Meningen

Op een en dezelfde toon neuzelen vier mensen in een tuin. Ik kon er geen touw aan vastknopen.

Veertig jaar inmiddels is Zoë Lucas op Sable Island. De documentaire wil laten zien hoe zij het eiland ervaart, zoals zij zelf off screen vertelt in een lezing. Dat blijkt niet te kunnen met National Geographic gelikte beelden, maar wel via 16 mm celluloid: nuchter, inventariserend, verzamelend met oog voor detail.

Filmmaakster Jacquelyn Mills en Lucas zelf kozen ervoor om niet de eilandbewoonster centraal te stellen (heel lang zien we haar gezicht niet eens), maar de natuur te registreren in viezige beelden: 16 mm celluloid zonder lichtcorrecties en soms met wat stof op de lens. Het beeldmateriaal zelf gaat ook deel uitmaken van de natuur doordat Mills onbelicht materiaal in de natuur legt en later ontwikkelt m.b.v. zeewier wat merkwaardige, abstracte beelden oplevert. Niet alleen de beelden, ook het geluid wordt geproduceerd door de natuur, soms heel letterlijk wanneer contactmicrofoons het geluid van ongewervelde dieren of van hout registreert, wat weer de basis vormt voor een muziekstuk.

Na afloop van de film heb je/had je op een filmisch unieke wijze de natuur op het eiland kunnen ervaren en weet je weinig tot niets over de eilandbewoonster Zoë Lucas, precies wat zijzelf en de filmmaakster voor ogen stonden.

Een intelligent gefilmde komedie waarin arm en rijk in Zuid-Korea op komische wijze karikaturaal worden neergezet. Dat levert heel wat geschmier op waar je van moet houden - aan mij is het niet besteed.

Na de plotwending verandert de film drastisch van toon en lijkt de regie de weg kwijt te raken, maar het kan ook zijn dat de komische helft van de film bij mij zoveel afstand had gecreëerd, dat ik eigenlijk al was afgehaakt.

Het blijft aanmodderen met Rubin Smit, zeg maar de David Hamilton van de natuurdocumentaire. Ik vermoed dat deze gepromoveerde ecoloog niet kan delegeren en geen kritische blik van buitenaf wil toelaten.

Tenenkrommend zat ik te kijken naar mooifilmerij, naar opdringerige muziek die me zegt dat het spannend wordt of romantisch, naar een scenario dat aan alle kanten rammelt en voortdurend vragen blijft oproepen die niet worden beantwoord. En vooral kreeg ik hartkloppingen bij de off screen-stem die mij vertelt dat de Grutto een voor een een ei legt (echt waar, niet vier tegelijk), het jong naar zijn moeder loopt, koning Winter heerst in Nederland, en ga zo maar door - teksten door Rubin Smit zelf geschreven bij beelden die… juist ja.

Lieve beelden met een lieve boodschap die aan het slot onderuit worden gehaald door een paar teksten over klimaatcrisis, megastallen, enz.

Maar vooral, wat weet ik (vogelamateur) nu meer over de Grutto dan wat ik al niet wist? Niets, helemaal niets. Waar komt de drang om te trekken vandaan? Wat zijn de verschillen in uiterlijk en gedrag van de oer Grutto, de Ijslandse en de Nederlandse, of zijn die er niet?

Sorry, Rubin (die ik niet ken), maar dit is lege, oubollige mooifilmerij waar niemand op zit te wachten.

Wanneer je weet wat je te wachten staat - zwart/wit beelden, geen muziek, geen commentaarstem, alleen omgevingsgeluiden -, dan is het genieten van wonderschone beelden van een prachtige eenvoud en een slotsequentie die je nog lang zal bijblijven.

Volg het varken Gunda en haar kroost, kortstondig onderbroken met beelden van gemankeerde kippen en van koeien die de stal verlaten. Dat is het en dat is alles.

Onderdeel van de aftiteling blijkt een ode aan het IDFA waar het idee voor deze documentaire, opgedragen aan Ally Derks, in 2017 werd gepitcht.