Meningen

Na 15 jaar ofzo weer eens herzien (5-urige director's cut). Ik kon me er eigenlijk nauwelijks meer iets van herinneren. Maar wat een kijkgenot, alle Bergman-thema's zitten in deze verrassend onderhoudende miniserie. Het is intensief maar luchtig genoeg, heerlijke kost, en tegelijk ongrijpbaar vanwege vele mysterieuze verwikkelingen en complexe karakters. Fijne gewaarwording dat dit soort werk dat ik lang geleden op een voetstuk hief (heefde?), de toets der tijd zo goed doorstaat en met het ouder worden eigenlijk enkel méér diepgang krijgt.

Tot slot nog mijn belangrijkste constatering, namelijk dat Ewa Fröling (Emilie) serieus als twee druppels lijkt op Emilia Clarke (queen of dragons). Of eigenlijk andersom dus. Niet gewoon maar het uiterlijk maar zelfs in de uitdrukkingen. Bizar, ga dat checken!

Na Delta opnieuw een sterke film van Mundruczó. Een tikkeltje apart (net als Delta), en ik snap de kritiek over timing, opbouw en muziek ook best, maar vind dat niet voldoende om de film zo af te serveren.

Deze film gaat natuurlijk helemaal niet over honden, maar over het Hongaarse migrantenbeleid, en is daarmee erg pijnlijk. Of ligt het er zozeer bovenop dat het door niemand nog genoemd werd? De symboliek, vanuit dat licht bekeken, is schitterend, met name in de slotscene waar Lili zich letterlijk op gelijk niveau plaats met de honden tegenover zich. Het enige dat rest.
En wat een openingsscene, bloedstollend.

Met je eerste alinea kan ik grotendeels instemmen, NarcissusBladsp. Vooral dat van dat sfeervolle en die warmte, en ook dat er verbazend weinig stemmers zijn voor deze film. Mijn idee is dat musicalfilms relatief niet meer zoveel aantrekkingskracht hebben op een rationeel Nederlands filmpubliek.

Onterecht wat mij betreft, want Fiddler on the Roof heeft niet alleen inhoudelijk nog wel wat te bieden, maar toont nu en dan ook verbluffend camerawerk. De dansen zijn prachtig om te zien, maar er tussendoor zien we ook schitterende verstilde beelden van het dorpje en Oekraïense landschappen, die in reguliere films niet zouden misstaan. Een film met veel pretentie hierdoor.

Ik had nog wel moeite met het eerste halfuur, omdat musicalliedjes nog weleens de neiging hebben wat flauw te zijn. Als die drie meisjes zingen over de 'matchmaker' heb je even het idee in de Sound of Music te zijn beland. Gelukkig wordt het later minder flauw en zoetsappig, en barst het drama voluit los.

Het is uiteindelijk een film met veel archetypische beelden over traditie en moderniteit. Misschien zullen velen deze nu als clichés beschouwen, maar ik krijg de indruk dat Fiddler on the Roof een soort mijlpaal vormt in deze thematiek, zeker gelet op het jaartal. De metafoor van de titel, waarmee de balans van het samenleven op basis van tradities wordt vergeleken werkt uitstekend. Soms zijn de dialogen wat simplistisch, maar soms deden ze me ook een glimlach om de mond trekken:

Perchik, een progressieveling van buiten het dorp: There is more in life than to talk. You should know what's going on in the outside world!

Dorpeling: Why should i break my head about the outside world? Let the outside world break its own head!

Tevye: He's right!

Perchik: Nonsense. You can't close your eyes to what's happening in the outside world.

Tevye: He is right.

Andere dorpeling: He's right and he's right? They can't both be right.

Tevye: You know, you are also right!

(ok, je moet het hebben gezien)

Dat is een conclusie die ik dan weer niet uit de film kan halen. Wat mij betreft laat deze vooral de moeite zien die het dilemma traditie/moderniteit teweegbrengt, zonder nu echt partij te kiezen.

De slotscene deed inderdaad aan Het Zevende Zegel denken, en in Schultze Gets the Blues (om maar even een andere categorie erbij te halen) zien we eveneens een verwijzing; naar welke van de twee weet ik dan weer niet. Kortom een mooie film, die dicht tegen de 4 sterren aanschurkt.

Dankzij de restauratie van deze en andere films van Herzog gelukkig op het grote doek kunnen zien. Fitzcarraldo is met recht een cultklassieker, groots in zijn omvang, de pretentie, en de uitwerking. Het script is zodanig excentriek dat dit tegenwoordig niet snel gemaakt zou worden vermoed ik, en ook het acteerwerk en de kwaliteit van de opnames zijn niet echt van deze tijd - in feite zelfs niet van de jaren '80 zou ik durven stellen. Wat Claudia Cardinale in deze film doet is een groot raadsel (zij het aangenaam).

En toch is het meeslepend, vervelen de ruim 2,5 uur geen seconde. Misschien helpt juist de op voorhand al duidelijke thematiek en boodschap, namelijk Herzogs terugkerende focus op menselijke hoogmoed en confrontatie met de natuur, wel bij het verteren van de lange speelduur, omdat het de kijker laat genieten van het uizonderlijke verhaal. Simpel als het is, word je vanaf het begin geïntrigeerd door de queeste van Fitzcarraldo om Grote Cultuur naar het binnenland van Zuid-Amerika te brengen, en om dat doel te bereiken allereerst rijk moet worden - en dus een andere extreme onderneming begint, namelijk het ontsluiten van tot dan toe ondoordringbaar gebied. Het verslepen van de boot over land is het bijna lachwekkende hoogtepunt in deze onderneming. Vanwege de authenticiteit is dat erg meeslepend in beeld gebracht, en Herzog brengt zijn publiek knap in vervoering, op een vervreemdende manier die terecht soms doet denken aan Apocalypse Now (maar dan zonder het bombastische daarvan). Heel bijzondere film.

Parsa moet geen verhalen aan zijn kinderen vertellen, die zullen er nachtmerries aan overhouden. Boeien doet de film namelijk ontegenzeggelijk, maar het verhaal is veel te karikaturaal om inhoudelijk iets te mogen inbrengen. Neem alleen al die oude Arabische vrouw, typischer kun je ze niet krijgen.

Nee, het verweven van een plot over waar een gepest kind toe gedreven kan worden met dat van een man die niet onder de druk van zijn verleden uitkomt is veel te gekunsteld. De idiotie van wapenhandel door westerse regimes verdient een betere verfilming.

Zeer, zeer teleurgesteld. Het concept van identiteit en de culturele/etnische gemeenschap versus individuele vrijheid had niet meer clichématig kunnen uitgewerkt dan hier is gedaan: stereotype karakters, voorspelbare plotwendingen, slecht acteerwerk en een totaal ongeloofwaardig en overdramatisch einde. En de filmerij was ook bijzonder conventioneel, soms ronduit stuntelig.

Wellicht zal een nacht erover slapen goed doen, want het thema blijft wrang en de problematiek actueel, maar dit baksel komt niet verder dan te prediken wat iedereen al weet, en waar elk zich bij het aanschouwen hiervan nogmaals kan gaan beklagen.

De nuance is ver te zoeken: de gekwelde Turkse vader, de broer van het type alpha male, zelfs het blanke begripvolle alternatief voor de slaande Turkse man; ze doen nauwelijks moeite enige ontwikkeling door te maken. Maar wellicht het meest ergerde ik me nog aan het hoofdpersonage, Umay, dat druipte van de eveneens clichématig geëmancipeerde naïviteit. Het lijkt wel of ze van een andere planeet komt, zo hoopvol is ze iedere keer, en tegelijk zo zonder mankementen of nukken. Met name is dit te zien als ze nota bene tweemaal, stompzinnig, die bruiloft binnen komt stampen om een scene te maken... waarna mevrouw weer volledig teleurgesteld in haar familie, het joch aan de arm meesleurend, het onrecht kan lamenteren dat haar is aangedaan. De onoplettende kijker zal, met haar, vol verontwaardiging zijn over dat onrecht, maar ik vond haar er zeer onsympathiek door worden.

Ik denk oprecht dat dergelijke films de problematiek niet verder zullen helpen, maar eerder het cultuurverschil zullen onderstrepen dat al bestaat. De film bevestigt namelijk een westerse blik op de zaak: hij toont een ongenuanceerd achterlijke gemeenschapszin in de Turkse gelederen, en laat als protagonist een vrijgevochten vrouw zien, te ideaal voor woorden, die maar niet begrepen wordt in haar streven naar onafhankelijkheid.

Daarmee kun je geen potten breken.

Erg fijne film. Wellicht het best te omschrijven als een mix van de gebroeders Coen en Van Warmerdam, maar dan met een duidelijk Scandinavische tint van thriller en donkere humor. Heel mooi en doeltreffend camerawerk dat de leegte van het landschap goed uit de verf doet komen, en scherp geregisseerde scenes die de beklemmende sfeer van het dorp tonen. Geinige rol ook voor Kim Bodnia (uit The Bridge/Bron). Vind dit overigens duidelijk beter dan Van Warmerdam, die teveel karikaturen van de personages, locaties en religie maakt en daarmee vaak wat 'gemakkelijk' overkomt. Hier zat veel meer nuance in personages, setting en plot. De juiste mix van lichtheid en onderhoudend. Aanrader dus.

Ondanks de veelheid aan clichés toch een goede en vooral intrigerende film, die nog even in mijn hoofd is blijven rondspoken. Het is vooral vrij uniek in mijn beleving, voor een prent van Amerikaanse herkomst, om in een zó grote productie de oorlog zó expliciet als een brok ellende af te schilderen.

Er is bijna geen element in de film dat niet door andere films ook al eens is gedaan (leuk lijstje bijvoorbeeld van aSMoDeuS), en toch is de toon compleet anders. De WO-II film heeft een lange geschiedenis doorgemaakt. Als iconen gelden vooral De Langste Dag (eenduidig en vooral grappig uit nostalgie), Saving Private Ryan (een mislukte poging om te doen alsof oorlog klote is; de heroïek druipte er alsnog vanaf), en in ons eigen landje Paul Verhoevens (ook mislukte) 'Zwartboek', dat symbool moest staan voor hoe we de oorlog inmiddels verwerkt hebben met de mirakelse ontdekking (in 2005!) dat het onderscheid tussen goed en fout helemaal niet zo zwart-wit was.

Fury doet een dappere poging om iedere notie van goed en kwaad uit het centrum weg te laten. Dit gaat niet over heroïek, over een romance die misschien of toch niet slaagt, over dappere mannen die strijden in naam van iets groters. Juist dat element ontbreekt: de tankbemanning, onder leiding van 'Wardaddy' Brad Pitt, voert zijn missies uit omdat het nu eenmaal hun taak is. Nergens wordt genoemd dat ze het doen in naam van de vrijheid, omdat ze zich moreel beter voelen, voor hun vrouwen thuis o.i.d.. Nee: getekend door de ervaringen van veldslag na veldslag, landing na landing, zijn ze enkel gebrand om SS'ers af te slachten omdat ze hen vreselijke dingen hebben zien doen; het is man tegen man. Hoe clichématig ook: het groentje dat zich bij de groep voegt wordt wijselijk bijgebracht hoe belangrijk het is om te hebben gezien wat een mens een ander mens kan aandoen.

Setting is dan ook niet de landing bij Normandië, of een of andere verzetsdaad achter de schermen van overtuigde soldaten, maar Duitsland zelf, enkele weken voor de onvoorwaardelijke overgave, als het pleit eigenlijk al is beslecht maar de laatste weerstand zeer fanatiek is. Er is geen sprankje idealisme meer te bespeuren; de door tanks platgereden lijken liggen verspreid over de reeds verwoeste klinkerpaadjes (en de tanks rijden er doodgemoedereerd nogmaals overheen), en langs de wegen hangen de lichamen van kinderen die weigerden voor het Nazi-regime te vechten. En het zijn niet enkel de Nazi's die walgelijke dingen deden: het beschavingsgehalte van de tankploeg zelf is ook bijzonder schamel, zo blijkt.

Een moreel niemandsland dus, zoiets als ook Lars von Trier in Europa afschilderde (maar dan anders...) En vanaf het begin is duidelijk: die Amerikaanse tanks waren helemaal niet opgewassen tegen de Duitse, van een zegetocht kan dus geen sprake zijn.

De vergelijking met Saving Private Ryan, de laatste enorme WO-II blockbuster (Tarantino kun je toch niet serieus nemen), is interessant: ook daar staat een kleine elite centraal die gevolgd wordt op een belangrijke missie, en ook daar spreken de soldaten meermaals uit wat een klote-oorlog het toch is. Maar dat staat natuurlijk in geen verhouding tot de heroïek die er tegelijk uitspreekt, het druipende patriottisme, de goede zaak waar het allemaal toe dient. Fury laat dat allemaal weg, en toont de oorlog als een echte, wanstaltige klotestrijd.

Erg intrigerend dus, en met een goede intentie gemaakt vind ik. Het is dan ook jammer dat de film alsnog de mist ingaat met alle clichés die het kennelijk toch niet wilde vermijden, en bovenal met het casten van iemand als Brad Pitt, die er op groot doek onvermijdelijk als een held uitziet, al zou hij een pedofiele terrorist spelen.

Bijzondere film van Kawase. In een slechte bui zou ik de spirituele platitudes, omgeven door ellenlange, bedachtzame stiltes absoluut niet trekken. Daarvoor doet het vaak iets te pretentieus aan. Voor spirituele verlichting moet men deze film dan ook niet kijken, maar wél bijvoorbeeld voor de lokale riten en het drama rond de twee hoofdpersonages.
De eilandcultuur wordt subtiel overgebracht, zonder al teveel clichématige aandacht voor zaken als eigenzinnige karakters of een door de natuur getormenteerd volk. Beelden van een woeste zee kwamen juist erg natuurlijk over, en zelfs de rituelen vormden voor Kawase's camera geen exotische taferelen, maar volkomen logische en mooie scenes. Naast de genoemde fietsscene langs de zee vormde voor mij het hoogtepunt de zang en dans rond de stervende moeder, echt een magistrale scene.

Het uiteindelijke gebrek aan diepgang houdt me vooralsnog van een hogere score af, maar wil nog wel meer van Kawase zien. Zit dan te twijfelen tussen Mogari no Mori en Suzaku, welke raden jullie me aan?