Ieder jaar een nieuwe film sinds Poor Things. Het is maar dat er nu geen toekomstig product in developement staat.
Maar een remake van de Zuid-Koreaanse Save The Green Planet? Een film dat overduidelijk zo goed als vergeten is en waar van het plot hier een update krijgt? Dat maakt het nog interessanter.
Hij moet ook helemaal gek zijn van Emma Stone, die hier een rol mag neerzetten als Michelle; een CEO die een buitenaards wezen zou moeten zijn. Aldus, de twee nietsnutten Teddy en Don. Althans, Teddy zet door met zijn gedachtengoed waar zelfs een complotdenker nog van zou beven. Don is de sullige meeloper die toch altijd ja en amen zegt. En het is nog een wonder dat het hen is gelukt om een machtige CEO, zij het niet op een net zo Bassie & Adriaan-achtige wijze, te ontvoeren en op te sluiten in de kelder.
Vervolgens draait de film voornamelijk om de scenes in de kelder, wanneer deze heren lijnrecht tegenover Michelle staan. Waarbij de kijker ook steeds op het verkeerde spoor wordt gezet. De psychologische manipulatieve woordenwisselingen tussen voornamelijk Teddy en Michelle. Wie belazerd er wie? En ondertussen wordt Michelle als vermist opgegeven en wil de lokale sheriff nog een kopje koffie komen drinken? En is een Don als kompaan ook geen waterdichte situatie. Maar het is ook al dat het te lang is geleden dat ik Save The Green Planet heb gezien, waardoor het einde toch wel weer als onverwachts komt. Misschien wel als een soort knipoog.
De arty beelden van een buitenwijk en de sterke en krankzinnige dialogen en het feit dat de ontvoerders niet zo heel slim zijn, maakt van Bugonia een fijnzinnige donkere komedie en steekt het zijn Oosterse voorganger wel in een nieuw en opgepoetst jasje. Maar de kern komt op hetzelfde neer. Lanthimos is daarin prima geslaagd. Ook is de speelduur een meevaller, daar waar zin vorige films al tegen de 3 uur aanliepen.
In 2017 heb ik voor het eerst kennis mogen maken tijdens het IFFR met de toen behoorlijk beruchte Grave. Waarin ze de kannibalistische rituelen binnen een studentengenootschap blootlegde. Jaren later met Titane mochten we kennis maken met een hele bizarre fetish van een jonge vrouw... en nu, met Alpha, richt ze zich op een één of andere futuristische ziekte.
Futuristisch... Maar ondertussen bevinden we ons in het Noord-Frankrijk van de jaren 80 en kom ik er gaandeweg achter dat dit weer een fraaie poging is om de geschiedenis een andere draai te geven. We weten allemaal wel welk metafoor er gebruikt wordt, alleen wijken de symptomen; waar je langzamerhand kennis mee maakt, wel van de daadwerkelijke ziekte af.
Aids dus. Dat was begin jaren 80 ook nog een onbekende ziekte. En nu hebben we een ziekte zonder naam. Al komt de hoofdletter A hier wel prominent aan de beurt en is de naam van het meisje in kwestie ook een prominente aanleiding.
We volgen hier een Algerijns-Frans meisje van dertien die samen met haar moeder en haar heroïneverslaafde oom in een somber appartement in een Noord-Franse stad (Le Havre om precies te zijn) woont. Moeder is soms buiten beeld omdat ze een drukke baan in het ziekenhuis heeft dus kan haar oom nog wel eens zijn verslaafde maten uitnodigen. Een van zijn maten weet een letter A in de arm van Alpha te kerven. En wanneer dit gaandeweg bekend wordt en de wond gevoelig blijft voor het bloeden (waardoor ze zelfs in de klas bloed morst op een schoolpresentatie) breekt de paniek los bij haar moeder en haar schoolgenoten. Ze zou nog wel eens besmet kunnen zijn met deze onbekende ziekte. De leerlingen lopen maar al te graag met een grote boog om haar heen, op Adrien na dan. De jongen waar ze de liefde mee ontdekt.
In het begin had ik slechts gedacht dat de ziekte onzichtbaar zou blijven en echt aan Aids gerelateerd zou zijn, maar dat blijkt dus gaandeweg niet het geval. Wel is het knap dat, zoals gezegd, de symptomen niet meteen bekend worden voor de kijker. Het pakt wel heel Science Fiction-achtig uit, en het geeft de jaren 80 ook ineens een geheel ander tijdsbeeld. Een element die ik toch wel graag zie in films. Soms moest ik zelfs een beetje denken aan de mutanten van X-Men.. Of Alpha deze ziekte heeft, dat moet men nog afwachten.
Maar de hysterie, paniek en ook de uitsluiting die er heerst is enorm voelbaar. Ook de complexe banden met haar oom blijven een sterk gegeven.
In het eerste uur blijft de film nog vrij minimalistisch met de sombere en desolate binnenlocaties en stel je je verwachtingspatroon daar ook een beetje op af. Het tweede uur, wanneer we wat meer naar buiten treden was voor mij een ware traktatie die de stijl ook voor een kwartslag doet veranderen. Het moment waarbij Alpha en haar oom uit de thuisquarantaine ontsnappen leverde echt prachtige beelden, momenten en ook ideeën op. Dat de schaarse jaren 80 elementen steeds meer bloot kwamen te liggen was al tot daar aan toe, maar de kers op de taart is de ondermaatschappij die er wordt vormgegeven. Die scene in de nachtclub waar de lotgenoten elkaar treffen was daar een prachtig voorbeeld van. Ook die hotelscene waarin Alpha als klein meisje wordt neergezet vanuit de ogen van haar moeder was erg sterk.
Hoe de virus verloopt zou je echt zelf moeten ontdekken met deze film. Voor mij was dit pure kunst op alle formaten. De sfeer, de setting, het idee, de metaforen, zeker het acteerwerk en ook die fenomenale eindscene.
De twee uren gingen wat mij betreft al vrij snel voorbij. Voor de derde keer levert Ducournau een stevig straaltje regietalent op. Ik weet haast wel zeker dat haar vierde film ook niet zomaar uit haar duim gezogen zal zijn.
Alternatieve titel: The Pupil, 11 februari, 16:51 uur
Pedofilie is toch wel een item wat het meest wordt aangeklikt. We verachten het, maar toch is het intrigerend als het gaat om de diepgang van dit onderwerp. Dat is ook meteen het moment waarbij alle stereotypering verdwijnt.
De laatste tien a twaalf jaar helikopteren we er op los bij de kinderen, houden we steeds het beeld in ons hoofd van "als het een keer zou gaan gebeuren". De media weet daarbij ook prima in mee en het lijkt er bijna op alsof minderjaren juist geseksualiseerd worden door hen preventief over te beschermen. Waardoor je ze infantiliseert en ook geen kans geeft om weerbaar te zijn voor de toekomst. Men gaat ervanuit dat de potentiële daders altijd weer die vreemdelingen zijn, die rare werkloze types of de vanoudse man in de bosjes... Of zelfs mensen die alleen maar in de rancuneuze gedachtes van bepaalde sensationele ouders voorkomen en nog helemaal niet bestaan.
Maar nee... Ze zitten juist op plekken waar men het niet verwacht. Heden heerst er beroering over de wereld rondom de Epstein-files en daarover hoeft hier niks meer verteld te worden. Maar die ene trainer of die leraar die zoveel vertrouwen geven en vrijwel een vriend van de familie en een voorbeeld voor de lokale gemeenschap zijn, die zijn er toch wel veel vaker. Het zijn toch wel mensen met een positie of macht, en dat lijken we toch wel vaak te vergeten.
Gijs Naber, verrek... Dat is die slungel uit Aanmodderfokker. Hij is inmiddels al stukken ouder geworden. Maar de rol die hij hier als voetbaltrainer Ries neerzet is buitengewoon. Hij is een groot voorbeeld voor de jongens die hij les geeft. Een van de jongens is de twaalfjarige Daan, die samen met zijn jonge en oude broer een hectisch gezinsleven ondergaat en waarbij Ries soms degene lijkt te zijn die voor rust en orde zorgt. Daarom is Ries ook een graag geziene gast die zelfs op de thee mag en ook regelmatig mag mee-eten. Wat zou het probleem dan ook zijn dan om Daan aan hem toe te vertrouwen?
Ries is een vrolijke Frans, jeugdig en lijkt ook inlevend te zijn. Een surrogaatvader. Maar onder die laag houdt hij ook een geheim verborgen.
Bart de Wilde daarentegen speelt voor zijn leeftijd de rol van zijn leven als Daan. Heel sterk dat hij zich hiervoor heeft opgegeven om een boodschap over te brengen die schrijver Steven van der Hoeven al eens heeft gemaakt in de roman die aan deze film gekoppeld is. Een pientere jongen die ondanks de irritaties binnen het gezin niet zo heel veel te klagen heeft. Hij onderhoudt een goede vriendschap met zijn klasgenoot en er lijkt zelfs een meisje te zijn die ietwat van gevoelens voor hem heeft. Daarnaast eert hij toch ook wel de betrokkenheid van trainer Ries en dat lijkt hem weerbaar te maken.
Maar heel langzaam lijkt Ries stapjes verder te gaan in de vriendschap. Het begint vrij onschuldig en het lijkt in eerste instantie een beetje raar. Maar op het moment dat Ries quasi-per ongeluk porno laat zien beginnen alle alarmbellen te rinkelen. En zoals je het weet zal het daar ook niet bij blijven.
De film weet hier op een uitstekende wijze een dubbele wereld neer te zetten en de complexiteit van misbruik op een realistische wijze over te brengen en hierdoor je ook mee te laten voeren in de emotionele fases. Hierdoor lijk je meegezogen te worden in de belevingswereld van Daan. Hoe hij in eerste instantie zijn best doet om het als iets normaals te beschouwen, omdat hij bang is om niet geloofd te worden en dan ook zeker uit de schaamte als het bekend wordt... en ten slotte, omdat het moeilijk is om zo plotseling anders over deze eerst zo'n vertrouwde Ries te gaan denken. Als kind kan je nog een lange adem hebben om in een alter ego te leven en door te doen alsof je niets weet. Totdat je ouders en ook je omgeving zaken door beginnen te krijgen en toch wel echt kunnen zeggen dat het gedrag drastisch begint te veranderen.
En dat zorgt ervoor dat De Pupil je meesleurt in de realiteit. In de ene scene kan je Ries naar zijn keel vliegen en in de andere scene heb je dan ineens enigszins empathie voor hem. Het is bijna alsof je als kijker zelf klem bent komen te zitten in de tweesplitsing. Maar naarmate de film vordert weet je zelf ook wel dat de klap niet onvermijdelijk is.
De film is sterk in het neerzetten van een omstreden thema, en weet op je huid te zitten. Je voelt zowel de vreugde als de naïviteit als de walging. Wat het misschien sterker had gemaakt was dat die band tussen Daan en dat meisje iets meer aandacht zou krijgen.
Nederland blijft helaas te vaak hangen in de genre drama. Maar als het bepaalde onderwerpen aansnijdt dan weet dit kikkerlandje nog wel te slagen. Dit is een beetje in de categorie Mysterious Skin. Wel minder gedetailleerd, maar niet minder schokkend.
