Meningen

‘David Holzman’s Diary’ uit 1967 is één van de eerste voorbeelden van een mockumentary (een fake documentaire). Wie de film onbevangen bekijkt komt er pas bij de aftiteling achter dat de hoofdpersoon wordt gespeeld door acteur Lewis Minor Kit Carson en dat de slordig gefilmde beelden van de 70 minuten daarvoor zijn vormgegeven door regisseur Jim McBride.

De David Holzman in de film is een ergerlijke neuroot die zijn vriendin het bloed onder de nagels vandaan haalt door haar keer op keer ongevraagd te filmen en zijn lusten nadat zij het heeft uitgemaakt botviert op zijn overbuurvrouw die hij als een voyeur gadeslaat. Ondertussen zien we en passant beelden van de New Yorkse buurt waar de hoofdpersoon woont en dat is sowieso al buitengewoon de moeite waard. Een film over het maken van een film.

George A. Romero vervolgde in 1978 het verhaal van zijn 10 jaar eerder in zwart-wit gefilmde 'The Night Of The Living Dead' met de in kleur geschoten 'Dawn Of The Dead'. Dat betekende dat er geen gesmolten chocola gebruikt kon worden in plaats van bloed en dat de bestelling bij de slager nog verser en groter van omvang moest zijn. 'Dawn Of The Dead' is een perfecte combi van gore, spanning en humor. Het sterke aan deze film is dat het verhaal nog meer dan zijn voorganger aandacht besteed aan de maatschappelijke gevolgen van een grootschalig uitgebroken ziekte (in dit geval de absurde notie van een zombie-plaag). De gekozen setting (een verlaten winkelcentrum) waar alle moderne gemakken van de consumptiemaatschappij voor het oprapen liggen zorgt voor de hilarische achtergrond. Het einde bleef net als bij zijn voorganger uiteraard open. Je wist als B-film-regisseur maar nooit of er ooit nog eens geld voor een opvolger zou komen.

'Days Of Heaven' was de tweede film van Terrence Malick, in welke hij sterk leunt op de beelden die door de bijna blinde cameraman Nestor Almendros werden geconcipieerd. De prachtige lichtval in de film werd bereikt door vrijwel alles te filmen in het laatste halve schemeruur van de dag (tussen zonsondergang en duisternis). Dat levert adembenemende plaatjes op die het flinterdunne verhaaltje naar een onbelangrijke uithoek verplaatsen. De film was geen commercieel succes: men probeerde in de reclamecampagne tegen de klippen op een dramatisch verhaal te suggereren, maar je hoeft maar een aantal fragmenten te zien om te begrijpen dat de werkelijke kwaliteit van 'Days Of Heaven' op het vusuele vlak ligt.

1983 was een beslissend jaar voor de Canadese regisseur David Cronenberg. Tot de release van ‘Videodrome’ was hij de ‘darling of the underground scene’ en werden films als ‘Shivers’ en ‘Scanners’ slechts door een kleine groep liefhebbers opgepikt.

Het onverwachte commerciële succes van ‘Videodrome’ (een handje geholpen door de aanwezigheid van Blondie-zangeres Debbie Harry in halfnaakte pose) bracht hem onder de aandacht bij mainstream-producers, waarna Dino De Laurentiis hem de gelegenheid bood Stephen King’s boek ‘The Dead Zone’ te verfilmen.

Een beetje flauw uiteraard om de doorbraak op het conto van La Harry te schrijven, want ‘Videodrome’ is een uitstekend gelukte horror-thriller over snuff-movies en de integratie van mens en machine. De montage, filmtechniek en expliciete en huiveringwekkende scenes dragen nog overduidelijk het stempel van het cultfilm-genre, maar Cronenbergs virtuositeit is overduidelijk aanwezig.

Dat geldt ook voor ‘The Dead Zone’ en hoe onrustwekkend deze film soms ook is, het is in vergelijking met zijn voorganger een keurig gemaakte productie, geschikt voor het mainstream-publiek. De film nu terugkijkend zie je pas dat de politicus die in de film een belangrijke rol speelt veel overeenkomsten vertoond met ene Donald Trump, die we onder meer kennen van ‘Home Alone 2’.

De Poolse regisseur Jerzy Skolimowski werkte in zijn vaderland samen met Polanski, maar de 'coming-of-age-sex-tragi-comedy' 'Deep End' werd geproduceerd in Engeland en grotendeels opgenomen in Duitsland. Ingewikkeld. Dat geldt niet voor dit flamboyant gefilmde verhaal dat zich afspeelt in een openbaar zwembad en dat oogt als een light-versie van Godard of Truffaut.

"Bonjour". "Bonjour". Tot zo ver de complete dialoog van Luc Besson's debuutfilm 'Le Denier Combat'. Bijna geheel gefilmd in verlaten Parijse kantoorgebouwen wordt het verhaal van een post-apocalyptische wereld verteld waarin het recht van de sterkste lijkt te gelden dat slechts mondjesmaat wordt doorbroken door een straaltje vriendschap of zelfs een beetje liefde. Besson hield het niet alleen qua lokatiekeuze dicht bij huis, ook zijn camera blijft dicht op de huid van de acteurs en dat maakt de film een stuk sterker dan verwante tijdgenoten als 'The Day After' en de eerste 'Mad Max'-en.

De meeste komedies zijn op zijn best leuk in de jaren vlak na hun release. Er zijn er niet veel die decennia later nog de moeite waard zijn. Uitzonderingen als films van Chaplin, Frank Capra, Ernst Lubitsch, Billy Wilder’s ‘Some Like It Hot’ en Robert Hamer’s ‘Kind Hearts And Coronets’ zijn schaars.

Die laatste film heeft overeenkomsten met de in 1961 gemaakte Italiaanse variant van een screwball-comedy zoals die in het Hollywood van de jaren '30 en '40 populair waren, maar dan met veel vileinere humor.

Marcello Mastroianni speelt in ‘Divorzio All’Italiana’ van Pietro Germi uit 1961 een aan lager wal geraakte getrouwde Siciliaanse edelman die verliefd wordt op zijn veel jongere (zestien jaar!) nichtje. Omdat scheiden volgens de geldende wetten niet is toegestaan zoekt hij naar wegen om zijn vrouw uit de weg te ruimen.

Mastroianni’s rol is die van een ontzettende sukkel met meer verstand in zijn kruis dan in zijn hoofd, maar via een ingewikkeld overspel-plan lukt het hem wonder boven wonder ook nog. Alle filmpersonages houden er een dubbele moraal op na en dat is heerlijk om naar te kijken.

William Wyler's 'Dodsworth' wordt niet vaak genoemd in filmlijstjes, maar is een meeslepend en inventief gefilmd huwelijksdrama, dat eindigt in een scheiding. Op sommige momenten ziet de film er bijna uit als een 'Citizen Kane' avant la lettre.

'La Dolce Vita' lijkt in het collectieve geheugen te zijn terug gebracht tot de scenes rondom filmster Sylvia (Anita Ekberg), maar de rest van de film is minstens zo gedenkwaardig. Een zevental schijnbaar willekeurig gekozen verhaallijnen (variërend van een mediahype rondom een Madonna-verschijning tot een door de huiseigenaar stilgelegde orgie) worden ingepast tussen een memorabele opening met een over Rome zwevend Christusbeeld en een bizar einde met een aangespoelde monstervis. Verder wordt er veel gedronken en veel gefeest en komen er heel veel mooie mensen in beeld, zoals de later bij de Velvet Underground opduikende Nico.

'Don't Look Now' van Nicolas Roeg werd destijds ten onrechte in de markt gezet als een soort horror-thriller. De film gaat echter over het grootst mogelijke verdriet en hoe je daar in de rest van je leven verder mee om moet gaan: de dood van een kind. Het tegelijkertijd prachtige maar zeker in de jaren zeventig ook vervallen Venetië speelt daarbij een belangrijke rol als vergankelijk decor. Zelden werd de wanhoop van sex beter in beeld gebracht dan in de anti-cyclisch gemonteerde bedscène tussen Donald Sutherland en Julie Christie. Een film die je leven lang beklijft.

Billy Wilder is achteraf bezien wellicht de vaardigste regisseur uit het Hollywood-tijdperk. Van 'Double Indemnity' maakt hij wel heel nadrukkelijk een film noir. Soms zie je op de donkere beelden haast niet wat er gebeurt, maar het is telkenmale net genoeg. Schaduwen vallen ook veelvuldig over de hoofdpersonen, zodat je weet: oeioeioei, dat gaat niet goed aflopen daar.

De samenwerking tussen regisseur Peter Greenaway en soundtrack-componist Michael Nyman is één van de interessantste discipline-overschrijdende uit de filmgeschiedenis. Nyman is een minimal music-componist die zich baseert op repeterende en langzaam verschuivende patronen. Greenaway's eerste echte speelfilm 'The Draughtman's Contract' uit 1982 volgt een soortgelijk schema. In lichtjes wisselende scènes krijgen we een moordmysterie voorgeschoteld via de ogen van een ingehuurde tekenaar die vanuit verschillende posities schetsen van een huis maakt. En passant worden de (sexuele) mores van de Engelse hogere klasse uit de 17e eeuw op de hak genomen. Zowel film als soundtrack zijn geweldig

‘Drugstore Cowboy’ is de tweede film van regisseur Gus van Sant en volgt een kwartet drugsverslaafden dat via overvallen op apotheken in hun behoefte probeert te voorzien. Van Sant maakt er een controversieel, nihilistisch en rauw portret vol paranoia, bijgeloof en zwarte humor van. Geen van de personages roept sympathie op, behalve misschien de verslaafde priester, die wordt gespeeld door schrijver William S. Burroughs, zelf meer dan bekend met het drugsmilieu.

Nomen est omen. Ook al doet zijn Frans klinkende naam anders vermoeden, Jules Dassin was toch echt een Amerikaanse regisseur. Verraden door zijn collega Edward Dmytryk kwam hij op de zwarte lijst in Hollywood en verkaste naar.... Frankrijk. Daar regisseerde hij met 'Du rififi chez les hommes' een meesterlijke film noir. Hij maakt dankbaar gebruik van de Europese vrijheid. Het geweld is net iets explicieter en harder dan dat in vergelijkbare Amerikaanse films en ook de dames geven zich net iets meer bloot. Het hoogtepunt wordt gevormd door een bijna 30 minuten durende dialoog- en muziekloze inbraakscene.