2001: A Space Odyssey (1968)

Draait op het offscreen filmfestival in antwerpen, of luik. Woon zelf in Leeuwarden is het de moeite waard om op en neer te reizen voor deze film of niet. heb hem nog nooit bekeken. Iemand ervaring met zo lang reizen voor een film ofzo? haha

Ach, het is in ieder geval zowel op als on screen een verre reis. Ik zou het doen.

Vorig jaar Buono, il Brutto, il Cattivo, Il (1966). Dit jaar 2001... Waarom komt zo'n festival niet naar Utrecht of in ieder geval dichterbij?

Jawel, ik was gewoon niet geconsentreert.

Haha ja zit het wel sterk te overwegen, Gaan er nog meer mensen die kant op? Inderdaad Chevy had die spaghetti westerns vorig jaar ook graag willen zien maar kwam er net te laat achter. Het is ook wel erg ver weg aan de ene kant. de andere kant is dat het met studenten ov wel weer te doen is.

Zelf kijk ik dit soort films altijd liever alleen, maar het zou daarentegen een ervaring op zich zijn. Either way, gewoon kijken deze film

Haha ja het leek mij ook gewoon tof om zo'n klassieker op groot scherm te zien. Een goeie kameraad van me had hem gezien en vond hem niet leuk. (terwijl hij best goede smaak heeft) Daardoor ontliep ik hem ook steeds maar dit lijkt me toch wel een hele ervaring. Denk dat ik heen ga, zou leuk zijn als er nog meer mensen zijn die die kant op gaan..

Zodra ik kan verwoorden hoe ik over deze film denk, en hoe hij me laat denken, zal ik het jullie laten weten..

4/5

Wat is goeie smaak voor hem ?

Dit ziet er filmtechnisch, qua beeld en geluid, echt fantastisch uit. Ook de manier waarop Kubrick dit verhaal 'vertelt', is een blijk van 's mans kunnen als filmmaker. Ik kan me goed voorstellen dat men indertijd hier met open mond naar zat te kijken (en te luisteren). Als episodes zijn 'Dawn Of Man' (met die geweldige overgang), de adembenemend spannende reis van de 'Discovery' en de surrealistische trip 'voorbij het oneindige', van grote klasse.

Ik geef er wel de voorkeur aan om de 'filosofische' (en zelfs religieuze) implicaties inzake oorsprong en lotsbestemming van de mens, die de film wil suggereren, te laten voor wat ze zijn. Want als ik het verhaaltje in dat kader moet zien (en dat schijnt helaas echt de bedoeling te zijn) dan wordt het toch allemaal een stuk minder. Dan zie ik een naieve ruimtelijke projectie van filosofische en religieuze intuïties over ontwikkeling, dood en wedergeboorte, de grenzen van menselijk kunnen etc. die de mensheid al bezighouden sinds eh.. mensenheugenis, en die niet alleen al veel beter tot uitdrukking zijn gebracht in de grote religies en filosofieën, maar ook al in de allervroegste oorsprongsmythes, of die nu van de Pygmeeën, de Germanen, of de Platvoet-Indianen waren.

Dit verhaal ademt daarvoor teveel de geest uit van het westers materialisme (en de typisch Amerikaanse drang naar de volgende 'Frontier') en legt eenzijdig de nadruk op technologische ontwikkeling. De Homo Faber als toppunt van menselijkheid? Ik vraag het me af. En juist door de schijn van 'realisme' die de film wil wekken (en waarvoor de makers zich grote moeite hebben getroost door zich zo goed mogelijk te baseren op toenmalige wetenschappelijke inzichten), wordt dat wel een heel smalle basis om per definitie subjectieve intuïties over het wezen van het menselijk bestaan, die altijd gepaard gaan met al te menselijke projecties van hoop, vrees, machtshonger en ijdelheid, geloofwaardig voor het voetlicht te brengen.

Dus wat eigenlijk het sterke punt van de film is: zijn 'realisme' in de afzonderlijke scènes, maakt het door zijn eendimensionaliteit ongeschikt voor zijn pretenties.

Er wordt wel gesteld dat het verhaal multi-interpretabel is, en dat men zaken symbolisch moet zien. Dat riekt naar gemakzucht. Er wordt door middel van de gesuggereerde cruciale rol van de monolieten wel degelijk een eenduidig kader neergezet, die ons alleen de keuze laat tussen God en buitenaardse wezens. Metaforen? Nee, het lijken me eerder verkeersborden. En als je dat ding maar liefst viermaal als 'deus ex machina' moet inzetten om het verhaal aan de gang te houden, is dat op z'n zachts gezegd toch wel een zwaktebod.

Ik was ook niet erg ontroerd door die baby, kennelijk de volgende fase in de menselijke evolutie voorstellend. Stond hij nu op het punt om neder te dalen op de aarde, als een soort Heilige Geest? The Second Coming? Ik vind dat potsierlijk.

Okee, het is (maar) een film. En eigenlijk toch een verbluffend staaltje vakmanschap. Maar ik kan er toch niet onderuit om voor zijn, wat mij betreft mislukte, pretenties 1 strafpunt te geven. Daarom 3.5*

Geen 4*? Nee, want ik geef nooit 5*. Als ik ooit een film vijf sterren wil geven, zal men mij aan het einde van die film dwars door het scherm zien springen, met overslaande stem schreeuwend "It is God! It is God!".

Maar dit terzijde.

Dat schijnt bij deze film regelmatig gebeurd te zijn in de trippin' jaren 60.

Over vroege oorsprongmythes gesproken, Odyssee ring a bell?

Dat is de grote sterkte van 2001. Ik kijk er nog steeds met open mond naar.

Waarom is de voorstelling van de Platvoet-indianen zoveel beter?

misschien is hij wel fanatiek schoenenverkoper?

Dat wordt hier toch juist NIET als toppunt 'gezien'?

Het is niet Boeddha, of Lao-Tse, of de medicijnman van de Platvoet-Indianen, of Zarathustra himself die zo goochem is geweest om in de buurt van Jupiter op God of buitenaardse ontwikkelingshulp te stuiten. Dat is de heer Bowman, vanwege het technologisch vernuft van zijn soort. Daarom is wedergeboorte als sterrekind zijn deel, en doet hij een nieuwe stap in de evolutie, boven het menselijke uit. Dat begrijp ik zo'n beetje uit het verloop van de film.

Met mijn bewering dat Homo Faber in deze film als kroon op de menselijke evolutie wordt beschouwd, ga ik er overigens stilzwijgend vanuit dat die nieuwe stap alleen kan worden gezet door de mens op het toppunt van zijn kunnen, en dat is Bowman blijkbaar, of in ieder geval de mens zoals die vanaf de tweede episode van deze film geschetst wordt. Maar dat hoeft natuurlijk niet. Bepaalde door-ontwikkelde eigenschappen (wel of niet ten koste van andere) zouden best een mutatie kunnen veroorzaken, zonder dat daar een waarde-oordeel met betrekking tot de voortreffelijkheid van het schepsel in kwestie aan verbonden kan worden. Nou ja, ik blijf het hele idee (als je dat er in wilt zien) in ieder geval in deze film niet bepaald overtuigend uitgewerkt vinden.

"The Overman, for Nietzsche, does not necessarily represent some 'stage of evolution'; rather, he is someone who has fully understood - and come to terms with - the full implications of the death of God. Nietzsche warns many times not to take the 'useful fictions' of science to be more than they are..... And if the Overman mistakes them for Truth, if the Overman believes in Truth --- then he is no longer the Overman.... or if he believes in 'ultimate realities' he is no longer the Overman ... or if he believes he is a 'higher transcendent being' he is no longer the Overman ie. the Starchild is not a 'higher transcendent being'. " Aldus Zarathustra.

Maar hoe bedoel je "waarde-oordeel met betrekking tot voortreffelijkheid schepsel"? Met andere woorden: hoe bedoel je dat Kubrick in deze film een waarde-oordeel over the Starchild geeft?

@Ferdydurke
Maar Bowman (als vertegenwoordiger van de mensheid) is juist helemaal niet de übermensch die jij nu schetst... Sterker er zit een hele duidelijk parallel in 2001 tussen de oermensen in het begin en de astronauten. Technologie heeft de mens wel verder gebracht maar niet vooruit. 4 miljoen jaar later is de technologie waarvan de astronauten afhankelijk zijn tevens (en nog steeds) hun grootste vijand.
Je kan je zelfs de vraag stellen of de overgang van mens naar Starchild verandering zal brengen in het wezen van het menszijn. Immers de vorige evolutionaire stap veranderd ook niets wezelijk, Kubrick laat zien dat we nog steeds een zelfdestructieve soort zijn. Hij vult nergens in dat dat zeker gaat veranderen met Starchild.

Dat beweer ik niet. Mijn zin m.b.t. dat 'waarde-oordeel' was een overweging van mijzelf.

Interessant citaat overigens. Ik wist niet dat Zarathustra zijn gedachten heeft later gaan over Nietzsche. Maar het komt bij mijn weten niet voor in de film; en de connectie tussen beide ontgaat mij. Ik heb het sterrekind helemaal niets horen beweren over de dood van God, of de ficties van de wetenschap, of over de ultieme waarheid. Sterker nog, ik heb hem helemáál niet gehoord.

Opnieuw: dat beweer ik niet.

Dat er in de film een duidelijke paralel is tussen de oermensen en de astronauten ben ik met je eens. En inderdaad geeft Kubrick geen bijzonderheden over het sterrekind. De rest van je betoog lijkt me een persoonlijke interpretatie naar aanleiding van de film, maar ik haal het er niet uit.

Het openings en eindnummer van de film heet "also sprach Zarathustra". Gemaakt door Strauss maar natuurlijk duidelijke verwijzing naar Zarathustra het fictieve figuur. De figuur komt uit het gelijknamige boek (also sprach Zarathustra). Het boek is geschreven door Nietzsche. In dit boek schuift hij Zarathustra naar voren als vertegenwoordiger van zijn filosofie. De quote ging dan over de filosofie van Nietzsche en zijn concept van Overman (übermensch). Deze filosofie en het concept komen naar voren in het boek, vandaar de connectie.

Het is ook niet voor niets een kind, een naïef ding als einde van de film. En het sterrekind praat niet, omdat het zo des te abstracter is (en multi interpretabel). De hele film zegt weinig 'in woorden'.

We hebben het hier wel over de film, hè? Goed, je zou in genoemde muziek een verwijzing kunnen zien naar het boek van Nietzsche; maar in de film is er verder geen spoor van iets dat doet denken aan zijn filosofie van de Übermensch zoals jij eerder schetste. Nou ja, met wat goede wil zou je in de ruimte-onderzoekers, -wetenschappers en astronauten wel exemplaren van 'der letzte Mensch' kunnen herkennen, maar ook dat is dan niet sterk gedaan.Dus wat moet ik met zo'n 'verwijzing'? In die zin heeft die muziek dezelfde makke als de monolieten: het blijft een teken, dat uiteindelijk een beetje in de lucht blijft hangen.

En ik geloof niet dat dat kind hier als 'naïef ding' wordt voorgesteld. In heel veel culturen - en niet in de laatste plaats in de westerse - is (de geboorte van) het kind een belangrijk symbool voor een levensbelangrijke verandering, vernieuwing van het leven, een compleet nieuw begin, en nieuwe hoop. En zoals het hier in deze film wordt voorgesteld - als apotheose na een lange geschiedenis - is die associatie volgens mij nauwelijk te missen. Maar ik vind dat dus nogal dunnetjes uitgewerkt. Als je een film begint met de 'Dawn of Man', en je eindigt 'voorbij de oneindigheid', dan heb je de pretentie iets wezenlijks te willen zeggen over de mens en zijn bestaan. En wat dat betreft vind ik deze film tegenvallen.

Ja we hebben het over de film, alleen de connectie met het boek kan tot meer inzicht leiden in de film. Ik denk dat wat je als 'dunnetjes' uitgewerkt ziet, eigenlijk juist abstract is zodat we t verder zelf mogen invullen (in die zin wordt t verder niet uitgelegd of toegelicht). Afijn terug naar Zarathustra.

Nietzsche opent het boek met een metaforische vertelling over drie fases vh menselijk bewustzijn. Van kameel tot leeuw tot kind. Kameel staat voor het op je nemen, dragen van moralen, kennis etc die je vergaart. De leeuw moet de draak verslaan die zegt "U zal!". De draak is in dit geval de instituties die zeggen hoe je dient te leven etc. Maar de leeuw is zelf niet in staat om iets nieuws op te zetten, dan komen we aan bij het kind. Het kind is naïef in de zin dat het opnieuw begint zonder enige vooroordelen. Komt ie: apen/Floyd = kameel, bowman = leeuw vs Hal = draak, en tot slot het kind.

Hier kan je het nog allemaal lezen Nietzsche's "Three Metamorphoses" - kubrickfilms.tripod.com

http://www.gutenberg.org/files/1998/1998-h/1998-h.htm of sla de originele tekst erbij (zie het eerste hfdstuk over three metamorpheses).

Flauw uitgewerkt is anders

Mooie discussie hier boven die in ieder geval wel duidelijk maskt dat het allemaal een stuk complexer en multi interpretabel in elkaar steekt dan Fredydurke in zij oorspronkelijke post beweerde. De discussie zelf is daarvan eigenlijk al het bewijs. Binnenkort maar eens herzien.

Hartstikke leuk, man! Nu ben ikzelf niet zo'n fan (meer) van Nietzsche - ik ben een beetje voorbij 'voorbij goed en kwaad', en dat maakt me waarschijnlijk een hardnekkige kameel - niettemin is het een mooie uitleg van het verhaal van de film. Het is allemaal wel wat schematisch (en de film daarmee ook). In deze uitleg is het begrip van de film, op filosofisch niveau, naar mijn smaak iets te afhankelijk van een kant en klare 'werkelijkheid' (d.i. Nietzsches idee). Dat reduceert '2001', op het niveau van de achterliggende idee, teveel tot een puzzeltje. Maar meer is het, in die zin, ook niet, denk ik.

Nietzsche is te bewonderen om zijn geniale flitsen van inzicht, maar systeembouwen was niet echt zijn fort. Of misschien hou ik daar zelf wel niet zo van. Ultieme waarheden komen toch weer om de hoek piepen. Die cyclische wereldbeschouwing van Nietzsche mag groots en indrukwekkend zijn, maar het heeft iets van een eindconclusie, die het paradoxaal genoeg ook iets benauwends geeft.

Als 'formule' was een vuurspuwend leeuwewelpje met twee bultjes op z'n rug misschien interessanter geweest. Iets meer gelijktijdigheid en dubbelzinnigheid, met andere woorden, zou de boel geen kwaad hebben gedaan. Maar dat is mijn persoonlijke mening. En het is bovendien onzin om dat 'gemis' deze film aan te rekenen; daarvoor kan je wel bij andere terecht.