Pather Panchali (1955)

Damn daar was ik graag bij geweest.....

schitterende film, waarvan ik vermoed dat hij bij repeated viewings inderdaad nog wel eens zou kunnen stijgen, aan de uitstekende recensies op pagina 1 heb ik verder weinig toe te voegen op dit moment. Ik hoop dat Criterion deze films ooit uitbrengt!

Film die helemaal in mijn straatje ligt. Observerende film van gewone mensen die gewone dingen meemaken en met het juiste tempo waardoor de film nergens verveelt. Dat is boeiend en als geheel ook een mooi inkijkje in het leven van arme Indiërs. Daarnaast ook goed gespeeld zonder overdreven melodramatiek. En het oudje stal de show. Ook merk je dat de regisseur vol leuke en goede ideeën zat. Vooral dat shot dat weerspiegelt in het water is geweldig. In alles is dit een film die de afgelopen 10 jaar gemaakt had kunnen zijn, maar dit is een product uit de jaren 50. Bijzonder. Ik kan hier eigenlijk niks negatiefs over zeggen, enkel dat de film me de volle speelduur niet echt helemaal greep. Daarom geen absolute topscore maar 4,0*.

Treurig dat er tussen die twee berichten van mij waar zo'n lange tijd tussen zit, maar één berichtje is verschenen. Deze film verdient beduidend meer aandacht dan dat.

De 9/10 gaat naar 9,4... Een meesterwerk.

Het verhaal is misschien niet zo bijzonder, een vrij typisch melodrama met honger en ziekte, maar Pather Panchali ziet er schitterend uit en is prachtig muzikaal omlijst. Ik geef niet zo veel om sitar muziek (ik ken hooguit wat westerse songs met sitar en die skip ik meestal) maar hier komt het toch mooi samen. Ook die trommels en monotone fluitjes kon ik waarderen trouwens. Thematisch behoorlijk verwant aan Mother India, maar dit is toch wel een klasse beter.

Niet mijn ding.

Wie Indië en Bollywood vernoemd wordt door de betere filmfan steeds naar de films van Satyajit Ray verwezen. Hét ijkpunt van de Indische klassieke cinema. Na de laatste jaren toch wat Indisch werk gezien te hebben, deze klassieker ook maar eens een kans gegeven.

De link met het Italiaanse neo-realisme werd al meerdere keren gemaakt, ik kan die goed volgen. De focus op een arm gezinnetje dat te kampen heeft met een moeilijk leven. Veel tragiek, aangedikt drama en weinig ademruimte voor de kleinere momenten. Het is mijn ding niet zo.

Net zo met deze film. Een verloren mooi geschoten scene ten spijt wist deze film mij compleet niet te raken. Personages die me helemaal niks deden, muziek die vaak wat te schel doorklinkt en een opeenstapeling van dramatische scenes die na verloop van tijd vooral gingen vervelen. Dit soort cinema is nooit echt mijn ding geweest, maar ik lijk er met de jaren allergischer voor te worden.

1.0*

Ooit werd ik met een zorgvuldig geselecteerd groepje vrienden Nederlands kampioen pubquiz. Ooit had ik Pather Panchali (hoog) in mijn top tien. En ik hou van muziek, met nu en dan audiofiele neigingen; dus ik ken Norah Jones.

Hoe is het in vredesnaam mogelijk, triviagek als ik ben, om er nu pas achter te komen dat Norah Jones de dochter is van Ravi Shankar!?

En het toeval is nog groter, want eerder vanavond keek ik even wat ik gemist had bij label Mercury KX en daar kwam ik een album tegen van Anoushka Shankar, die het eerste nummer met Norah Jones zong. Minder toevallig dan ik aanvankelijk dacht...

Deze klassieker, me al jaren geleden aangeraden door John Milton die hier ook de helft van de meest recente berichten heeft geschreven, dan toch eindelijk eens bekeken. En zo enthousiast als John Milton ben ik bepaald niet, al is dit gelukkig wél een heel ander soort film dan de meeste Indiase films die ik gezien heb. Pather Panchali schurkt veel meer tegen het (Italiaanse) neorealisme aan, met een intiem portret van het lief en leed van een arm gezin in India. Maar hoewel het zeker wel interessant is om een inkijkje te krijgen in het Indiase platteland van 70 jaar geleden, vond ik het ook weer niet heel boeiend. De rondscharrelende kinderen, het kleine leed, de armoede, de manier waarop de familie het hoofd boven water probeert te houden, het wordt fraai en ingetogen gefilmd maar het wist me niet echt bij de lurven te grijpen. Ook omdat ik de personages toch wat vlak vond. Ooit zal ik de vervolgen ook nog wel eens gaan kijken, maar voorlopig nog even niet.

Het heeft lang geduurd eerdat ik deze klassieker zag. En dat is maar goed ook want vroeger had ik weinig op met dit soort traag sociaal drama over een straatarm Indisch gezin.

Tegenwoordig heb ik meer geduld voor en interesse in dit soort films. We volgen het straatarme gezin en zien de moeder worstelen met de opvoeding van haar twee kinderen en de immer afwezige vader. Ik heb ook het idee dat er in 65 jaar tijd weinig veranderd is, afgezien van dat elk arm gezin nu over een tv en internet beschikt en zo dagelijks geconfronteerd wordt met de rijkdom van anderen. Geen vooruitgang als je het mij vraagt.

De film schets verder een bijzonder beeld en komt zeer authentiek over. Het ziet er ook prachtig uit op blu ray. Het eind is hartverscheurend.

Blij dat ik zo lang gewacht heb en blij dat ik m nu wel gezien heb. Op naar de andere twee delen uit de Apu triologie van Criterion.

4*

Eerste en beste deel van de trilogie. Mooi maar tegelijk schrijnend portret van een kansarmoede ergens op het Indiase platteland. Sfeervol en cinematografisch sterk ondersteund met een passende lokale soundtrack.

Op zich gebeurt er niet zo heel veel, maar het gevoel en het doel van de film zit goed. Armoede en honger, de wil om te overleven komt goed tot uiting. Geen dramaporno of te sentimenteel, maar net genoeg om indruk te maken.

Prima personages, maar dat omaatje kwam er inderdaad het best uit met die karakteristieke kop zonder tanden, maar met een blik om alles gezien te hebben. Oprechte film waarbij alle personages sereen overkomen met hun kwaliteiten en gebreken. Geen meesterwerk wat mij betreft, maar zeker meer dan degelijk.

Het is even inkomen, het eerste half uur dacht ik vooral What's all the fuss about? Maar langzaam maar zeker komen de personages meer tot leven en ga je met ze meeleven. Ik vond de dochter het meest interessant. Hoe ze tegen haar "schattige" broertje moet opboksen en volgens haar moeder weinig goed kan doen, maar uiteindelijk alleen maar het beste voor heeft met iedereen en (zover mogelijk) een onbezorgd leven probeert te leiden. Haar dood kwam dan ook aardig hard binnen bij me.

De scènes zijn kort, wat zorgt voor een aardig tempo en een fijn ritme. De film geeft een mooi inkijkje in het "gewone" leven van arme Indiërs in de vorige eeuw. Mooi ondersteund door de soundtrack met (uiteraard) veel gebruik van de sitar.

Gisteravond op 3,5* gezet, maar de film blijft bij me rondspoken. Halfje erbij. Prachtige film.

Vanaf 21 november 2024 in de bioscoop (EYE, re-release)

Prachtig!

Uit Pather Panchali - ikruikversemosterd:

"“Not to have seen the cinema of Ray [Satyajit Ray, red.] means existing in the world without seeing the sun or the moon.” De woorden van Akira Kurosawa kunnen zo op de filmposter of dvd-hoes van Pather Panchali. Perfecte marketing. Al vind ik de vergelijking met de zon en maan ook wel erg abstract. Wat bedoelde Kurosawa nou eigenlijk?

Misschien doelde hij op de puurheid van Pather Panchali. Het mededogen van Ray voor zijn personages. Hij is de verteller die registreert wat er gebeurt, uitgebreid stilstaat bij kleine mondaine gebeurtenissen. Plot is er nauwelijks. Wel rauw drama. Modder. Zand. Armoede. Overleven. Pather Panchali blijft ver weg van Bollywoods schitterglitters en uitbundige liedjes en geeft een onverbloemde kijk op de laagste klasse van India.

Of gaf Kurosawa een poëtische beschrijving van ijdele hoop, het tegen beter weten in verlangen naar iets beters? Hij kon verwijzen naar de eindbeelden, als de personages hun dorpje achterlaten om te zoeken naar een nieuwe toekomst. Wie weet wijzen de zon en maan hen wel de weg naar een stabieler bestaan.

Volgens mij associeer ik nu iets te ver door, ik vind het zelf best een mooie gedachte.

Ach, wat maakt het ook uit wat Kurosawa precies bedoelde met zijn cryptische lof. Hij zag in Pather Panchali eersteklas cinema. En daar had hij helemaal gelijk in."

Een film die al lang passeerde, maar ik nooit echt wilde opzetten. De trailer zag er mooi uit, maar toch leek het niet mijn ding te zijn. Toch maar een poging gegeven. Visueel is dit inderdaad een mooie film met enkele mooie shots. Ik ben wel geen fan van de muziek van Shankar en naast mooie beelden kan de film me jammer genoeg weinig boeien. Ik had ook niet veel met de personages. Ik begrijp wel dat veel mensen hier van houden, maar voor mij is deze film jammer genoeg niet weggelegd.

Graag gezien. Visuele pracht en een tedere en ontroerende observatie van een familie die moeilijk de eindjes aan elkaar kan knopen. We ontmoeten de vader die een dromerige schrijvers bestaan wil leiden en daardoor afwezig blijft met de praktische zaken voor het gezin zoals geld verdienen en het huis repareren. Er is de moeder die te trots is op hulp te aanvaarden en het moeilijk heeft met haar rebelse en eigenzinnige dochter Durga. Er is de gewiekste grootmoeder die van haar af bijt en vrede lijkt te nemen dat haar reis op aarde bijna is afgelopen. En we maken de geboorte mee van Apu die een beetje onze gids zal zijn in het lief en leed van deze familie.

Pather Panchali is doordrongen van kleine maar mooie momenten die het platteland van India als een soort paradijs laat zien. De treinscene is een mooi poëtisch moment van hoop en vrijheid, een motief dat in al de drie delen naar voren komt trouwens. Toch kan ik dit niet als een meesterwerk noteren. Het is voor mij moeilijk mee te gaan dat een gestolen ketting of bedelen voor een sarong een dramatisch en zelfs noodlottig gevolg kan hebben. Het zijn opeenvolgingen van dagdagelijkse momenten die mij een beetje op afstand hield. Daarenboven vond ik de fotografie van The world of Apu dan weer sterker alhoewel de stormscene op het eind dicht, zeer dicht in de buurt komt. Pather Panchali is het soort cinema met een humane insteek dat ik wil koesteren zelfs al heb ik geen openbaring na afloop erdoor gekregen.

Ik had al eens het derde deel van de trilogie, Apur Sansar (1959), gezien en dit eerste en beroemdste deel is (inderdaad) eenzelfde soort film: beïnvloed door het Italiaans neorealisme toont de film op naturalistische wijze het wel en wee van een arm gezinnetje zonder veel opsmuk of dramatiek. Net als met (Italiaanse) neorealistische films in het algemeen is het best aardig maar raakt de film me niet echt: daarvoor ontbreekt dan toch de dramatiek. En de poëtische beeldtaal van de film heb ik niet echt kunnen ontdekken: wat dat betreft zag ik die veel duidelijker in de recente film All We Imagine as Light (2024-Kapadia), die op het werk van Ray zou zijn gebaseerd, waarmee die film voor mijn gevoel effectiever het naturalisme tevens ontstijgt naar een mystiek niveau waarin je opeens de schoonheid van de alledaagse zaken ziet.

Echt bijzonder vond ik deze Pather Panchali niet. Het is een vrij standaard huis-tuin-en-keuken-dramaatje van Indische makelij. We zien een gezin ploeteren om alle eindjes bij elkaar te knopen vanuit het oogpunt van de kleine Apu. De zus steelt geregeld fruit van de buren en andere zaken, de oude tante wekt ergernis op bij de moeder en de vader is een vat vol optimisme die plannetjes uitwerkt om geld te verdienen.

Het is natuurlijk wel een bijzondere film doordat we een inzicht krijgen op het leven op het Indische platteland. Wat dat betreft zal de film wel een belangrijk document zijn, maar het heeft me niet echt kunnen raken, op uitzondering van het einde waar de vader na maanden afwezigheid terug thuiskomt en verneemt dat zijn dochter overleden is.

2.5*