Meningen

"Wanneer ik je bij mijn droom betrek, wordt deze ook jouw droom," is het slot van een Tibetaans gezegde en tevens de slotwoorden van deze film. Regisseur Perma Tseden filmdroomt over de vrachtwagenchauffeur Jinpa - 'dood schaap' in het Chinees - die in zijn truck rookt, drinkt, naar muziek luistert en voortdurend zijn blik op aanvliegende roofvogels richt. Dan overrijdt hij een schaap en pikt een lifter op (ook Jinpa geheten) die van plan is om de moord op zijn vader te wreken. Ziehier de beginsituatie van een bijzondere film, geschoten in groezelige beelden op een troosteloze hoogvlakte, gevangen in een vrijwel vierkant filmkader.

De twee Jinpa's zijn elkaars tegenbeeld of complementair aan elkaar: de chauffeur een in leren kleding gehulde rockster voor wie roken belangrijk is en die we de gehele film volgen, en de in lompen gehulde wreker die niet rookt, maar wel sigaretten bij zich heeft en die al snel uit beeld verdwijnt.

In deze filmdroom volg ik de trucker op zijn wonderbaarlijke reis die uiteindelijk leidt naar het dorp waar hij de wrekende Jinpa heeft afgezet, of nee, die uiteindelijk leidt naar zijn droom waarin de twee Jinpa's lijken samen te vallen.

"Wanneer ik je mijn droom vertel, zul je hem misschien vergeten. Wanneer ik mijn droom uitvoer, zul je je hem wellicht herinneren. Wanneer ik je bij mijn droom betrek, wordt deze ook jouw droom." Regisseur Pema Tseden vertelt, voert uit en laat mij ten slotte in de filmzaal deelgenoot zijn van zijn filmdroom.

Een nieuw genre is geboren: het verfilmen van Tibetaanse gezegden.

Tegen de achtergrond van een turbulent Europa, waarin Oost en West in een koude oorlog zijn verwikkeld, verbeeldt Pawlikowski een koude oorlog tussen twee geliefden van wie zij haar zelfstandigheid wil bewaren na jarenlang volgzaam te zijn geweest. Klinkt complex, maar niet in de vertelling van Pawlikowski.

Het ontroerende verhaal over een gepassioneerde liefde vertelt hij koel en koud, met geen woord teveel, geen beweging teveel, geen oogopslag teveel, geen muziek teveel, geen kleur teveel (de film is in zwart/wit), geen kader teveel (3 bij 4), geen camerabeweging te veel ... Uitgebeend tot op het bot.

Vrijwel alle activiteit ligt bij de kijker die uit enkele gegevens in volle opwinding zelf het verhaal vertelt - wie hiervoor openstaat. Dit is zo'n film zonder opgeklopte muziek, zonder theatraal geacteer en voorgekauwde uitleggerigheid waaraan je af en toe behoefte hebt. Met precies voldoende gegevens in alle koelte opgediend. Onvergetelijk.

De voldoening na 86 minuten is intens. Robert Bresson heeft zijn opvolger gevonden.

De film begint zo mooi met de titel waarvan de begin- en eindletters donker zijn, en de middenletters licht. Op de geluidsband onheilspellende muziek waarin de titel a.h.w. verdwijnt en het beeld lange tijd op zwart blijft staan. Dan vermengt de muziek zich met vogelgeluiden, en begon ik al het ergste te vrezen.

Het onderwerp is te vangen in 1 still: paradijselijke tuin en genietende mensen, met op de achtergrond een betonnen muur, prikkeldraad, en erachter barakken en een schoorsteen. Gelukkig gezin woont vlak naast concentratiekamp. Met dit onderwerp is ook de actuele boodschap meteen helder: kunnen we leven alsof er niets aan de hand is, indien bij de buren afschuwelijke dingen gebeuren?

Na tien minuten is alles duidelijk en sleept de film zich voort, het thema tot in den treure herhalend met bontjas passende moeder, Joods personeel dat kleding mag uitzoeken (en wordt misbruikt), zwarte gezinshond versus het geblaf van kamphonden, etc. etc.

Omdat er verder niets anders gebeurt dan het uit de doeken doen van dit thema, maakt de film zichzelf na die tien minuten geheel overbodig, zelfs als je kunt genieten van kille, emotieloze beelden (die eenmaal worden onderbroken door de vader (de kampcommandant) die zijn liefde verklaart aan - jawel hoor - zijn paard).

Geen diepgang, geen ontwikkeling, geen enkele poging om de banaliteit van het kwaad te verklaren.

Vrienden raadden mij aan om deze film - 12 jaar later- te gaan zien en daar had ik geen spijt van.

Een fijnzinnig scenario waarin drie mensen in liefdesverdriet ronddolen, ieder op hun eigen manier. De jongen stuurt geluidsopnamen (met vele zeegeluiden) naar zijn geliefde die hem in de steek liet, het meisje ontvangt per toeval de cassettes en is benieuwd naar de afzender, en de psychiater zoekt zijn heil in het hem zo eigen rollenspel tijdens betaalde liefde.

Na deze introductie ontrolt zich een verhaal van aantrekken en afstoten en van een proces van verwerken van verdriet waarin de twee mannen elkaar ontmoeten en ondersteunen, en het meisje een eenzame roadmovie aflegt - met de zee als verbindend motief.

Zo jammer van het expliciete slotlied tijdens de aftiteling...