Ik had altijd in m'n hoofd dat dit Damien Chazelle's debuutfilm was, maar blijkbaar maakte hij zijn eerste langspeelfilm in 2009 al. Niet dat dit er enigszins toe doet, want voor een jonge filmmaker zo vroeg in z'n carrière, is dit een waanzinnig sterk staaltje cinema, met een rotsvaste visie en dito uitvoering. Whiplash duurt maar zo'n goede 100 minuten, en meteen vanaf de eerste scène wordt de gaspedaal ingeduwd en nauwelijks nog achterom gekeken. Want hoewel het een 'zware' zit is qua onderwerp en thema's, is de film in de uitvoering tegelijkertijd ook zo vlot en op een ziekelijke manier 'vermakelijk'? Het ligt in ieder geval geen seconde stil, en de psychologische oorlog tussen Fletcher en Andrew sleurt je van scène tot scène steeds meer de film in. Hoewel de filmische verdiensten natuurlijk op het conto van Chazelle staan, is het toch J.K. Simmons die met de film gaat lopen. Wat een acteerprestatie, waanzinnig gewoon. Elke scène met hem zit je met ingehouden adem te kijken. Een van de iconische villain rollen van de 21ste eeuw. Het sterkste is dat je op sommige momenten bijna gelooft dat hij een punt heeft, met zijn hele ''There are no two words more harmful in the English Language than good job''-mentaliteit, en zijn geloof in het feit dat échte grootsheid enkel voortkomt uit constante, onmenselijke druk en uitdaging. Bijna, want natuurlijk is hij - nog losstaande van die visie - simpelweg een slecht persoon. Maar het feit dat hij in zijn eigen 'theorie' gelooft, maakt het personage nog zoveel interessanter, én verontrustender. Op elke kunstschool loopt er denk ik wel een variant van zo'n figuur rond, zij het - hopelijk - in minder overdreven vorm.
Miles Teller is ook prima, hoewel zijn 'turn' wat snel gaat, en daardoor de scènes met de vriendin of de familie ook niet helemaal uit de verf komen. Daar had de film iets meer uitdieping kunnen gebruiken. Ook het auto-ongeluk en zijn bebloede entrée vond ik er over gaan. Die breakdown had wat subtieler gekund.
De film eindigt wel echt briljant, trouwens. Die hele laatste tien minuten zijn ongelooflijk goed. De blikken tussen Fletcher en Andrew. De muziek, de intensiteit. Die glimlach op Fletcher's gezicht waar de film mee afsluit. Erg indrukwekkend, en meteen ook de thematische synthese waar de hele film om draait.
Qua verhaal of thematiek niet PTA's sterkste of meest diepgaande film, maar qua absurde sfeer, muziek, geluid en beeld, een beetje een onconventionele, lieve romantische toets, en sterke acteerprestaties is het genieten geblazen. Vooral Sandler maakt indruk in wat mij betreft zijn sterkste rol die ik van hem zag - hij verdwijnt echt volledig in het personage, en er is héél weinig van zijn typische maniertjes te bespeuren. Emily Watson is lieflijk, maar haar personage is tegelijk ook wel nét raar genoeg om het geloofwaardig te maken waarom ze zo hard valt voor Barry. De bijpersonages zijn zoals in de meeste PTA-films erg leuk, met op kop - hoe kan het ook ander - Philip Seymour Hoffman.
Ik vond 90 minuten ook een hele verfrissende speelduur, en een goede keuze van Anderson ook om het niet te lang uit te spinnen, waar hij normaal wel een handje weg van heeft. Je zit namelijk continu in het hoofd van Barry, je ziet de wereld en de personen en alle gebeurtenissen vanuit zijn perspectief, en het is daar niet zo aangenaam vertoeven. Geluiden zijn heel luid en overprikkelend, natuurlijk daglicht of tl-lampen zijn indringend fel en bijna verblindend. Audiovisueel heel sterk gedaan om de film zo vanuit zijn ogen te tonen, en het maakt het ook heel tof en interessant om naar te kijken, maar je hebt als kijker ook wel een limiet voor dat bewust onaangename.
Wel blij dat ik hem eindelijk eens gezien heb, en nodigt zoals elke film van PTA wel uit tot herziening.
