Het Oude Hollywood stond voor grootschalige sets, gracieuze sterren en zorgeloos escapisme. In de jaren ‘50 begon er een nieuwe wind te waaien met method acting, psychologische thrillers en rechtbankdrama’s. Uit dit decennium heb ik 433 langspeelfilms gezien, waarvan 260 uit de VS. Veel Europese filmmakers emigreerden naar de Nieuwe Wereld. Slechts vier films in deze top 10 hebben een regisseur die geboren is in de VS. Alfred Hitchcock en Billy Wilder hadden er drie keer in kunnen staan, maar voor de variatie heb ik het beperkt tot één film per regisseur. 

Vertigo (1958) • 3,90

In deze psychologische thriller van Alfred Hitchcock speelt James Stewart de toevallige held met een gebrek: hoogtevrees. Kim Novak, te zien in verschillende pakjes van Edith Head, speelt de mysterieuze vrouw die zijn obsessie wordt. Kleuren zijn optimaal gebruikt, met wisselende kapsels, juwelen, schilderijen en bloemen. Een technische vernieuwing was de dolly zoom, een shot waarbij de camera achteruit rijdt en tegelijk inzoomt. Ook het kolkende motief van Bernard Herrmann in de openingsscène creëert een duizelingwekkend effect. Zelden gingen suspens, psychologie en artistieke kwaliteit zo goed samen.

Geregisseerd door: Alfred Hitchcock
Met onder meer: James Stewart, Kim Novak en Barbara Bel Geddes

Some Like It Hot (1959) • 3,74

Deze mengeling van romantische komedie, misdaadkomedie en travestieklucht zit vol met dubbelzinnige humor en spitse one-liners. Leugens, misverstanden en vermommingen leiden tot een hoop verwarring. Het sfeertje van werkzoekende muzikanten ten tijde van de Drooglegging wordt opgeroepen. De drie hoofdrolspelers hebben een instrument dat bij hun personage past. Jack Lemmon bespeelt een logge contrabas met kogelgaten; Tony Curtis een zwoele saxofoon. Marilyn Monroe begeleidt zichzelf op ukulele tijdens de showtune I Wanna Be Loved by You. Het is vernuftig geconstrueerde nonsens.

Geregisseerd door: Billy Wilder
Met onder meer: Marilyn Monroe, Tony Curtis en Jack Lemmon

Singin' in the Rain (1952) • 3,72

Liedjes uit oudere MGM-musicals werden gerecycleerd voor dit eerbetoon aan het genre. De overgang van stomme naar gesproken film bood voldoende materiaal voor komische ontwikkelingen, net als de roddelpers en de tegenstelling tussen hoge en lage cultuur. Gene Kelly combineerde tapdansen met elementen van klassiek ballet en acrobatische buitelingen. Hij en Debbie Reynolds zorgen voor de romantiek; Donald O’Connor voor de komische tegentoon. Weelderige decors ondersteunen een reeks onvergetelijke zang- en dansnummers.

Geregisseerd door: Stanley Donen en Gene Kelly
Met onder meer: Gene Kelly, Donald O'Connor en Debbie Reynolds

On the Waterfront (1954) • 3,77

Marlon Brando was een voortrekker van een nieuwe generatie die minder theatraal acteerde. Hij bewoog nonchalant, sprak binnensmonds, en laste improvisatie in. Eén van z’n leraars aan de Actors Studio was Elia Kazan - geboren in het Ottomaanse Rijk. Deze regisseur was omstreden, omdat hij namen genoemd had ten tijde van de communistenjacht in Hollywood. Het woord pigeon wordt in de letterlijke en de figuurlijke betekenis gebruikt: duif of klikspaan. Opwaaiend stof, sigarettenrook en stoom maken van de haven een grauw decor.

Geregisseerd door: Elia Kazan
Met onder meer: Marlon Brando, Eva Marie Saint en Lee J. Cobb

Rebel Without a Cause (1955) • 3,58

De jaren ‘50 waren de periode van nozems en opstandige jongeren met brillantine in hun haar. James Dean speelde zo’n rebel die zich een stoere, maar ook asymmetrische lichaamshouding aanmat. Hij neemt deel aan een gevaarlijke autorace om te bewijzen dat hij geen lafaard is. Ook Natalie Wood en Sal Mineo spelen jongeren die een probleem hebben met het ouderlijke gezag en de kleinburgerlijke omgeving. Kort hierna stierf James Dean in een auto-ongeval, maar ook z’n twee tegenspelers zouden op een schokkende manier sterven.

Geregisseerd door: Nicholas Ray
Met onder meer: James Dean, Natalie Wood en Sal Mineo

All About Eve (1950) • 3,66

Bette Davis speelt een Broadwaydiva die zich naast het podium even theatraal gedraagt als erop. Op haar veertigste is ze bang dat een jongere actrice haar plaats in wil nemen. Het is een satire op de ijdelheid van het theatermilieu. Mooie nevenrollen zijn er voor George Sanders, Celeste Holm, Anne Baxter en Marilyn Monroe. Een speciale vermelding verdient Bess Flowers, die in honderden Hollywoodklassiekers als figurant optrad. Ze zit ook in Vertigo en Singin’ in the Rain, dus speelt ze drie keer mee in deze top 10.

Geregisseerd door: Joseph L. Mankiewicz
Met onder meer: Bette Davis, Anne Baxter en George Sanders

12 Angry Men (1957) • 4,10

Twaalf pratende mannen in een kamer lijkt niet bepaald een opwindend gegeven, maar door de sterke inhoud en het straffe acteerwerk is dit toch een klassieker geworden. Henry Fonda blinkt uit als de dwarsligger. Lee J. Cobb laat zich gaan in z’n rol van bullebak. Dit rechtbankdrama doet nadenken over de waarde van het jurysysteem. Blanke mannen uit de middenklasse moesten oordelen over een migrantenzoon. Sigarettenrook en zwetende lichamen, vanuit een laag standpunt getoond, geven een beklemmend gevoel. Het is een intense confrontatie tussen persoonlijkheden.

Geregisseerd door: Sidney Lumet
Met onder meer: Henry Fonda, Joseph Sweeney en Lee J. Cobb

Ben-Hur (1959) • 3,80

Vroeger werden nog epische spektakels gemaakt met heel veel figuranten, stuntmannen en reusachtige sets. Computeranimatie kwam er nog niet aan te pas. Veel werd opgenomen in en rond de studio’s van Cinecittà in Rome. De Judeeër Ben-Hur is een fictieve tijdgenoot van Christus. Het gaat over z’n rivaliteit met de Romein Massala en z’n liefde voor de slavin Esther. De religieuze boodschap zal een jong publiek minder aanspreken, maar de beroemde scène met het wagenrennen blijft adembenemend.

Geregisseerd door: William Wyler
Met onder meer: Charlton Heston, Jack Hawkins en Haya Harareet

Limelight (1952) • 3,64

Met z’n bolhoed, z’n wandelstok en z’n gekke loopje werd Charlie Chaplin een van de herkenbaarste entertainers van de twintigste eeuw. Z’n vroege slapstickhumor ging hij combineren met sociale en politieke thema's, en hij schakelde over op gesproken film. Hier speelt hij een ouder wordende clown die nog één keer de glorie van weleer wil beleven. Buster Keaton heeft een nevenrol in een komische podiumact. De mengeling van kolder en nostalgie werkt uitstekend. Kort hierna zou Chaplin uit de VS verbannen worden als vermeend communist.

Geregisseerd door: Charles Chaplin
Met onder meer: Charles Chaplin, Claire Bloom en Nigel Bruce

The Nun's Story (1959) • 3,61

Een van mijn favoriete actrices is Audrey Hepburn. Zowel in luchtige komedies als in bitterzoete drama’s kon deze Britse gamine een personage tot leven brengen. Ze keerde terug naar haar geboorteland België om een non te spelen, gebaseerd op de West-Vlaamse Marie Louise Habets. Zij botste met de strenge opvattingen in de kloosterorde, maar geloofde wel in christelijke naastenliefde. Haar scènes als missiezuster werden in Belgisch Congo opgenomen, de kolonie die één jaar later onafhankelijk zou worden.

Geregisseerd door: Fred Zinnemann
Met onder meer: Audrey Hepburn, Peter Finch en Edith Evans