M - Eine Stadt Sucht einen Mörder (1931)

Ha ha, ik heb last van precies hetzelfde euvel: bij films die ik fantastisch vind neig ik eveneens naar recensies van roman-lengte Maar de lengte van een verhaal is bijzaak - belangrijkste is dat de essentie van een film begrepen wordt. En dat is bij jou zeer zeker het geval.

Sorry voor mijn aanname rondom Losey's M (1951). Britten hebben gelijk als ze zeggen: 'When you assume, you make an ass of u and me.' Neemt niet weg dat ik de film van harte aan kan bevelen, al wijkt Losey's versie zeker af van Lang's origineel. Op welke wijze zal ik niet vertellen, want dat zou je kijkplezier alleen maar bederven.

De film op ARTE die ik gisteren noemde is Fritz Lang - der Andere in Uns (2016) van regisseur Gordian Maugg. Hierin wordt een (deels fictief, deels realistisch) relaas geschetst van Lang die gefascineerd raakt door de Kürten-zaak, en besluit deze tot onderwerp te maken van zijn eerste geluidsfilm. Dat het dus een televisiefilm over Peter Kürten betrof was een vergissing van mijn kant (darn that brain!) Anyhoo, deze productie is zeker ook aan te bevelen.

En wat de antics van sommige gebruikers hier betreft: ik heb hier helaas al heel wat staaltjes van dilettantisme gezien. Waar ik minzaam om glimlach, terwijl ik er het mijne van denk. Life is too short...

Wat langdradig voor mij maar zeker geen verkeerde klassieker. Sombere film ook, waarin de maatschappelijke werking kritisch bekeken wordt. Een kinderlokker maakt de straten onveilig. De politie is erg actief op zoek naar de dader maar dat schaadt de lokale misdaad. Ze gaan zelf op zoek naar de booswicht. Langs film was ook profetisch in de zin dat hij de willekeur van de rechtspraak aan de kaak stelde in het geval de Nazi's de macht zouden krijgen. En dat is ook wat gebeurde toen Hitler aan de macht kwam en het gerechtsapparaat gebruikte om zijn tegenstanders monddood te maken.

En maar weer eens een Top250er meepakken en dat werd deze M die ik als full movie met Engelse ondertiteling wist te vinden op YouTube. En wat een verrassing bleek deze film op leeftijd te zijn wat logisch is vanwege het stemgemiddelde maar er iets mee hebben is de volgende vraag. En dat kon met volmondig ja beantwoord worden.

Het verhaal is uitermate simpel met een kindermoordenaar die het vooroorlogse Berlijn in de greep houdt. De politie staat ondanks stevige aanpak redelijk machteloos waarop de onderwereld, die te lijden heeft van iedere steen die door de sterke arm wordt omgekeerd, zelf op onderzoek gaat en ingrijpt. En eigenlijk geniet ik vanaf het begin al van het tijdsbeeld en een detail als de met pamfletten beplakte pilaar en zie ik moeiteloos Bernie Gunther, mijn favoriete karakter, van Philip Kerr, mijn favoriete schrijver, door de straten struinen opzoek naar aanwijzingen. De film gaat onverminderd voort en de scène met de nietsvermoedende moeder wachtend op haar dochter maakt net zoveel indruk. En eigenlijk houdt de film daar niet meer mee op.

Fraai wordt er gewerkt met de ontstane onrust, spanning en achterdocht, zit Lohman boven op de zaak maar laat de onderwereld er ook geen gras over groeien met de ontzettend sterke scène met de ingeschakelde zwervers die het doelwit achtervolgen. En eigenlijk ademt de film tal van kleine briljante momentjes uit zoals de eerder genoemde achtervolging, of hoe men het gebouw doorzoekt en zijn er ook nog geweldige momenten van humor zoals de wezenloze blik van Lohman als de gepakte crimineel over de kindermoordenaar begint. Niet te vergeten een bepaalde intensiteit die rond Beckert gevangen wordt en vooral de show steelt in de eindscène. Dan is er uiteraard nog het geweldige camerawerk met licht, donker, schaduwen en framewerk met achtergrond, gewoon geweldig, en dat voor een film uit '31.

Het mag duidelijk zijn dat deze film mij glansrijk heeft weten te verrassen en wat mij betreft geheel terecht in de Top250 staat, want dit zit héél goed in elkaar als je het mij vraagt met een welhaast tijdloze, humoristische en vooral spannende film. De achterliggende gedachte zal ongetwijfeld iets zijn dat criminelen en de onderwereld een vorm van eer en trots hebben. Maar ach, who cares, want wat een topfilm die geen moment verveelt.

Knap staaltje filmwerk van Fritz Lang. Zijn tijd vooruit in de verfilming van een dilemma wat heden ten dage nog steeds actueel is. Sterke vertolkingen van de acteurs met taalvaardige communicatie. Goed uitgewerkt.. de meningen, waarheden in de perceptie van de personen gekoppeld aan de maatschappelijke norm en het groepsdenken wat uitmond in een Volksgerecht. Mens en wet, "Volksgerixht" het geheel zit knap in elkaar. Opvallend: de hoeveelheid "mist" in de film door de continue rook van sigaren.

Te lange maar overwegend effectieve en invloedrijke misdaadfilm over de jacht op een kindermoordenaar (Peter Lorre). De film heeft iets teveel dode momenten, maar bij vlagen valt er te genieten van fraai camerawerk en een meeslepend verhaal. De overdaad aan personages en dialogen doet wel afbreuk aan de spanning.

Tot gisteren waren Duck Soup en The Invisible Man uit 1933 de oudste films die ik gezien had, maar daar is met deze M - Eine Stadt Sucht einen Mörder nu verandering in gekomen. En eerlijk gezegd heeft deze film de tand des tijds makkelijk doorstaan en is het de dag van vandaag nog een sterke thriller. De paranoia die Fritz lang in deze film weet te brengen, is erg sterk gedaan. Het onderzoek naar de kindermoordenaar wordt steeds strenger en strenger gevoerd, waardoor niemand echt meer veilig is en zeker de onderwereld krijgt hiermee problemen.

De scène waarbij afwisselend van het politieonderzoek naar de bijeenkomst van de criminelen wordt geswitcht, behoort tot de beste uit de film. Verder zijn de scènes waarbij de criminelen de kindermoordenaar weten te vangen in het gebouw en de afsluitende processcène zeker het vermelden waard. Sommigen zullen Peter Lorre verwijten aan overacting te doen, maar de monoloog die hij opvoert voor het 'tribunaal' vond ik wel sterk overkomen. Het lijkt me ook niet vreemd, komende vanuit de silent cinema om er veel non-verbale emoties bij te voegen zoals zijn wijd gesperde ogen. Ook het vraagstuk of het volk het heft in eigen handen mag nemen tegen de misdaad blijft een interessant thema om uit te spelen in een film. Ook op vlak van cinematografie en camerawerk zitten er knappen dingen in zoals het schaduwspel of de achtervolgingen in de straten.

Ik was ook altijd benieuwd waarom deze film nu precies M heet, maar het markeren van de verdachte met de letter M is een knappe vondst. In ieder geval is dit een prima thriller van Fritz Lang dat terecht als een klassieker beschouwd wordt. Ik twijfel weer ergens tussen een 3.5* en 4*, maar een aantal erg sterke scènes geeft dan toch de doorslag voor een 4*.

4*

De film laat in eerste instantie zien hoe een loslopende kindermoordenaar de maatschappij ontwricht en verandert: politici leggen grote druk op het politieapparaat om de moordenaar te vinden waardoor die iedereen gaat controleren welke politiestaat de gewone misdadigers belemmert waardoor die ook op jacht gaan naar de moordenaar en ook de bevolking – een loslopende kindermoordenaar moet immers iedereen z’n probleem zijn – wordt ingeschakeld als burgerwacht. Een blinde bedelaar herkent de moordenaar vanwege het deuntje dat hij fluit waarna de criminelen hem pakken en voor een volksgericht brengen. Dat leidt er tot de bekende discussie of moordenaars die ziek zijn – hij wil niet moorden maar kan geen weerstand bieden tegen zijn kwade impulsen – de doodstraf verdienen om de maatschappij te beschermen of juist niet de doodstraf verdienen omdat ze niet uit vrije wil handelen. De moraal van het verhaal is dat ook de zieke moordenaar een mens is die een eerlijk proces verdient in een echte rechtbank: de film anticipeert het naziregime dat in wezen het wetboek zou weggooien en het volksgericht instelde zodat zieke mensen die schadelijk voor de maatschappij zijn simpelweg werden vernietigd. Het merkteken waarnaar de titel M van de film verwijst anticipeert op dezelfde wijze de verplichte Jodenster die de nazi’s jaren later zouden invoeren. Maar de film is ook gewoon een spannende thriller die een voorbeeld werd voor de vele thrillers die nog zouden komen.