2001: A Space Odyssey (1968)

Aparte ervaring. Ik snap dat, zeker in het tijdsbeeld van toen dit een fenomenale film was. Revolutionair, zonder deze film hadden andere sfi klassiekers er misschien wel veel anders uit gezien.

Toch heeft de film voor mij de tand des tijds maar half doorstaan. Er zitten best veel wat saaiere stukken in, en doordat je tegenwoordig zoveel meer gewend bent qua spektakel is het lastig je aandacht erbij te houden. Sommige scènes zijn nu gewoon niet meer zo verbluffend als dat ze in die tijdsgeest waren. Ik snap dat je daar als film liefhebber door heen moet kijken maar dat vond ik soms wat lastig.

Verder cool gedaan met dat rotsblok wat als rode draad door het verhaal heen loopt. En de muziek is ook adembenemend. Voor mij persoonlijk duurde sommige scènes gewoon iets te lang.

Toch nog een ruime voldoende en deze film verdient zeker een plek in de top 250

Voor het eerst in een jaar of dertig weer eens helemaal van begin tot einde bekeken. En dat viel toch niet echt mee, moet ik zeggen.

Sowieso in twee verschillende opzichten volstrekt gedateerd - enerzijds het psychedelische en zweverige gebeuren dat de film keihard plaatst in de jaren-70 voelt voor mij nu wel echt aan als hopeloos uit de tijd. Maar ook de veel te lange shots met alleen muziek irriteren me echt. Nog maar weer eens Zarathustra, alsof één keer niet al teveel is. Buiten dat komt het narratief er eigenlijk gewoon onvoldoende uit doordat Kubrick zich teveel verliest in de - voor die tijd - ongekend knappe gimmicks - hoe zeggen we dat ook alweer, het boek is beter, ondanks dat Clarke dat deels achteraf pas geschreven heeft. Net als het hele gedoe met de HAL-9000 - vol van lore en achtergrond, wellicht zelfs de inspiratie voor het concept van de screensaver en qua vormgeving ongeevenaard, maar ook onweerlegbaar niet meer passend in dit tijdperk. Het doet me onweerstaanbaar denken aan de opmerkingen die ik bij een film als Seppuku (1962) tegenkom - over of die film wel in een toplijst thuis hoort. Precies dezelfde motivatie kan je ook op 2001 toepassen - alleen nog maar geschikt voor filmhuisgangers, om maar een open deur in te trappen.

Strikt als film vind ik het in ieder geval helemaal niets - langdradig, oninteressant, narratief zwak uitgewerkt, teveel focus op wat magere gimmicks. Voor die tijd knappe cinematografie en indrukwekkende beelden, maar wel altijd met die kwalificatie erbij - en het betekent natuurlijk gewoon nog steeds 'hopeloos achterhaald'. De tand des tijds treft hier harder dan in enig andere film.

De volgende kijkbeurt hoeft echt niet eerder dan over nog een jaar of dertig, dat lijkt me echt wel snel zat. Er zijn ondertussen zo veel interessantere films gemaakt tenslotte. Ook door Kubrick - wat mij betreft is dit wel met afstand zijn slechtste werk.

Eindelijk gekeken.

En het is niet zo'n gemakkelijke film om te beoordelen. Ik heb veel goede dingen gezien en zaken waarvan ik best begrijp waarom mensen er een absolute topklassieker in zien, daartegenover staan genoeg zaken waar ik allesbehalve van onder de indruk was.

Grootste ergernissen eerst: die soundtrack. Bah. Mijns inziens totaal verkeerd gebruik van de muziek. Past niet in deze film en staat ook haaks op de vele trage, kille shots. Waarschijnlijk de bedoeling, maar ik had het toch graag anders gezien. Ik had ook graag gezien dat Stanley Kubrick af en toe wat meer vaart maakte. Niks mis met een trage film, integendeel, maar na het zoveelste trage shot van een maquette had ik het wel gezien. Te meer omdat het ook inhoudelijk lange tijd vrij vlak blijft. Er is de weinig verrassende AI-twist, waar ik me van kan inbeelden dat dat anno 1968 een revolutionair idee was. De vormgeving van Hal, met z'n trage manier van spreken en de lamp, is best tof gedaan.

En zo zitten er nog wel een aantal toffe zaken in. Het interieur van het ruimteschip en het spel van kleuren mogen er nog zeker zijn. Aan het einde gaat Kubrick helemaal los, eerst met de visueel kitscherige vortex en nadien met het metaforische sterven en reïncarneren. Dat is een deel 2 dat ik, na het eerste AI-deel, niet meteen had zien aankomen. Ook hier kan ik mij inbeelden dat dit 60 jaar geleden een fameuze twist was.

Op het einde van de rit blijf ik dus met gemengde gevoelens achter. Ik kan er niet de score aangeven die ik gehoopt had, maar het is niet dat er niks in zit. Integendeel. Dat de film hier en daar visueel dan wel inhoudelijk gedateerd is, lijkt me logisch. Het zou misschien ook maar erg zijn mocht dat na bijna 60 jaar niet het geval geweest zijn.

2,5