zeggen van wat hieraan voorafging.

Aanvankelijk een vrij klassieke politiedrama, maar inspecteur Ma Zhe redt de film door door te draaien en de kijker in verwarring achter te laten: heb ik nu naar het oplossen van moorden zitten kijken of heb ik rondgedoold in het hoofd van Ma Zhe?

Een rustige, serene film over iemand die afscheid neemt van zijn stadse omgeving, en over een vrouw die de oer-natuur (mossen) bestudeert in de stad.

Langzaamaan en subtiel verschuift in de film de aandacht van de stad met haar betonnen flats (in aanbouw), haar treinstation, laboratorium en garage naar de natuur binnen en buiten de stad, verschuift van de Roemeense bouwvakker naar de Chinese mossenonderzoekster die elkaar treffen in de stad en later in de natuur. En er is meer: de mossenonderzoekster verlaat het lab, vindt mossen op een stadstrottoir en later in de buitenbossen; het garagepersoneel verlaat de garage en luncht in een park, etc.

Kern van de film lijkt mij de scène te zijn waarin de Chinese vrouw mijmert over haar net wakker/nog slaperige-zijn en niet meer de naam van de dingen weet: ze ziet hoe een ochtendbries het gordijn beweegt, maar weet niet meer de naam voor een gordijn en voor een ochtendbries, zoals een baby lange tijd in een naamloze wereld verkeert waarin het om zich heen, als in een spiegel, alleen zichzelf ziet. De vrouw woonde op de Place de Miroir, vertelt ze. Met dit in gedachten is de slotscène een vondst van jewelste.

Het vierkante beeld, de statische camera (ze beweegt tweemaal, dacht ik), het prachtige geluidslandschap dat op cruciale momenten overgaat in stilte, de meertaligheid van Frans, Vlaams, Mandarijn en Roemeens - ze dragen bij aan een bijzondere kijkervaring voor wie ervoor openstaat.

Goh, ondanks alle protesten in mijn omgeving ben ik naar deze film gegaan en kwam betoverd en ontdaan na bijna drie uur de zaal uit.

Malick presenteert zonder Hamiltonbeelden min of meer een verhaal, en wel op zijn eigen wijze: loom; traag bewegend; geen dialogen, monologen terwijl je de reacties van de toegesprokene ziet; een off screen stem; verstrengeling van natuurbeelden en een innerlijk conflict.

Een diepgaande studie over iemand die zijn geweten volgt en de reacties hierop van zijn buurtgenoten, familie, kerk en regering, geplaatst in nazi-Duitsland (een raamwerk), maar Malick laat er geen twijfel over bestaan hoe actueel die situatie anno 2020 is: chaos, minderheden die hun plaats opeisen, 'waar moet het naar toe met deze wereld?' en dan de grote Redder die uiteindelijk zijn masker laat vallen.

Hoe zou ik hierop reageren? Pragmatisch of idealistisch? Trouw zweren en ondertussen hard en fel denken 'maar ik meen het niet' en daarmee het vege lijf redden. Of...?

[Jammer van het Engels]

Poëtisch meesterwerk van Naomi Kawase. Zoals iemand tegen me zei: "Na deze film heb ik anders leren zien & luisteren." De film is veellagig met natuurlijk de van haar bekende tegenstellingen tussen platteland en stad, het oude en het nieuwe Japan, de jeugd en de ouderdom.

Maar veel boeiender zijn haar inzichten over film maken: Hoeveel vertel ik? Hoeveel ruimte laat ik aan de kijker om zelf te kunnen invullen? De 'filmspreekster' die films synchroon navertelt, worstelt hiermee door de confronterende vragen van een langzaam blind wordende fotograaf voor wie de fotocamera zijn hart is. En ze zetten de filmkijker daarmee in het centrum: Hoe kijk ik? Hoeveel informatie heb ik nodig om geboeid te zijn of ontroerd te geraken?

Ze stelt meer vragen zonder moralistisch te worden: Ervaart een blind iemand intenser/anders dan een ziende? Bestaat schoonheid ook, indien je alleen kunt aanraken? "Niets is mooier dan dat wat verdwijnt," is een terugkerende zinsnede die urgent wordt, wanneer een zandsculptuur verdwijnt in de vloed van de zee.

En: kunnen woorden wel beelden navertellen? Het antwoord zal zijn: "Nee." En toch vertellen wij allemaal gebeurtenissen na die we zien en horen, tegenwoordig rijkelijk gelardeerd met foto's via onze smart phones. Niettemin luisteren we en kijken we en deze film maakt ons ervan bewust dat iemand anders dezelfde beelden op een andere wijze zou kunnen hebben naverteld.

Af en toe raakt Kawase aan sentiment en dat is jammer. Sommige beelden zijn David Hamilton-achtig, al gelijken ze zeer op hoe de blind wordende fotograaf de wereld ziet, en daarmee lijken ze gerechtvaardigd. Wat mij betreft, had dit anders gekund. Al met al is dit slechts een terzijde.

Wie van film houdt, houdt van deze film.

Aanvankelijk vermoedde ik dat de vijfde film van Fien Troch, waaraan ze zeven jaar werkte, misschien teveel wil met het verhaal over een introvert meisje dat troost lijkt te bieden aan lijdenden, over haar autistische maatje die ongemak oproept, over een schooldirecteur (?) Erik die het ook allemaal niet weet, over docente Anna die vastzit in haar goedwillende docentenrol en toch ook weer niet.

En ook een vleugje Stephen King (vooral via de geluidsband), dreiging die niet wordt ingelost, geen verklaringen en weinig achtergrond...

Maar naar mate ik meer over de film nadenk, word ik me ervan bewust dat irritatie en bewondering om de eerste plaats strijden.

Ik kom er niet uit.

Er is weinig mis met dit grootse epos (dat ik gelukkig op groot scherm zag), zijn weidsheid van natuur en van verhaallijnen, zijn prachtige traagheid van vertellen, en zijn open eindes.

En toch, ik had voortdurend het gevoel te kijken naar een goede Netflixserie, vier delen achter elkaar, met aan het slot de belofte van opnieuw vier delen (ik dacht in augustus uit te brengen). Dan klopt er iets niet aan het vertelritme - ik weet het, vaag - en aan de vertelstructuur die keurig past bij televisieseries, maar niet bij een drie uur durende film in het filmtheater.

Zoiets.

Twee oud-geliefden komen elkaar vijftien jaar later onverwacht tegen in een badplaats, waar zij woont - teleurgesteld in huwelijk en carrière - en waar hij zich in een hotel heeft teruggetrokken om zich te bezinnen, nadat hij uit angst een theaterrol heeft laten lopen.

Het verhaal dat volgt, laat zich uittekenen. De film moet het hebben van het bijzondere acteerwerk van Guillaume Canet en Alba Rohrwacher die hun personages volstrekt geloofwaardig neer zetten, en de film redden.

"Wat doen jullie hier eigenlijk?" is de sleutelvraag de agent Lok tegen het einde van de film stelt aan de opperman van een bedrijf dat de stad Singapore uitbreidt via landwinning met zand uit Maleisië, Cambodja en Vietnam, zodat je je op de landwinning ook even in het buitenland kunt wanen.

Het is de vraag die ook de kijker zich tijdens de film stelt. "Wat gebeurt hier allemaal?" De Chinese bouwvakker Wang is verdwenen, agent Lok is naar hem op zoek. Dan verandert het perspectief van de film en volgen we Wang vanaf het moment dat hij een arm breekt op de bouw. Is hier sprake van een flash-back? Heeft iemand de identiteit van Wang overgenomen?

Lok en Wang hebben met elkaar gemeen dat ze slapeloze nachten moeten proberen door te komen. Wang vertoeft elke nacht in een internet/gamecafé waar een mangameisje de licht erotische scepter zwaait. "Wat gebeurt hier?" Verdwijnt Wang in een gewelddadig computerspel?

Mogelijk heb ik de sleutel tot het antwoord op deze vragen heb gemist. Blijft staan dat ik gefascineerd bleef kijken en verward, maar niet gefrustreerd de zaal verliet.

Ik lees graag de volgende beschouwingen in de hoop wijzer te worden...

Grote moeite om er een touw aan vast te knopen...

Ik ben overtuigd. Fransman en De filosoof hebben volstrekt gelijk. Natuurlijk vind ik ook dat een film 'naar' mag zijn en natuurlijk heb ik niet 'politieke correctheid' willen verdedigen. Allerminst.

Evenwel, ik was na het zien van de film zo boos, dat ik echt hoopte dat-ie niet misbruikt zou worden door andersdenkenden dan ikzelf. En dat formuleerde ik niet al te gelukkig in mijn bespreking ervan. Niet al te slim van me.

Heren, bedankt! Jullie argumenten zijn overtuigend.

Samen weer verder op deze site, stel ik voor.

"Wanneer de wereld geheel wit is en de aarde en de lucht niet van elkaar zijn te onderscheiden, spreken de doden tot ons." Na deze tekst volgen we een auto in een witte wereld die in deze prachtige film vaak te zien zal zijn. De doden spreken via wat zij achterlaten, natuurlijk, maar vooral door wat de levenden ervan maken in hun hoofden.

Dat is zeker het geval bij de zwijgzame hoofdpersoon Ingimudur die rouwt om de dood van zijn vrouw en met zijn gevoelens geen raad weet. Gesprekken met een psycholoog, oppassen op zijn kleindochter, klussen en zwijgen, vooral zwijgen.

Dat is wat de film ook doet. Regisseur Hlynur Palmason vertelt zwijgzaam, en laat in fraaie, strakke beelden alle ruimte aan de kijker om uit te zoeken hoe Ingimudur de verhalen van de dode verwerkt met als slot van de film zijn katharsis, begeleid door het nummer Memories van Leonard Cohen op de geluidsband.

Heerlijk, zo'n kleine rouwfilm (die even de weg kwijtraakt, maar vooruit). Bij de trage beginbeelden en de adembenemende montage van het verstrijken van de seizoenen weet je dat het goed zit met deze film en gelukkig stelt A White, White Day je daarin niet teleur.

"Alles is kennelijk te ver weg," constateert Laura, de Finse archeologiestudente wanneer ze bijna haar einddoel heeft bereikt van haar lange treinreis van Moskou naar Moermansk. Coupé nr. 6 van de trein heeft ze ongewild gedeeld met Ljoha, een jongere man, prototype Rus zoals Finnen die zien: kaal geschoren, stoer, seksistisch, wodka drinkend, niet onaardig. Ook Laura heeft zo haar buitenkant: verliefd op Irina, geïnteresseerd in petrogliefen (rotstekeningen) in Moermansk, een buitenbeentje in het het Moskouse academische milieu waarin ze verkeert.

Naarmate de reis vordert, vallen een voor een de beschermende bolsters af en onthullen beiden zich figuurlijk in hun volle naaktheid: eenzaam, hunkerend naar warmte, er ook bang voor zijn. Het hoogst haalbare naar elkaar toe ("Alles is kennelijk te ver weg") formuleerde Marilyn Monroe ooit: “Only parts of us will ever touch only parts of others.” De beginscène in de film refereert hieraan.

Wat een geweldige film heb ik gezien. Claustrofobisch in de treinscènes, wijds in de buitenopnamen die er gelukkig ook zijn. Geen standaard 'girl meets boy'-verhaal, maar een zorgvuldige verkenning van een proces van jezelf ontdekken via een ander. Klinkt soft, maar geloof me, dat is het allerminst in deze film.