Melancholia (2011)

Lang naar deze film uitgekeken, en was zeer teleurgesteld toen ik na het eerste half uur zat te twijfelen of ik nou moest skippen of stoppen of toch nog ff doorzetten.....

Voor het laatste gekozen en naar mate het einde vordert word de film wel wat beter.

Al met al toch een gemiste kans naar mijn mening.

Black Math, het leek er op dat de baan nog schoon geveegd moest worden, maar een hemellichaam kan inderdaad van naam veranderen. Och, het blijft toch maar een doemgegeven, de andere onwaarschijnlijkheden zijn natuurlijk veel meer voor de hand liggend, het leven op aarde zou al lang voor de impact volledig zijn verstoord natuurlijk zoals je al eerder zei. Ik kon wel met de onwaarschijnlijkheden leven, de film bleef geweldig.

Misschien is een verband tussen deze twee bevindingen...

Von Trier is in de eerste plaats een poëtische filmer geen wetenschappelijke waarheidzoeker...

Ach, ik heb me er ook niet al teveel aan gestoord. En hoe langer de film in me doorwerkt, hoe sterker ik hem eigenlijk lijk te vinden in het uitwerken van reacties van de personages op het naderende onheil.

Je hebt helemaal gelijk, maar het ook wel leuk een (pseudo) wetenschappelijk uitstapje te maken

pag 8

Voor degene die van wetenschap houden...

Leuk gevonden, al is dit wel slechts een planetoïde tussen Mars en Jupiter. De film en vooral de muziek van Wagner laten me overigens niet los. Ik moet die hele opera gaan luisteren! Het moet! En de herziening van de film is ook onvermijdelijk, misschien zelfs op korte termijn. Ik voel dat een verhoging van minstens een halve ster er in zit.

De eerste scene begon goed. Wat humor, luchtig. Daarna vind ik t allemaal een beetje saai worden en ik krijg niet echt het gevoel dat ik iets met dit stuk moet. Het tweede stuk is goed en stiekem wel spannend. Met een van de mooiste eindshots ooit! 3,5* door het laatste stuk.

In het echt is het een asteroïde.

"You can get addicted to a certain kind of sadness"

Von Triers bruiloft en de liefde van Gotye hebben beide 2011 het meest melancholisch gekleurd...

Mooie tekst, Narcissus. En inderdaad, die "verslaving aan een soort droefheid" en die "einde-zucht" herken ik natuurlijk in de film... Maar een "geobjectiveerde" planeetinslag maakt dat voor mij alleen maar minder overtuigend...

Het is alweer een tijdje geleden dat ik Melancholia zag in de bios, en om de een of andere reden kwam ik maar niet tot een waardering over deze film. Na een hemels begin volgt een langdradig middenstuk om verpletterend en schitterend te eindigen. Antichrist heeft in grote lijnen dezelfde opbouw, maar hield me in elke scene geboeid in een mystiek metaforisch verhaal.

Melancholia staat minstens even bol van de symboliek als Antichrist, maar mist voor mij de emotionele snaar. De aanloop naar het huwelijksfeest is hilarisch; een weg met veel hindernissen die lichtvoetig en met een glimlach genomen wordt - voor de diepere betekenis is niet al te veel fantasie nodig. Het huwelijksfeest toont de ouders van de bruid als doemscenario voor haar eigen leven, waar de toekomstdroom (foto) van de kersverse bruidegom precies weergeeft waar zij zo bang voor is: een leven zonder verrassingen, zonder spontaniteit, vol regels en verplichtingen. Het is dan ook geen wonder dat zij zichzelf verliest in het minnenspel met 'iemand' die de onschuld vertegenwoordigt.

Gaandeweg wentelt Justine zich meer en meer in haar eigen zwartgalligheid, die als een onheilsplaneet haar levenslicht verduistert.

In het alles verpletterende einde neemt zij 'de onvoorwaardelijke liefde' en 'de kinderlijke onschuld' met zich mee.

Hoe is 't mogelijk? Wat een verschil in beleving en opvatting.

Antichrist had voor mij juist een niet geheel kloppende symboliek, de betekenissen haperden en werden n.m.m. te zwart/wit uitgewerkt. Zaken werden door elkaar gehaald in mijn ogen.

In Melancholia stonden de ouders voor mij als oorzaak van Jusitne's geestelijke toestand, moeder kil en vader afwezig, beiden emotioneel niet beschikbaar voor hun kind. Haar zus heeft een ambivalente rol, aantrekken en afstoten, half haar moeder nabootsend. En uiteraard heeft Justine verder als voorbeeld het misgelopen huwelijk van haar ouders.
Ik zie het minnespel anders, als een fysiek aantonen van een bepaalde waarde-loosheid. Ik vond die jongen niet onschuldig, integendeel, geen domme jongen, een ambitieus iemand, bewust startend in een beroep van 'over lijken gaan', zoals 'de baas' als prima zichtbaar voorbeeld dient, ook voor die jongen. Hij wil dat, zij wil dat niet (in haar hart) en neemt hem gewoon, zoals dat in die wereld gewoon is. Ik zie het als het tegenovergestelde van zichzelf verliezen, juist als het tonen van wat 'over lijken gaan' betekent.
Aan het eind vind ik Justine juist niet zwartgallig, maar met een hart voor haar zus en het kind en geeft zij juist de liefde en rust aan die twee die nodig zijn op dat moment. Zodat ze allen bewust samen kunnen zijn. Justine wordt gaandeweg juist steeds meer zichzelf en krachtiger in mijn ogen.

PS: Melancholia is voor mij de nummer 1 film van 2011

In de taal kan de werkelijk bedoelde betekenis verloren gaan, simpel omdat woorden niet eenduidig zijn. Als geen ander verlangt Justine naar het (haar?) einde. Met meenemen bedoel ik niet ten gronde richten, maar meer 'bij zich houden', of 'niet kwijt willen raken', vandaar dat ze gedrieën onder dat 'magische bouwwerkje' plaatsnemen. Toch nog een min of meer positieve 'noot' van het Deense enfant terrible, volgens mij ...

Ah, ik begrijp 'm En ja, Von Trier is niet gul met positieve noten inderdaad.

Volgens mij hebben de ouders van Justine niets met haar gedrag te maken gaat het eerste deel er juist over dat Justine als enige het naderende onheil aan voelt komen en daarom zich zo gedraagt op de bruiloft. Het is volgens mij een spel van Von Trier om ons tijdelijk op het verkeerde been te zetten, door zo'n bruiloft te tonen waarbij de bruid gek lijkt te doen. De herinnering met Festen komt bij de kijker op, niet voor niets is het met de hand gefilmd net als bij die film, dus de kijker denkt: oh, dit rare gedrag komt vast ook doordat ze rare familie heeft.
In het tweede deel wordt duidelijk dat de onrust van Justine komt vanwege het naderende onheil, en terwijl iedereen dan juist in het tweede deel overstuur is omdat ze dan pas zien wat er gaat gebeuren, berust Justine zich als enige in het noodlot omdat zij al de tijd heeft gehad om het te verwerken. Niet voor niets zegt Von Trier zelf ook in interviews dat de film gaat over dat melancholici veel rationeler handelen tijdens situaties met naderend onheil, omdat ze voor hun gevoel het al eerder hebben meegemaakt. Vergelijk de koelbloedigheid van Justine tijdens het tweede deel met de zwager, de wetenschapper, die vertwijfeld zelfmoord pleegt.

Teleurstellend. Het vorige week tot de beste Europese film van 2011 uitgeroepen Melacholia wist mij niet te raken. Het basisgegeven is redelijk interessant maar ook erg afstandelijk uitgewerkt. Daar komt nog eens bij dat meeleven met het hoofdpersonage onmogelijk is. Kirsten Dunst neemt als de depressieve Justine continu vreemde en onlogische beslissingen waardoor het al snel een film wordt die er weliswaar prachtig uitziet maar er niet in slaagt de kijker te raken. De goedkope truc waarmee Von Trier aan het eind probeert om het te doen lijken alsof het noodlot alsnog kan worden afgewend, is zelfs Von Trier onwaardig en neigt naar effectbejag. Gelukkig is er nog het laatste kwartier.

Mooie bespreking, xav... Maar ik heb er toch vragen bij. Je zegt:

Klinkt mooi, maar waarom moest die onheilsplaneet die "haar eigen zwartgalligheid" belichaamt, dan zodanig "geobjectiveerd" worden dat dat onheil niet alleen uitgebreid (pseudo)wetenschappelijk wordt benaderd (zwaartekracht, algemene paniek, geobjectiveerde nadering-verwijdering-nadering,...), maar zelfs tot de zelfmoord van een "derde" leidt?

Bovendien had ik algemeen ongeveer hetzelfde gevoel als timbo_:

De film heeft ook mij ondanks alles niet geraakt, ook al leek het allemaal prachtig (beelden en muziek)...

Volgens mij hebben de ouders (en zus) van Justine alles met haar gedrag te maken, maar daarin blijven we dan verschillen van mening. Ik zie het niet als spel van Von Trier. Voor mij is het een heel duidelijk waar te nemen patroon en dit heb ik vaker waargenomen in mijn leven bij anderen in mijn omgeving en komt mij daarom zeker niet vreemd voor. Ik ga er zelf geen andere betekenis achter zoeken of aan geven.
Justine heeft niet zomaar een rare familie, het wringt bij hen op emotioneel gebied, emoties kunnen niet stromen en vinden geen geschikte uitweg (misschien dat de film daarom sommigen niet emotioneel kan raken?).

"Geobjectiveerd"? Ik kan me herinneren dat Justine's zwager (Sutherland) juist de 'zaken' 'optimistischer' probeerde voor te spiegelen dan ze waren. Alsof hij hardnekkig wilde geloven dat Melancholia aan zijn neus voorbij zou gaan. Geconfronteerd met zijn eigen leugen verdween alle levenslust (waar de paarden m.i. symbool voor staan) blijkbaar uit zijn bestaan. Of zou dit 'slechts' een wensgedachte van Justine zijn geweest?

Verrassend hoe oppervlakkig en simplistisch de film is uitgewerkt. Verder vond ik Melancholia ook amper onderhoudend, vaak zelfs vrij saai, voor zo'n lange zit. De intro en vooral het einde zijn visueel imponerend, maar die soundtrack vind ik door de rest van de film niet echt werken, en je krijgt af en toe ook wat vervelende handcamera's voorgeschoteld.

Daar kan ik wel mee leven, maar de dialogen vond ik vaak wat stompzinnig en meerdere personages zijn typetjes (de moeder en baas van Justine) of irriteren anders wel door hun gedrag. Het huwelijk in de eerste film is wel lekker ongemakkelijk gemaakt, maar de subtiliteit ontbreekt in de uitwerking. Het leek nu een beetje op een poging Festen te imiteren.

Kirsten Dunst maakt wel indruk met een behoorlijk pittige rol om te spelen. De bruidegom wordt dan weer matig gespeeld en de rol van het zoontje van haar zus is te groot. Dat kind kan niet geheel verrassend niet acteren. Suterhland, best een verrassende keuze van de casting, doet het dan nog wel best leuk en Gainsbourg ook.

Het personage irriteert me dan weer wel met haar huilerige en hysterische gedrag. Ook hoe ze haar zus als een klein kind behandeld. Die depressie leek me soms wel iets al te veel van het goede. Justine was wel heel erg apathisch. Knap trouwens hoe ze er ook echt slecht uitziet op het diepste moment van haar depressie.

De tweede helft van de film vond ik het meest interessant door het naderen van de planeet dat we mogen aanschouwen. Vond die toost van John en later zijn zelfmoord wel wat merkwaardig, maar de botsing van de planeten, prachtig in beeld gebracht met dat laatste shot, maakt veel goed. Een dikke 2.5*.

Wat is er eigenlijk oppervlakkig aan de film? Ik vond het ook geen erg goede film, maar dat lag zeker niet daaraan.

Geen karakteruitwerking of psychologische diepgang, geen karakterevolutie, geen aangrijpende tragiek... Plat verloop, met buitenproportionele esthetische effectenjacht...

Ze lijkt vrij gelukkig aan te komen op haar bruiloftsfeest, weliswaar te laat, maar daar kon ze zelf niet veel aan doen, maar toch gelukkig, Ze merkt op dat een bepaalde ster wel erg rood is en heeft volgens mij vanaf dat moment door dat het mis gaat. Niet voor niets zegt ze tegen haar moeder dat ze bang is, die daarop reageert van: natuurlijk ben je bang, terecht dat je bang bent voor het huwelijk, waarop Justine zegt dat ze voor iets heel anders bang is. Hoe duidelijk wil je het hebben? Ik vind het ook wel erg tekenend dat ze die foto van de boomgaard die haar aanstaande man voor haar heeft gekocht laat liggen. Want wat is het nog waard als de aarde toch binnenkort vergaat? Wat is het huwelijk nog waard?
Voor mij in ieder geval tekenen dat haar gedrag niet zozeer met de familie te maken hebben. En zo gek is die moeder van Justine volgens mij ook weer niet. Alleen nogal verbitterd over haar eigen scheiding blijkbaar. Je zegt dat je het gedrag van Justine herkent als een patroon dat je vaker hebt waargenomen. Juist omdat zoveel mensen dit gedrag herkennen is het natuurlijk erg leuk voor de regisseur om op dit verwachtingspatroon van z'n publiek in te spelen om ze ermee om de tuin te leiden. En mochten mensen dit soort gedrag niet herkennen uit hun omgeving, de vergelijking met Festen (daar ook een fucked-up feest) ligt er heel erg dik bovenop. Het lijkt me dat de regisseur deze vergelijking alleen is gaan opzoeken om er mensen mee op het verkeerde been te zetten, anders is het gewoon kopiëren en daar zie ik Von Trier niet voor aan.

Er gaat nog een heel verhaal voor de film af, dat moet je niet vergeten. Niet elk personage start ''blanco'' wanneer een film begint. Bij veel films wel, maar ik denk dat Justine's personage in Melancholia min of meer al verward aan kwam.

Nou ja, het tweede gedeelte waar Charlotte Gainsbourg de hoofdrol speelt, heeft wel degelijk die ontwikkeling vind ik. Tenminste, ze is aanvankelijk vooral erg angstig, maar de manier waarop het naderende onheil steeds dichterbij komt, heeft toch wel een duidelijk ontwikkeling tot gevolg. Ik vond het ok niet fantastisch, maar een plat verloop vind ik dat niet. En zeker voor zo'n 'rustige' film, kan je mijns inziens niet snel over effectbejag spreken.

Wie Melancholia 'ziet' zoals het getoond wordt, komt van een kouwe kermis thuis. Ik ontken niet dat Von Trier bizarre verhalen verzint, maar die zijn naar mijn idee slechts de oppervlakkige verpakking om een geheel andere inhoud. Ik lees hierboven:

Nou vraag ik je, Sciencefiction? Wie is er hier de weg kwijt, MM of Von Trier? Net als Another Earth zou dit een heel erg slecht doordacht wetenschappelijk verhaal zijn als we die planeet letterlijk zouden nemen.

Nee, deze verhalen vinden hun samenhang door een consequent gebruik van symboliek, welke vanuit de belevingswereld van de protagonist de vereiste context en betekenis krijgt. Een vader die tijdens het huwelijksfeest van zijn dochter alle lepels verstopt in zijn binnenzak. Is hij een flauwe seniele grappenmaker of zou Von Trier er een 'onderliggende' bedoeling mee hebben gehad? Een labiel bewegende camera tijdens het feest, dat in het geheel niets maar dan ook niets met Festen te maken heeft (een totaal ander genre: een pijnlijk realistisch drama), was Von Trier of zijn camera-man zelf dronken of laat ik mijn gedachten gaan in de richting van een niet letterlijke betekenis en plaats ik die in of vanuit de belevingswereld van Justine, die heen en weer geslingerd wordt tussen 'opgelegde verplichtingen' en 'een eigen weg willen gaan'?

Is het toeval dat Justine's zwager levenloos wordt aangetroffen in de paardenstal?

Voor mij niet.

Met je eens, niets met sciencefiction te maken, meer dan een doemgegeven is het niet. En in dat licht gedraagt iedereen zich vrij normaal. De vergelijking met Festen snap ik ook niet, een bruiloft feest, daarmee houdt de vergelijking op. Het is voor mij wel terugkijken, het eerste deel gaat pas passen als je het tweede gedeelte hebt gezien. Een tweede keer kijken maar. De borsten van Kirsten Dunst zijn geen straf om nogmaals te zien

Wat we niet te zien krijgen. Ons wordt slechts het kosmisch biljartspel met planeten getoond in de ouverture. En vervolgens zou dat niets te maken hebben met de gekte van de bruid? Kom zeg, waarom wordt het anders helemaal aan het begin van de film getoond?

Inderdaad, xav, een enorme symboliek en metaforiek... Maar misschien ligt daar juist het probleem: het was wat té e-norm! De opeenstapeling van op zich prachtige symbolen en poëtische metaforen schiet hier volgens mij het doel ervan voorbij, namelijk een dramatische en aangrijpende film op te leveren! Daarom sprak ik in mijn vroegere berichten soms van "esthetische spielerei", en dat bedoelde ik als ik het in mijn laatste reactie had over "buitenproportionele esthetische effectenjacht".

Met "geobjectiveerd" bedoelde ik dat de subjectieve "eigen zwartgalligheid" van Justine de vorm krijgt van een door iedereen erkend en beleefd naderend wereldeinde.