Meningen

Schitterende film met een drieluik om U tegen te zeggen. Een ijzersterke inleiding (de voorbode door het kinderrijmpje, die moeder die wacht op haar dochter en meer en meer bezorgd wordt en dan de ontvoering met rijke visuele signalen zoals de bal die rolt en de ballon aan de elektriciteitsdraad. Prachtig middenstuk waar eerst Lang kort maar zeer scherp de massahysterie in beeld (waarvan onschuldigen het slachtoffer worden) brengt en vervolgens gaat naar de parallel tussen overheid en onderwereld (schitterende criss cross cutting). In de intense finale legt hij de demonen van geesteszieken bloot, de duivel is geen buitenaards monster maar zit in ieder van ons. Er zijn hier al vrij veel zeer interessante commentaren over de film geschreven so I rest my case. Ik wil wel nog 2 redenen aanhalen waarom deze film de eer heeft om een ‘must see’ te zijn.

1) Film maken was nog in volle ontwikkeling en je voelt als het ware dat Lang hier technieken aan het uitvinden is (in casu werken met geluid). Geluid is inventief gebruikt (schrille buitengeluiden, scherpe fluittonen, wegvallen van geluid) maar er is geen score. De pionier van een sound design. De film versterken door keuze in het aanwenden van geluid. Iets wat vele recente films vergeten en zich gemakshalve beperken tot soundtracks of scores.

2) Hoe actueel die film is en misschien altijd zal zijn wegens de maatschappelijke en politieke analyses die Lang maakt. Ook in de 21 ste eeuw hebben we massa hysterie (nog niet zo lang gelden was elke moslim een terrorist) en is er angst & wantrouwen in de maatschappij waar extremisme roert. Geesteszieken als slachtoffer zien en niet als de verwerpelijke der aarde die beter in een kelder opgesloten worden. Ook is de criminaliteit beter georganiseerd dan de politie (In Vlaanderen hebben we recent gezien dat de Sky ECC telefoons een belangrijk instrument voor de drugswereld waren bv).

Kortom : M is tijdloos en cinematografisch duivels knap. Ik moet hier dan ook dringend Fritz Lang in mijn top tien van beste regisseurs toevoegen en daar moet zelfs een Scorsese of een Coppola een beetje voor opschuiven.

Schitterend. Aan allen die het een (flauwe) biopic over Citizen Kane vinden; wil ik toch meegeven : de film is veel sterker dan dat ! Er is weliswaar die achtergrondinformatie over het tot stand komen van Citizen Kane maar uitsluitend over het schrijversproces en hoe de inspiratie uit de omgang met Hearst kwam (bv die wandeltocht doorheen het domein van Hearst met het dierenpark op de achtergrond is de bouwsteen voor Xanadu, de personages Kane en Susan zijn inderdaad gemodelleerd naar Hearst en Marion , etc). Er zijn echter visueel meer referenties aan Citizen Kane (en de jaren 40 films in het algemeen) te bewonderen. De scenes bv worden als een script geïntroduceerd (tikken van schrijfmachine, met de standaard vermelding van jaartal – locatie – dagindeling). Structureel loopt het verhaal ook zoals Citizen Kane maw een flashbackstructuur waar je met mondjesmaat info krijgt waarom hij nu dit verhaal wil schrijven. Fotografie prachtig met de feel van films uit de jaren ’40. Maar zoals ik al zei : dit is verpakking. De film is veel sterker.

In Mank overstijgt het drama het Citizen kane verhaal. Een man die werd uitgespuwd door zijn studio en baas (Mayer en Hearst) door zijn eigen fout, door zijn eigen arrogantie. Maar de wraak die hij wil nemen door een script te schrijven, doet hem terug zijn schrijvers talenten ontwaken. Schrijnend en ontroerend.

Zo is er de meesterlijke scene ; het gesprek in de grote living. De montage die perfect ritme van de dialogen volgt. Er zijn er nog. Fincher weet hoe hij cinema moet maken. En Fincher maakt niet zo maar een film, het is tevens een reflectie op de hedendaagse (Amerikaanse) politiek. Er is namelijk de verhaallijn van de verkiezingen die worden gemanipuleerd door media manipulatie. Fake news iets nieuws ?

Vlaanderen boven. Raymond Van Het Groenewoud zong het elk jaar op de Gentse feesten. En wij geloofden het elke keer ! Nochtans werden de Vlaamsche filmkes neerbuigend behandeld in de jaren 80 en 90. Bedroevende kwaliteit, archaïsche verhalen en amateuristische mis-en-scene. Toch waren er filmmakers die geloofden dat Vlaamse films ook modern en opwindend konden zijn. Daarom mocht een hulde aan de Vlaamse film in onze top 100 niet ontbreken. Drie Vlaamse films waren in de running die stuk voor stuk blaken van creativiteit. Film 1 was een persoonlijke visie van het augusta schandaal en de rol van de (sensatie)pers. Any way the wind blows een hippe stadskroniek. Maar de film die ons hart heeft gestolen is Manneken pis. Allereerst is er de score van Noordkaap, niet alleen de song – nog steeds zingen wij bij het begin van het zomerverlof : we waren bijna echt vergeten hoe schoon de zomer wel kan zijn … - maar ook instrumentale begeleiding bij de beelden; het is één van de weinige films waarvan we de soundtrack in onze platenkast hebben. Het gaat over de mooie kant van de liefde, het sprookje als 2 mensen elkaar vinden. Die magie (let op de mooie close up van knetterende elektriciteit op de tramlijn wanneer ze elkaar voor het eerst ontmoeten) van 2 gewone mensen die verliefd worden maar nooit op hetzelfde moment klaar zijn om de stap te zetten. Ze zijn verlegen, onhandig en leven op het randje van de marginaliteit. Dit zijn gewone, alledaagse personages (lelijk wordt 2 x uitgesproken, hun omschrijving van zichzelf nl 2 kapotte voor 1 goede – en een magistraal beeld van een levensgrote poster model girl waardoor Antje de Boeck doorwandelt). En zo komen we tot wat ik noem één van de ontroerendste scenes van de filmgeschiedenis nl Harry en Jeanne zitten samen te eten op het terras, plots kijkt harry op zijn horloge, Jeanne heeft het gezien en denkt dat hij zich verveelt, ze begint over het feit dat ze toch hem niet echt kent en dan plots vertelt hij over zijn jeugd, over het voorval met de trein en hoe hij in een weeshuis is beland, een voorval dat exact 18 jaar geleden is gebeurd (hij kijkt terug op zijn horloge en zegt ‘NU’) en daarom wil hij gezelschap deze avond. ‘Voila nu ken je mij’ sluit hij zijn verhaal af. Telkens krijgen we een krop in de keel door die plotse oprechtheid. Het leven zelve als het ware waarin goede bedoelingen verkeerd geïnterpreteerd worden. Het scenario mag inhoudelijk wat mager zijn (boy meets girl) maar structureel is het clever opgebouwd. De generiek (met de spoorweg lichten), de verklaring van de titel, tram met eindbestemming Stilte – Silence ! Alles leidt uiteindelijk naar die tragische finale. De film blijft natuurlijk een one shot wonder. Regisseur Frank Van Passel had nadien nog mooi tv werk met Terug naar oosterdonk maar cinema was gedaan. Ook de acteurs (Frank Vercruyssen en Antje de Boeck) gingen terug naar theater. Sta mij toe om hier toch ook een vleugje magisch realisme te bespeuren. We kijken naar een universum dat niet volledig klopt met de realiteit. Er is de mis-en-scene waarin DOP Jan Vancaillie het beeld vult met warme kleurtjes (alsof het een postkaart betreft), decors en objecten ademen een retro stijl uit, er is het einde, etc. Als het gaat om plezier en betovering dan zeggen wij volmondig tegen deze parel : ik hou van U, geef me een kus …

een uittreksel uit mijn boek 'mijn 100 favoriete films' met op nr 96 : Manneken pis

Eind jaren ’90 was de digitale revolutie volop in beweging. We krijgen te maken met het fenomeen Internet (vanaf dan eindigt alles op dotcom), gsm wordt geïntroduceerd, google word opgericht en internet café's worden the place to be. De wereld gaat open. Yahoo krijgt voorrang op onze vertrouwde Tv; Hier en daar was er een kritisch geluid te horen van de oude generatie wetenschappers – zijn we niet een beetje slaaf van de stroming ? Niemand die er veel acht op sloeg. En dan kwam the matrix. Het idee sloeg in als een bom. Geen vrije wil, enkel manipulatie. We leven in een gesimuleerde maatschappij en we worden gestuurd door een hogere macht. Volgens de makers een technologische macht. Het brein achter deze film zijn de Wachowski's. Toen dit duo hun voorstel indiende bij een studio was men wantrouwig om een first time director direct met een hoog budget toe te vertrouwen. Om enigszins vertrouwen te winnen, hebben ze dan maar een film noir Bound in elkaar gebokst. Het is een slimme, plottwist film met fraaie visuele vormgeving. Groen licht voor the Matrix. We werden direct van onze sokken geblazen door die mix van verbluffende actie (geïnspireerd op martial arts prenten/anime), geestverruimend filosofie en donkere SF. Inspiratie vanuit de comic book strips met een uiterst verzorgde graphic design. Natuurlijk, het helpt als uw DOP (Bill Pope) afkomstig is van music video’s om het plaatje compleet te maken. En er is die fabuleuze opbouw. Net als neo worden we meegesleurd in de rabbithole alla alice in wonderland en volgt de ene verbijsterende ontdekking na de andere. Toto, I have a feeling we're not in Kansas anymore. Conclusie : top entertainment met een indrukwekkende visuele look. Een film dat mikt op hersenen en hart. De twee vervolgfilms zijn wel Ok maar het nieuwe was eraf. We wisten hoe de matrix in elkaar zat. Maar het eerste deel kwam precies op het goede moment. We stonden aan de eeuwwisseling, Nostredamus werd terug opgevist, het einde van de wereld werd hier en daar luidkeels aangekondigd. Wantrouwen werd groter tegenover de opkomst van een virtuele werkelijkheid en the matrix speelde daar handig op in. Juist daardoor werd de film enorm populair, massale bezoekersaantallen, lovende recensies. We waren zeker niet de enigen om de film te lauweren. Maar er is meer waarom The matrix voor ons een mijlpaal is. We voelden ons in 1999 een beetje zoals de bezoekers die toen Citizen Kane op het doek zagen. Citizen kane uit 1940. Beste film aller tijden volgens de filmgeschiedenisprofessoren. Elke gereputeerde filmrecensent die daarbij zweert. In S & S decennia lang op nr 1. Ck zit niet in onze lijst. We hebben geen voeling met het verhaal en de film ziet er wat academisch uit. Maar de film bezat wel veel innoverende filmtechnieken. Wij zagen de film in de jaren '90 maar voor ons was dit niet meer nieuw. Verhaalstructuur (flashback), montage, deep focus fotografie. Er zijn nu toch betere films met die technieken. Maar voor die toenmalige kijkers moet dit echt nieuw geweest zijn. Met The matrix is dit net zo. Generatie die nu voor het eerst naar the matrix kijkt, zal bijlange niet meer achterovervallen van die innovaties. Bullet time, Kung fu, special effects. Nadien heeft elke actiefilm die zichzelf een beetje respecteert wel iets gejat. Maar wij zagen dit voor het eerst. The matrix is dan ook de troonopvolger van Citizen kane. Jaren later en we kunnen nog altijd niet de film van ons afschudden. Die film blijft in ons DNA zitten. Op restaurant zitten mijn tafelgenoten smakelijk een steak te verorberen, ik kan het niet laten, ik vraag altijd : ben je wel zeker dat dit de smaak is van een biefstuk ? Is de smaak niet voorgeprogrammeerd ? Misschien is dit helemaal geen steak ? Hun expressie (een mix tussen verstomming en enerveren) ... Daar ben ik The matrix eeuwig dankbaar voor.

Een uittreksel uit mijn boek 'mijn 100 favoriete films' met op nr 62 : The Matrix

Ogen dicht en voel. Het is nog eens die frisse wind van 2000 die ons tegemoet komt. De toen nog onbekende filmmaker Christopher Nolan had samen met zijn broer immers een origineel en vindingrijk idee. Waarom vertellen we niet ons verhaal achterwaarts ? En Memento was geboren. Het is natuurlijk een zeer slimme film. Die verhaalstructuur is perfect om het geheugenverlies te evoceren. Een scene begint met een achtervolging te voet. Het hoofdpersonage Leonard Shelby (Guy Pearce) vraagt zich af in een voice over waarom hij die man achtervolgt. Maar dan komt de man naar hem toe gelopen. Oeps, het is de man die mij achtervolgt. Het is die verwarring die we samen met het personage beleven. Je kijkt bijna in het hoofd van Leonard, elk begin van de scene weet je niet wat ervoor kwam. Het eerste shot zet de toon. Een polaroid foto die langzaam vervaagt (net als het geheugen van Leonard), toont meteen het concept. Leonard leidt aan korte termijn geheugenverlies. Na een kwartier is hij vergeten wat er daarnet is gebeurd. Met behulp van tattoos en post-it probeert hij een puzzel te leggen om de moordenaar van zijn vrouw op te sporen. Maar het is vooral die filosofisch getinte laag die ons aanspreekt. In onze boekenkast stond dan ook een prisma van Kierkegaard of Schopenhauer te pronken tijdens onze studenten jaren. Op tijd en stond een portie existentialisme, we zijn er echt wel een beetje zot van. Wie zijn we ? Zijn herinneringen betrouwbaar ? M stelt ook die vragen. Zo neemt Leonard een ander identiteit aan fysisch door kleren en wagen over te nemen. Wie is Teddy ? Niet te vertrouwen staat er te lezen op zijn polaroid. Maar wie heeft dit ingefluisterd ? Was die persoon betrouwbaar ? Wat is de rol van Sammy Jenkins ? Bestaat hij wel ? De film geeft maar met mondjesmaat antwoorden en zal niet netjes alles afvinken. Nolan heeft immers als narratieve routeplanner een ingenieuze achtbaan bedacht. Of zoals Chris Craps het in zijn boek ‘de geheimen van de cinema’ noemt : een haarspeld. Er zijn de flashbacks (zwart/wit scenes, bovenaan de speld – dit verhaal verloopt wel normaal) en de kleur scenes (onderaan de speld – verloopt achterwaarts) zodat we het onderscheid goed zien. Op het einde (of het begin) van M komen beide verhaallijnen naar elkaar toe. We bevinden ons dan in het midden van de haarspeld. De lijnen smelten samen, het verleden en het heden komen op hetzelfde punt zodat de chronologie hersteld wordt. De film is een analytische labyrint maar de kracht van M is dat we de film kunnen absorberen zonder alle puntjes op de i te zetten. Lang na de eindcredits is onze geest nog steeds op volle toeren om alles te verwerken. Heeft Leonard wraak kunnen nemen ? Is de moordenaar gevonden ? Het doet er niet toe, lijkt Nolan te zeggen. De mens zoekt naar bevrediging, telkens weer en we gaan tot het uiterste om dit te bereiken. Daardoor orkestreert Leonard steeds een doel om verder te kunnen nl de/een moordenaar vinden. Het is de motor van zijn bestaan. De weg naar wraak, naar bevrediging is weliswaar tijdelijk want hij zal het niet meer herinneren. In het laatste shot is alles weer uitgewist en kan hij opnieuw beginnen. Tabula rasa meets perpetuum mobile. Dat Nolan is uitgegroeid tot een blockbuster regisseur is niet verwonderlijk. M is een quicky; Low budget, opgenomen in 26 dagen maar met een straffe vertelling. Ideaal als signatuur en Hollywood pikt talent er meteen uit. Ze laten hem (en zijn medewerkers) een test afleggen door een project in zijn handen te duwen nl een remake van een Finse thriller. Al Pacino is goed, de score Van David Julian is goed, de fotografie van Wally Pfister is goed, Insomnia is goed. Tijd voor de blockbusters. Met Inception toont hij knap welke cinema hij wil brengen. Complexe verhaalstructuur verpakt in een actie thriller. Opnieuw filosofeert Nolan, deze keer over realiteit vs droom. Is onze realiteit echt ? Maken we niet van onze realiteit een droom, een vlucht om gelukkig te kunnen zijn ? Inception wil bewijzen dat inhoudelijk moeilijke films best te genieten zijn, dat hij een mainstream publiek kan bereiken met intelligente en diepzinnige thema’s en neemt als kern een gedoemd liefdesverhaal. Ook in M is onze held gedoemd, geluk zal hij nooit kunnen vasthouden. De barmeid : What is the last thing that you do you remember ? Leonard : My wife. De barmeid : That's sweet. Leonard : ... Dying. Leonard is een tragische figuur. Tristesse in bv de scene waarin hij de herinnering van zijn vrouw probeert opnieuw te ervaren. Er is een groot film noir gehalte aanwezig met inspiratie uit films als Spellbound en Angel heart. En een femme fatale. Altijd blij om Carrie-Anne Moss te zien maar om een of andere reden is haar film carrière nooit echt van de grond gekomen. Na The matrix (nr 62) lag de weg open nochtans. Als actrice ondergewaardeerd, kijk maar naar die film Unthinkable. De film zelf is ferm onderschat (hoe ver kan/mag je gaan in terreurbestrijding ? ga dat zien !) maar Moss is ook zeer sterk. M heeft ook na meerdere kijkbeurten nooit ontgoocheld. Geen enkel zwak moment in tegenstelling tot zijn tijdsgenoot het gelauwerde Requiem for a dream. M zuigt ons iedere keer terug in die puzzel. Zelf al weten we dat het laatste stukje steeds zal ontbreken.

een uittreksel uit mijn boek 'mijn 100 favoriete films' met op nr 56 : Memento.

Telkens als ik die onsterfelijk tune van Mission Impossible hoor, zet ik spontaan mijn zonnebril op en recht ik de kraag van mijn leren jack. De tv serie was  - alhoewel sterk gedateerd (die bandopnemertjes !) - in zijn beste momenten onderhoudend maar kende ook vele saaie afleveringen. Toen het productie team Wagner/Cruise de draad opnam om een franchise te starten, was het meteen raak. Ze hadden het geniale idee om telkens voor elke episode een andere regisseur te huren. Waardoor elke film een andere signatuur kreeg. Zo kwam John Woo letterlijk en figuurlijk in the picture om deel 2 te regisseren. Halleluja, nog een cinema van barokke - soms kitscherige – vormgeving en opera-achtige dramatiek en sentiment waarin elk frame gesteund is op een idee. Wij zijn nu eenmaal fan van gestileerde cinema en een hoge factor ‘cool’. Laten we Mister Woo eens voorstellen. Komt uit de Hong Kong cinema met nadruk op actie en actie. Deze brutale cop vs gangster prenten zijn niet echt mijn ding bv zijn film Hard boiled barst van talent en creativiteit maar is helaas ook banaal, langdradig en heeft een enerverende stroperige score. Woo kwam naar Amerika, na een paar try outs (Hard target, Broken arrow) deed hij de fantastische Face off (running mate voor de favoriet op deze plaats) en kreeg dan de kans om in de reeks te stappen. Boem. Direct stempel John Woo. Zijn mix van actie (sierlijke choreografeerde vuurgevechten waar lichamen en revolvers uit de lucht komen vallen, als balletdansers op de olympische spelen) en romantiek (op het sentimentele af) is hier veel beter afgewerkt. MI II sluit mooi aan bij zijn thema’s nl good and evil dat verwisselbaar is (de maskers), zijn visuele referenties als de duiven en het vuur zitten waar ze moeten zitten, er zijn de over the top actie sequenties en vooral het laatste stuk op de motor barst van adrenaline en is indrukwekkend. Zijn credo : show, don’t tell. Wat betekent dat er met beelden wordt gewerkt ipv dialogen. We voelen dit meteen in de beste scene van de film nl de (lange) scene in Sevilla waarin de aantrekkingskracht van Hunt (Tom Cruise) en Nyah (Thandie Newton) puur visueel (met behulp van een schitterende flamenco score) wordt weergegeven met als sluitstuk de autodans op de bergflank. Poëzie van het zuiverste soort. Dat een blockbuster deze risico’s neemt om buiten de lijnen te kleuren, is moedig. De wind van 2000 deed het nodige. Maar het Europese publiek was maar matig enthousiast. Dun plot en geloofwaardigheid blijven toch een struikelblok voor sommigen. Het Aziatische daarentegen …  Op mijn rondreis in het Verre Oosten belandde ik in een een shopping mall in Kula Lumpur waar ik de film zag. In de zaal merkte ik dat het publiek er klaar voor was. De stad zelf bruiste van de marketing. Het was direct een hype, op elke straathoek stond er een fietskar die piraten DVD’s verkocht en loeihard de soundtrack aan het spelen was. Iedereen was daar in de ban van MI 2. Want ondanks het algemeen misprijzen van verhaal krijgen we dankzij de geroutineerde Hollywood scenarioschrijver Robert Towne (o.a; Chinatown, Days of thunder) een interessante driehoeksrelatie (scene met de wapperende sjaal van Nyah – nog zo’n visueel huzarenstukje) en er is die fantastische one liner grijnzend door Anthony Hopkins uitgesproken. Daarna deed Woo nog het zwaar onderschatte Windtalkers maar met Paycheck was de kaars uit en keerde hij terug naar Hong Kong zonder veel brokken te maken. De MI reeks zelf is verslavend top entertainment maar deze springt er toch uit qua stijl en kijkplezier. Vanaf deel 3 worden het immers meer mainstream actieprenten (eenzelfde look met meer nadruk op plot, hoog tempo en humor – ook de MI tune staat weer dichter bij het origineel) met minieme inhoudelijke verschillen. Maar met Woo aan het roer durven wij zowaar stellen dat een klassieker geboren was. This message will self destruct in 5 seconds …

een uittreksel uit mijn boek 'mijn 100 favoriete films' met op nr 82 : Mission : Impossible II

De romantic comedy wordt bij velen misprezen en terecht maar toch zijn er een paar die afwijken van de standaard formule (boy meets girls/boy loves girl/boy fights girl/girl loves boy) en dus ofwel echt leuk zijn ofwel herkenbaar zijn. MBFW heeft beide kwaliteiten en mag gerust naast de betere drama of thriller staan. De regisseur PJ Hogan kwam uit Australië als belofte met Muriel’s wedding maar had blijkbaar maar één film in zijn lijf want daarna was hij off the radar. Maar hier tovert hij werkelijk sublieme scenes uit zijn hoed. De Dione Warwick scene is een klassieker maar ook de karaoke scene of de achtervolging zijn top. De scene op de boot ‘moment passes you by’ met sterk gevoel voor cinematografie of zelfs de eenvoudige lijkende scene waar Juliane (Julia Roberts weggezakt na pretty woman is terug in grote vorm en omdat ze grappig en fris blijft, is dit één van haar beste rollen ever) en Mike (Delmot Mulroney) praten over in het publiek kussen en omhelzen terwijl ze ergens geïsoleerd staan in het pak volle yankee Stadium bewijst een doordachte mis-en-scene. Over wat gaat het ? Het gaat over onbeantwoorde liefde, over de grens tussen vriendschap en liefde, kortom about life. Zoals in de beste comedy’s van de oude meesters zoals Lubitsch, Cukor, Wilder zit er venijn in.  Zo wordt onze sympathieke hoofdrolspeelster Julia Roberts gaandeweg duivelser en gemener. Haar doel : nakend huwelijk kapotmaken tussen haar beste vriend en zijn verloofde. I am the bad guy zegt ze op het einde en je voelt de wanhoop, de spijt. En de film blijft consequent. Geen happy end voor onze Juliane, geen uit de lucht vallende droomvent die de meubelen redt. Rupert Everett als sidekick is goddelijk. Een film for all seasons (winteravond of zomernamiddag) die de pech had om te adverteren als romantic comedy maar bij iedere versie steeds eerlijk en oprecht overkomt en die bol staat van inventieve (de 3 knaapjes die bij de ballonnen helium inslikken en zingen is zo surreëel prachtig !) scenes. Gratis bovenop krijg je nog een hemelse generiek nl musical nummertje in de stijl van de jaren ’50 met daarin de samenvatting van de film. That's entertainment !

een uittreksel uit mijn boek 'mijn 100 favoriete films' met op nr 100 : My best friend's wedding