menu

Shoah (1985)

mijn stem
4,09 (259)
259 stemmen

Frankrijk
Documentaire / Oorlog
566 minuten

geregisseerd door Claude Lanzmann

Claude Lanzmann gaat op zoek naar de geschiedenis en herinneringen van verscheidene overlevenden van de Holocaust. Ook enkele ex-Nazi's worden belicht. Lanzmann probeert vooral de omstandigheden destijds te verduidelijken waardoor men een beeld krijgt hoe het 'onmogelijke' makkelijker mogelijk werd dan men zou denken.

TRAILER

https://www.youtube.com/watch?v=oq_wHbdVRuk

Wanneer je deze, als ook andere ingevoegde media op de site wilt zien, dan moet je hier even toestemming voor geven.

Met het tonen hiervan wordt er mogelijk door een andere partij cookies geplaatst en/of wordt je ip-adres geregistreerd, zonder dat MovieMeter hier invloed op heeft. Lees ons privacybeleid voor meer informatie over hoe MovieMeter met je privacy omgaat.

zoeken in:
5,0
Helaas heb ik maar een klein deel van deze docu van 9 uur kunnen zien, maar elke seconde ervan maakte diepe indruk op me. De film laat zien hoe de Jodenvernietiging in zijn werk ging hetgeen puur machinaal kan worden genoemd: de film legt bovenal alle radartjes van de vernietigingsmachine bloot. De film is daarmee een tijdloos document over een bizarre en gruwelijke ontsporing van de mensheid die nog niet eens zo lang geleden heeft plaatsgevonden.

Je zou willen dat ze deze docu elk jaar op 4 mei (Dodenherdenking) uitzenden, want het is de beste film over de Holocaust die ik ken. Ik vind de docu ook vooral veel beter dan de speelfilms met hetzelfde thema zoals bv. recentelijk Saul Fia. De verhalen van de echte betrokkenen komen niet alleen veel harder binnen dan zo’n ‘gemaakte’ film, het maakt die speelfilms ook min of meer tot belachelijke toneelspelletjes.

avatar van arno74
3,5
Een film waar je voor moet gaan zitten, want zowel qua tijdsduur als qua thema is dit wel een zware film om naar te kijken. Het eerste wat in me opkwam bij het zien ervan is hoe verkeerd gekozen de term "onmenselijk" wel niet is als men dit soort misdaden wil omschrijven, want ze zijn allemaal door (vele) mensen begaan. En op kleinere schaal was dit niet de eerste en ook niet de laatste genocide wat gepleegd is, of het moslims zijn die door Serviërs worden geliquideerd, of Armeniërs door Turken, of Maya's door Spaanse kolonisten, het komt allemaal wel op hetzelfde neer. Al is het waarschijnlijk veel geruststellender om onszelf wijs te maken dat dit een eenmalig iets was waartoe de mens niet in staat is, behalve "deze ene keer" dan.

Lanzmann heeft denk ik geprobeerd om met veel detail een soort gefilmde encyclopedie te maken. Qua onderwerp is het uiteraard erg heftig, maar een vlekkeloze documentaire is het niet geworden. Er is veel herhaling van beelden en verhalen nodig om de 10 uur te vullen, sommige beelden werden zeker 3x maal getoond, zoniet meer. En wat hier al vaker is genoemd: het vertalen had men middels ondertitels kunnen weglaten. Daardoor had men vermoed ik wel minstens een uur of twee uit de film kunnen knippen zonder dat ook maar iets van de essentie verloren gaat. Qua structuur, of gebrek aan, overtuigt het ook niet, het komt net te willekeurig over wanneer van het ene thema, plaats of periode naar een andere wordt geswitched, sommige verhalen werden ook niet afgerond (zoals het verzet binnen Auschwitz). Ondanks die gebreken hield het begin me wel 3 uur lang aan de buis gekluisterd, maar 10 uur naar zulke ellende kijken is wat teveel van het goede, helemaal wanneer je merkt dat het ook veel korter had gekund.

Inhoudelijk is het wel interessant. De film laat (indirect) zien hoe makkelijk het kennelijk is om mensen te laten samenwerken aan het bereiken van de meest inktzwarte doelen, zolang men het maar zakelijk en afstandig verkoopt en mensen zich niet verantwoordelijk voelen voor wat er gedaan wordt. Die zakelijkheid was kennelijk nodig om de focus op het doel te houden (het verwerken van x "stukken") en niet de slachtoffers als mens te zien. Ik denk dat er weinig verschillen zijn tussen de zakelijke en technische aanpak in een slachthuis en in deze vernietigingskampen. De ene doet alleen maar zijn werk als machinist (en dan krijg je ook nog zo'n fijn flesje wodka voor als bedankje!), de ander doet alleen maar de dienstregeling, weer een ander zamelt de mensen bij elkaar, enz. Zo werken ze allen mee aan iets waar ze achteraf van zeggen dat ze daar niet aan hadden willen meewerken, of niet wisten dat ze daaraan meewerkten (hoe ongeloofwaardig dat ook klinkt), maar kennelijk niet de ballen hadden om afstand van te nemen (als dit je baantje is, en je wil niet meewerken, dan hoef je alleen maar een ander baantje te zoeken, of je minstens zo nu en dan ziek te melden, heldendaden zijn niet nodig lijkt me).

Verder interessant om te zien hoe het 'doorgesneden keel'-gebaar wat naar de treinen werd gemaakt kennelijk een hele andere bedoeling had (als waarschuwing) dan in veel films wordt getoond. Aan de andere kant vraag ik me dan af wat voor nut zo'n waarschuwing dan heeft, als het inderdaad als waarschuwing was bedoeld. Andere anekdotes vond ik de "default" van de Grieken toen ze niet voor de Duitse transporten betaalden (alsof zij die hadden besteld), of de weerzinwekkende gelijkenissen tussen hoe Joden toen en asielzoekers nu binnen Europa worden behandeld. Niet alleen zijn de "concentratiekampen" en muren van prikkeldraad anno 2015/2016 weer helemaal terug, in sommige landen wordt ook het ontnemen van de bezittingen van mensen die voor terreur vluchten goedgepraat om daarmee het verblijf te bekostigen, net als bij Joden hun bezittingen werden ontnomen om daarmee deze hele operatie te betalen. Weerzinwekkende overeenkomsten dus, ook nu vinden dus dit soort mensonterende gedragingen gewoon plaats. Alleen vergassen dat gebeurt nu niet, maar als mensen die voor terreur vluchten in de oceaan verdrinken daar ligt men ook niet echt wakker van.

Voor mij was deze film dus vooral een interessante (maar ook deprimerende) reflectie op de duistere kanten van de mensheid. Een ruime 3,5*.

avatar van mrklm
5,0
14 keer genomineerd op verschillende festivals, 14 keer gewonnen... maar geen Academy Award. Claude Lanzmann, de drijvende kracht achter dit immense, historisch gezien extreem relevante project, vond dit meer een kunstwerk dan een documentaire. Hoewel “Shoah” in ieder geval nauwlettend de omstandigheden schetst waarin de systematische uitroeiïng van de Joden tijdens WOII kon plaatsvinden – waarmee het inhoudelijk door kan gaan voor een documentaire – is de vorm die Claude Lanzmann zo radicaal, dat je hier wel degelijk van een ongrijpbare vorm van kunst mag spreken. Lanzmann begon aan deze schier onmogelijke taak nadat zijn succes met een uitgebreide documentaire over De Zesdaagse Oorlog hem wat financiële steun opleverde. In de 11 jaar die daarop volgden, spoorde hij unieke ooggetuigen op die hij – vaak met veel moeite – wist over te halen om hun verhaal voor de camera te vertellen.

De film opent met een lang shot van de Narew rivier. We horen en even later zien we Simon Srebnik, die staat in een roeiboot en een Jiddisch liedje zingt. Srebnik zat als kind in het concentratiekamp Chelmno, waar hij alleen overleefde vanwege zijn zangstem en zijn behendigheid, waardoor hij vaak door de Nazi’s georganiseerde wedstrijden won. Hij was een bron van vermaak die vaak met een SS-officier mee mocht varen over de rivier. Aan het eind van de oorlog liquideerden de Duitsers alle gevangenen met een kogel door het hoofd. Srebnik overleefde als enige deze moordpartij. Later neemt Lanzmann hem mee naar de ruïnes van het concentratiekamp die zich bevinden op een stuk grasland in de midden van een bos waar nu de stilte van de natuur heerst. Van afstand zien we de eenzame Srebnik moederziel alleen door het kamp lopen, in de wetenschap dat hier tijdens zijn verblijf tienduizenden Joden zijn vermoord en dat zij hier zijn begraven of verbrand. Hij dwingt je als kijker om te voelen hoe het moet zijn geweest...

Lanzmann spreekt ook uitgebreid met Abraham Bomba, een kapper die hij op een gegeven moment filmt en ondervraagt terwijl hij in een volle kapperszaak één van zijn klanten knipt. Bomba overleefde het concentratiekamp omdat de SS hem vanwege zijn kappersachtergrond inzetten om de Joden kaal te scheren voordat ze de gaskamer in gingen. En hij vertelt zijn verhaal, tot hij zich herinnert dat hij een aantal mensen uit zijn eigen dorp moet knippen voor ze de gaskamer inmoeten. De man kan zijn emoties nauwelijks bedwingen, maar Lanzmann praat op hem in door te zeggen dat het cruciaal is dat hij het verhaal vertelt. Het is een scène die je naar de keel grijpt, want Lanzmann houdt de camera constant gericht op het gezicht van Bomba. Als kijker zie je een tipje van het verdriet en – misschien wel boven alles – de schaamte die deze man tientallen jaren later nog met zich meedraagt en het haast onmogelijk maakt om erover te praten.

Maar “Shoah” bestaat niet alleen uit de verhalen van slachtoffers. Lanzmann riskeerde wellicht zijn leven door, tegen de afspraak in, zijn gesprek met Franz Suchomel, de SS-Unterscharführer in de periode 1942-1943 in concentratiekamp, op te nemen. Dit was in de jaren ’70, dus het was technisch haast onmogelijk en de beelden zijn – zoals je op de foto kunt zien – van slechte kwaliteit, maar het resultaat is van onschatbare waarde. Suchomel zingt het Treblinkalied op verzoek van Lanzmann 2 keer en meldt dat ‘geen enkele Jood’ dit lied kent. Hij legt ook, aan de hand van een zeer gedetailleerde bouwtekening, uit hoe het vernietigingsproces precies in elkaar zat. Een gefilmd ooggetuigenverslag van een hooggeplaatste SS-officier die direct betrokken was bij uitvoeren van dit proces, cruciaal bewijsmateriaal waarmee je iedere Holocaust-ontkenner de mond kunt snoeren.

“Shoah” bevat ook gesprekken met boeren wiens land grensde aan de concentratiekampen en er komen ook veel Poolse dorpelingen aan het woord die zonder schroom toegeven dat ze wisten wat er aan de hand was. In het laatste deel is er aandacht voor de opstandelingen in de getto’s en er is een indrukwekkend ooggetuigenverslag van Jan Karski, die door Joodse leiders werd rondgeleid door het getto van Warschau en de opdracht kreeg om alle verschrikkingen die hij onder kreeg te onthouden en te delen met de buitenwereld. Karski geeft aan het begin van het gesprek aan dat hij zich heeft afgesloten voor die herinneringen, maar aangezien het historische belang van deze film erkent haalt hij de herinneringen toch weer terug.

Ik kan nog honderden woorden gebruiken om de stijl te roemen, maar deze film moet je zien vanwege de inhoud. De stijl staat in dienst van de inhoud en die stijl dwingt je als kijker om je eigen beelden te creëren in je hoofd en je eigen emoties daarbij te voelen. Lanzmann gebruikt geen archiefbeelden, heeft de getuigenissen niet verknipt, ook niet de gesprekken met Pools-, Hebreeuws- en Jiddischsprekende getuigen, waarbij de tolk elke vraag en elk antwoord vertaalt. In het begin is dat misschien wat lastig te accepteren, maar Lanzmann houdt de camera tijdens die vertalingen steeds gericht op de getuige. En wanneer die stil is, probeer je als kijker diens gedachten te lezen en dat maakt de film extra intrigerend. Ja, dit is een extreem lange zit, maar dit is een monumentale documentaire: de beste in zijn soort en de belangrijkste film over de Holocaust.

3,5
Had deze ruim een jaar geleden opgenomen en pas deze week de tijd gehad om me er doorheen te worstelen. Was destijds een bejubelde docu, maar heeft wat van zijn glans verloren, ondanks dat het nog steeds een belangwekkend werkstuk is. Goed te merken dat Lanzmann van oorsprong een filosoof is, zijn werkwijze bij Shoah deed me denken aan mijn vroegere leraar wijsbegeerte. Die liet tijdens zijn lessen ook vaak lange stiltes vallen, waarin wij als leerlingen volgens mij geacht werden met enige diepgang na te denken over datgene wat net besproken was. Bij de een werkt dit, bij de ander werden op die manier vooral de lachspieren in werking gezet. Ook Lanzmann laat hier erg veel ruimte voor een eigen interpretatie van de beelden en is geen man die hapklare brokken aflevert.
Shoah is goed, maar had nog veel beter kunnen zijn als het kordater en effectiever was gemonteerd. Van die negen uur hadden er makkelijk een stuk of drie afgekund zonder dat deze docu aan kracht had ingeboet. Er zitten enkele pareltjes van interviews tussen, maar door de vaak veel te lange opnamen/shots tussendoor van in mijn beleving niet al te belangwekkende zaken worden die bijna teniet gedaan. Voor mij dus een unieke kijkervaring, die toch wat tegenstrijdige gevoelens losmaakte. Jammer dat de stijl hier de inhoud zo overheerst.


Gast
geplaatst: vandaag om 22:28 uur

geplaatst: vandaag om 22:28 uur

Let op: In verband met copyright is het op MovieMeter.nl niet toegestaan om de inhoud van externe websites over te nemen, ook niet met bronvermelding. Je mag natuurlijk wel een link naar een externe pagina plaatsen, samen met je eigen beschrijving of eventueel de eerste alinea van de tekst. Je krijgt deze waarschuwing omdat het er op lijkt dat je een lange tekst hebt geplakt in je bericht.

* denotes required fields.

Let op! Je gebruikersnaam is voor iedereen zichtbaar, en kun je later niet meer aanpassen.

* denotes required fields.