Meningen

Hitchkock kennen wij als de man die zijn volk leerde film kijken. Het toonbeeld dat kwaliteit en toegankelijkheid perfect samen gaat. Terwijl onze leeftijdsgenoten gingen voetballen of pianospelen, verheugden wij ons op een namiddag met Psycho, North by northwest, Rebecca, Notorious. Het was dan ook ergens op een regenachtige dag in de zomer dat we Rear window zagen en ons verdict stond onmiddellijk vast : een meesterwerk. Na afloop van de film gingen we onmiddellijk voor het raam zitten. We observeerden wie er voorbij kwam, wat de buren deden. Wie weet, stoten we wel op een moord. Rear window begint meteen met de essentie. De generiek met camerastandpunt naar de binnenkoer terwijl langzaam de rolluiken openen op de vrolijke tonen van Franz Waxman. Dat zal ons canvas worden voor de volledige film. Dan is er die lange pano in de kamer van Stewart als inleiding van wie het personage van Stewart is, wat hij doet, waarom hij in de kamer zit. Het is een staaltje van visuele vertelkunst van Hitch. Geen enkele dialoog komt er aan te pas. RW is ogenschijnlijk licht en luchtig, zit vol humor en knipoogje (zoals ‘wanneer komt zijn cameo langs?’) maar na verschillende kijkbeurten stel je vast dat RW onder het oppervlak een intens persoonlijk en cinematografisch pareltje is dat filmprofessoren wel eens in een Bergman of Tarkovsky zien. Eens je de gladde laag afpelt, kom je meer tot de donkere toon van de film. Het mozaïek verhaal van die mensen in hun appartementen. Ze leiden hun dagelijks leven maar langzaam worden de drama’s zichtbaar. De pianoman die maar geen melodie vindt, de knappe blonde die aanbidders genoeg heeft tot het vervelende af. De eenzame vrouw die verwoed een metgezel wil vinden. Weliswaar is er een gelukkig paar (met een eenvoudig beeld nl gordijn blijft gesloten weet Hitch de prille liefde en lust uit te beelden) die zorgt voor de speelse noot tussen die drama’s. Het zijn die kleine verhaaltjes die we door de ogen van Stewart bekijken. Het (te ?) schrander script van John Michael Hayes (die ook de volgende drie films van Hitchkock zal neerpennen) is nog een reden waarom RW niet zomaar een vlotte suspense film is. Zijn die verschillende verhaaltjes ook niet een inkijk op het leven van Stewart ? Is dit een spiegel van het leven voor Stewart ? Sommige zijn verleden, andere zijn toekomst. Intussen gluren we samen met Stewart verder. Mensen rondom ons zijn eenzaam, hebben liefdesverdriet, voelen frustratie, hebben geheimen. Want waarom jaagt die man de hond weg die aan een bloempot snuffelt. Zou hij iets verbergen ? Waar is zijn vrouw plots ? Het plot komt op gang en we mogen nu ook meekijken naar binnen in het appartement van Stewart. Ook daar is er romantisch gekibbel. En enter Grace Kelly. Wat een ongelooflijk knappe introductie van Grace Kelly (schaduw, close up, die kus in slow motion). Liefde in zijn pure eenvoud. Kelly was in de jaren ’50 na Joan Fontaine en Ingrid Bergman de leading lady van Hitch tot ze de ware prins tegenkwam tijdens de opnames van To catch a thief. Kelly was de ideale verpersoonlijking van Hitchkock’s vrouwelijk personage nl mooi en ijskoud, gracieus en intelligent, onafhankelijk en sterke wil maar emotioneel onstabiel en (dé zwakte van Hitch vrouwelijke personages!) verliefd. Eva Maria Saint en Tippi Hedren hebben nadien ook dit personage vertolkt. Maar Kelly was toch de laatste grote ster die Hitchkock kon casten in een reeks van de drie films. Daarnaast heeft ze ook andere klassiekers op haar CV zoals High Noon, Mogambo en High society maar toch wordt Kelly steevast gelinkt aan Hitckock. RW is ook verhaal experimenteel. Hitchkock hield wel van een uitdaging. In Rope wou hij in 1 take de film opnemen. In Lifeboat zaten de personages gans de film in een bootje. Hier in RW zit het hoofdpersonage letterlijk vastgekluisterd in één kamer. Hoe maak je in godsnaam met dit gegeven een spannende film ? Vervolg op het witte doek. Maar er is nog een reden (intussen al de vierde) waarom Hitchock niet alleen door de populaire cinema geapprecieerd werd maar ook door de liefhebbers van arthouse. Omdat Hitch onder het laagje amusement een cinematografisch detail verwerkte waardoor niets is wat het lijkt. Iets typisch voor Hitchkock en daardoor op handen gedragen door Truffaut en Chabrol. Keren we terug naar de introductie scene van Grace Kelly. Liefde in zijn pure eenvoud , schreef ik. Maar is dit wel pure eenvoud ? Laten we even een grondiger kijk nemen. Begint met een objectief standpunt : Stewart slaapt en een schaduw. Dan Kelly in frontaal close up : is dit al een POV van Stewart ? Maar hij slaapt nog. Pas daarna opent hij zijn ogen, nu zijn we terug in een objectief shot. Opnieuw Kelly frontaal in close up. Dit is wel een POV shot van Stewart. De kus (in een two shot, opnieuw verandering van perspectief). Ze plagen elkaar speels. De vreemde dialoog dat eindigt met het merkwaardige zinnetje (who are you?). Is dit een fantasie van Stewart ? Is dit een droom van Stewart ? Zijn onderbewuste die waarschuwt voor het dilemma van hart (liefde voor Kelly) en ratio (niet bij elkaar passen). De ‘in beeld brenging’ is ook anders. Vooral die kus in slo mo. Het valt uit de toon, het wringt visueel. Misschien wil Hitchkock hier reeds op een psychologische manier een voorbode schetsen van de relatie tussen Stewart en Kelly. Kelly als een oogverblindende schoonheid (de frontale close up) en Kelly als een bedreiging (de schaduw). Ze wil trouwen maar volgens Stewart is ze ‘too perfect'. Zij probeert om Stewart te overtuigen terwijl Stewart alleen de verschillen ziet. Hichkock is dus niet alleen de master van suspense (een eretitel die steevast met hem is verbonden ofschoon hij veel films maakte die geen suspense waren), niet alleen een vakman die een verhaal meesterlijk kon vertellen met beelden maar ook een auteur die persoonlijke thema’s in zijn film verstopte. Het prachtige is : je hoeft dit niet eens te weten om de film te kunnen genieten. Alleen al het begluren van buren en hoe een moord wordt ontdekt, is de echte kracht van RW. Alles klopt. Het personage van Stewart is een voyeur maar ook beroepsmatig zit dit element erin verweven. Geen toeval. Na de zoveelste herziening van RW kan je ons nog steeds voor het raam spotten. We observeren wie er voorbij komt, wat de buren doen. Wie weet, stoten we wel op een moord. Op onze gerespecteerde leeftijd is de wetenschap dat het leven geen Hollywood film is reeds ingebed maar na het zien van RW zijn we nog altijd eventjes in de waan.

een uittreksel uit mijn boek 'mijn 100 favoriete films' met op nr 51 : Rear window