Meningen

'C'era Una Volta Il West' of 'Once Upon A Time In The West' is de "Mona Lisa' of 'Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band' van de filmwereld: de maat waaraan alles afgemeten wordt. Wat moet je nog zeggen over een meesterwerk waarin cameravoering, decors, landschappen, spanning, emotie, plot en muziek zo'n overweldigend geheel vormen? Misschien dat het acteren niet het beste onderdeel is (veel geschmier van Fonda, een Roger Moore-imitatie van Bronson en te amechtig zuchten van Cardinale), maar eigenlijk zijn je ogen te druk om dat het plezier te laten vergallen. Regisseur Sergio Leone gaf in 1968 een hogeschool-les over de belangrijkste regie-wet: timing is everything.

Heel lang getwijfeld of ik deze over-sentimentele tranentrekker nu wel of niet op vijf sterren moest trakteren, maar ondanks alle denkbare clichés moet je wel een gemoed van graniet hebben om tegen het einde niet wat tranen te verbijten. En dat is ook een kwaliteit. Werkt ook uitstekend met een lachband er onder overigens.

Ja, he he, Casablanca, wat een inkopper zeg. Maar potztausend: wie de film opnieuw kijkt zal weer worden gegrepen door de manier waarop dit banale verhaaltje naar grote hoogten wordt getild. Nee, ze kregen elkaar niet (tenzij Bogey na de eindscene een homosexuele relatie is begonnen met Claude Rains). En natuurlijk de film met de meest beroemde filmzin aller tijden die helemaal niet in de film zit: "Play It Again Sam". Hoe komen dat soort misverstanden toch in de wereld?

Niet te missen horror waarin de suggestie belangrijker is dan de daadwerkelijke gebeurtenissen. Een mens lijdt het meest van het lijden dat hij vreest en zo is het ook hier. Een paar inventieve op het verkeerde been-zettingen zorgen er voor dat de spanning de hele film in stand blijft. Een katachtig vrouwtje is natuurlijk ook best een beetje spannend, maar daarover een andere keer meer.

Jean-Pierre Melville is de stylist onder de Franse crime-regisseurs. In 'Le Cercle Rouge' geeft hij de inhoud van de film een filosofische lading mee door te openen met een citaat van Buddha over het noodlot. Hoewel blijkt dat het citaat volledig uit zijn dikke Franse duim gezogen is, slaat dat noodlot wel degelijk onverbiddelijk toe in deze rolprent. De inbraak die centraal in de film zit lijkt een remake van Jules Dassin's 'Rififi' uit 1955. Ook hier zijn dialoog en muziek spaarzaam en Melville filmt dan weliswaar in kleur, maar de sfeer is er helemaal een van de film noir.

Documentaires kijk je vaak maar één keer, tenzij het onderwerp zo groots en intrigerend is dat ze het waard zijn terug te kijken én ze goed gemaakt zijn natuurlijk. Documentairemaker Marcel Ophüls was de zoon van regisseur Max Ophüls. In 'Le Chagrin Et La Pitié' beschrijft hij middels interviews en archiefbeelden de merkwaardige geschiedenis van Frankrijk en de Fransen in de Tweede Wereldoorlog door zich te concentreren op de gebeurtenissen in en rondom Clermont-Ferrand. Hij spreekt met Duitsers (die nauwelijks een greintje wroeging vertonen), verzetsmensen, collaborateurs (waaronder vertegenwoordigers van het Vichy-regime) en gewone Fransen (die vaak met schaamte terugkijken op hun eigen gedrag). Conclusie: goed en fout zijn zelfs in extreme situaties als oorlog nog niet zo eenvoudig aan te wijzen. Je moet er viereneenhalf uur voor uittrekken, maar dat loont de moeite

De Man Met De Filmcamera is een aantal keren van een soundtrack voorzien, onder meer door Biosphere, Cinematic Orchestra en Michael Nyman. Waar deze film uit 1929 over gaat? Gewoon over van alles en dan nog niks. Tamelijk briljant.

De eerste geluidsfilm van Jean Renoir. Vrouwen zijn niet te vertrouwen en mannen zijn sulletjes. Mocht tot halverwege de jaren zeventig niet vertoond worden in de USA, dus dat lijkt me aanbeveling genoeg.

'Chinatown' is Roman Polanski's ode aan de film noir, ook al baadt Los Angeles in deze rolprent in kleur en zonneschijn. Het verhaal is complex maar zo kundig verteld dat je het spoor geen moment bijster raakt. De plotlijn volgt hoofdrolspeler Jack Nicholson op de voet dus als kijker weet je net zo veel als hij en als hij buiten bewustzijn raakt gaat ook het beeld op zwart. Het eindspel gaat een beetje snel en lijkt in vergelijking met het tempo van de rest van de film enigszins afgeraffeld. Misschien omdat Polanski hier zijn enige eigen inbreng permitteerde in het veelgeprezen scenario van Robert Towne.

Tsja, uit de jaren dat in Amerika de ene na de andere klassieker werd afgeleverd. Op Orson Welles' debuut valt zo goed als niets aan te merken: de vertelstijl, de iconische beelden en zelfs het verhaal, allemaal even briljant. Werpt Donald Trump hier zijn schaduw vooruit (of achteruit)? Enig minpuntje: de film inspireerde het Nederlandse orkest Kane tot zijn naam.

Agnes Varda volgt hoofdrolspeelster Corinne Marchand in documentaire-stijl bijna real time tussen vijf en zeven uur 's middags. Aan het eind van de film wacht ze nog altijd op goed dan wel slecht nieuws over een doktersonderzoek. Ze is echter wel beter bewapend tegen de uitslag dan aan het begin van de film. Het Parijse showbizz en kunstenaarsmilieu van begin jaren zestig vormt een aangenaam achtergronddecor, maar het zijn de camera's van Jean Rabier en Alain Levent die de hoofdrol spelen. Ze volgen Cleo op de huid en leggen het verhaal meeslepend vast.

Stanley Kunrick's verfilming van Anthony Burgess' boek 'A Clockwork Orange' zorgde in het begin van de jaren zeventig voor de nodige ophef door het extreme geweld (en een paar blote tieten). Na bijna vijftig jaar heeft de film nog nauwelijks iets aan kracht ingeboet. Kubrick nam zeer uitgebreid de tijd om de juiste decors te vinden voor de scenes en bracht alles met vervreemdende camera-effecten in beeld. Een hoogtepunt is de point-of-view zelfmoordpoging van hoofdrolspeler Malcolm McDowell, die door een uit het raam geworpen camera werd gefilmd. Tot zijn grote vreugde kon perfectionist Kubrick maar liefst zes takes opnemen voor het toestel definitief naar zijn grootje was.

Steven Spielberg is toch wel "the director you hate to love". Als toeschouwer heb je haarfijn door met welke slimme trucjes hij je probeert in te palmen en toch slaagt hij er af en toe in dat daadwerkelijk te doen. Het trucje in 'Close Encounters Of The Third Kind' uit 1977 is dat hij de dan recent beschikbare computertechnologie niet inzet om een verhaal met angst, geweld en bedreiging te schetsen, maar er juist een sprookje van hoop en verbinding mee maakt. De soundtrack van John Williams doet de rest.

Gedurende een korte tijd wist je het zeker: Francis Ford Coppola was de beste regisseur van de hele wereld en Gene Hackman was de beste acteur van de hele wereld. Dan zal 'The Conversation' waarin Hackman onder regie van Coppola de hoofdrol speelt wel de beste film van de hele wereld zijn? Nou, dat niet helemaal, maar het scheelt slechts een kuthaartje. Ondanks de achterhaalde techniek is 'The Conversation' nog altijd verduiveld actueel. Hackman (hey, what's in a name?) dringt binnen in de private levenssfeer van mensen die hij gedurende de film ontmaskert. In plaats van slachtoffers blijken zij daders en paranoia is zijn loon. De slotscene is onvergetelijk in al zijn brille en troosteloosheid.

Wat mij betreft is elke Woody Allen-film het wel waard om meer dan één keer te zien, maar een aantal springen er echt wel uit. Na ‘Annie Hall’ uit 1977, ‘Manhattan’ uit 1979 en ‘Radio Days’ uit 1987 is de in 1989 uitgekomen ‘Crimes And Misdemeanors’ zijn vierde meer dan geslaagde rolprent, waarmee Allen definitief de Billy Wilder van de jaren 70 en 80 werd.

Zoals de titel suggereert is het verhaal losjes gebaseerd op ‘Misdaad en Straf’ van Dostojevsky: de strijd met het geweten nadat iemand een misdaad heeft gepleegd. Spoiler: bij Allen komt de dader er vrolijk mee weg. Onderwijl is er ook nog de struggle van de kunstenaar (Allen) met de wens om inhoudelijk werk te maken, waar helaas te weinig publiek op zit te wachten.

‘Crimes And Misdemeanors’ heeft een geweldige cast. Naast Woody Allen zelf is het genieten geblazen van Alan Alda, Martin Landau, Mia Farrow, Anjelica Houston, Jerry Orbach en Sam Waterston.

Een buitengewone film over hele gewone mensen.

De waanzin van oorlog is het onderwerp van vele films, maar weinige weten de absurditeit van oorlogsgeweld zo goed voelbaar te maken als 'Csillagosok, Katonák' van de Hongaarse regisseur Miklos Jancso. Goed en fout wisselen per scene van kamp. De camera lijkt gedurende de lengte van de film één lange pann te maken over een zeer beperkt slagveld. De massa-scenes zijn gemaakt met een (sorry) Oost-Europese discipline en op fenomenale wijze gefilmd door cameraman Tamas Somlo, die er later ook nog een carriere als popmuzikant aan vast knoopte.

In de jaren tachtig van de 20-ste eeuw begonnen de machtsverhoudingen in Oost-Europa te verschuiven. Polen liep daarin voorop. In Andrzej Wajda's 'Czlowiek z Marmuru' (De Man Van Marmer) uit 1976 of 1977 (daar zijn de geleerden het niet over eens) zie je dat alles al aankomen. Het is een spannende reconstructie (met onder meer zelf gefabriceerd, historisch lijkend found footage-materiaal) van de val van een model-arbeider. Een kroniek van een aangekondigde revolutie, verpakt in een film over het maken van een film. Wajda's beste.