Melancholia (2011)

Vreemd om te zien dat deze film tot nu toe een beter gemiddelde heeft dan Antichrist.
M'n vierde Von Trier en wat mij betreft tot nu toe de minste. De euforie die sommigen hier hebben deel ik helaas niet, maar dat kan ook aan mezelf liggen, daar ik nogal hooggespannen verwachtingen had na het zien van Antichrist, een film die hij waarschijnlijk ook niet meer gaat overtreffen.
Met een op voorhand al ongemakkelijk gevoel hebben ondergetekende en een vriendin het tòch maar aangedurfd om de zaal binnen te gaan, voorbereid op hetzelfde kl#tegevoel wat Antichrist wist op te roepen en in mindere mate The Idiots. Tijdens het kijken van de film verwachtten we beiden continu dat dit bij Melancholia wel weer het geval zou zijn. Dat dit niet gebeurt is helemaal te wijten aan het verwachtingspatroon wat we hadden, maar ook wel een beetje aan Lars, die dit heeft opgeroepen.
Melancholia vind ik de film die het dichtst bij mainstream komt bij de films die ik van 'm ken. Geef een prima art-house director een zak geld en het komt niet altijd goed. An sich is het een prima film, maar ik heb de overheersende indruk dat hier toch meer in zat dan het getoonde. De symboliek en de muziek van de openingsscene is magistraal te noemen. Vooral de zonneklok, het drijfzand en de geblokkeerde voortbeweging van Justine begrijp je pas goed wanneer de film helemaal afgelopen is en vooral die scene zou nog een keer gekeken kunnen worden na afloop. In mijn beleving wordt Justine neergezet als een profeet die door haar geliefden in een keurslijf wordt gedwongen waar Justine helemaal niets mee heeft, maar speelt zij dat 'spelletje' mee voor de onwetende omgeving. Profeten zijn in het verleden namelijk zelden serieus genomen (Denk aan Cassandra) en hebben vaak een vleugje waanzin, die zich ook uit in het gedrag van Justine al tijdens de bruiloft.
Om het gedrag van Justine een beetje te kunnen verklaren had Lars een ramp nodig. Ezechiël had de val van Jeruzalem, Cassandra de ondergang van Troje, Mozes voorspelde de negen plagen van Egypte en Justine doet daar nog een schepje bovenop: de vernietiging van de wereld.
Dat de bruiloft niet helemaal gaat volgens verwachting mag dan ook geen wonder heten, hoewel dit pas echt duidelijk wordt in het tweede deel.
Clair is de nuchterheid. Waarschijnlijk was zij als oudere zus zijnde meer de 'moeder' van Justine dan de moeder van Justine de moeder van Justine was. Het helpt om voorgaande zin twee à drie keer te lezen. Qua gedrag en karakter lijkt Justine wèl veel op haar natuurlijke moeder. Over de onderlinge relaties in deze familie zou je allemaal vermoedens kunnen hebben en Lars laat hier ook veel ruimte voor. Terug naar de ramp: Lars vind het nodig om de Morgenster/Nibiru uit een laatje te trekken. Hierbij wordt hij -bij de uiteindelijk ramp- niet gehinderd door enige wetenschappelijk realisme. En dat is jammer. Het meest heftige wat gebeurt voor de ramp is een beetje hagel, de lucht wordt wat ijler en dat is het dan. Niet echt geloofwaardig, maar ook niet echt storend. Wat wel storend is, is het soms wat overdreven melancholische gedrag van Justine.
Dat de man des huizens (zijn naam is mij even ontschoten) na wat snelle berekeningen en wat kijken in een huis/tuin/keuken telescoop onmiddellijk zelfmoord (?) besluit te plegen, is wel verrassend, maar weet bij mij totaal geen gevoel op te roepen. Meneer was goed voor het geld; houdoe en bedankt.
De eindscene is dan wel weer prima. Filmografisch was de film ook een pareltje, maar het geheel miste de ziel de Antichrist wel had.
De muziek was ook magistraal. Wel weer jammer dat ik er pas op de aftiteling achter kwam dat het Wagner's Tristan en Isolde betrof; een CD die hier gewoon in het rek staat.

Een buitengewone film, maar niet voor Von Trier.

Hij blijft maar in m'n hoofd hangen, lang niet gehad met een film!

Daar het gisteren exact 10 jaar geleden was dat moslimextremisten aanslagen pleegden op het WTC en het Pentagon met als gevolg de volledige vernietiging van het WTC (de Twin Towers) leek mij dit een uitstekende datum om deze film Melancholia weer eens te herzien want het ging hier tenslotte om de vernietiging van de aardkloot en dit was geen inside job zoals die dwaze complotters graag willen geloven bij die aanslagen 10 jaar geleden in de USA, die de aarde op hun grondvesten deden trillen.
Nu over Melancholica verder. Het is en blijft een uitstekende film die zo zou men kunnen zeggen de structuur heeft van een Wagner opera. Een opera, verdeeld in een ouverture of voorspel en twee aktes. De telkens terugkerende muziek van Wagner als de planeet Melancholia in beeld kwam of leek te komen vond ik ook zeer goed gevonden. De telkens terugkerende melodie hoor je ook in de Wagner opera's. Het grote verschil met een Wagner opera is natuurlijk dat de dialogen in deze film werden gesproken maar het dramagehalte heeft alles van een Wagner opera.
Ik heb bij deze herziening nog proberen te zoeken naar bijbelse symboliek en de betekenis daarvan. Ik heb ze niet kunnen vinden en voor mij is het niet belangrijk ook. Voor mij is melancholia vooral een psychologisch en existentialistisch drama waar ieder mens in het aanzien van het naderende einde eigenlijk geheel op zichzelf is aangewezen. Voor wat er te gebeuren staat kan men niemand de schuld geven, of het zou God moeten zijn. Dus geen inside job. Er zit dus niets anders op zich bij de apocalyps neer te leggen maar dat is natuurlijk niet makkelijk want elk mens streeft er naar in zijn bestaan te volharden. Alleen Justine was in staat haar lot te aanvaarden omdat ze intuïtief aanvoelde dat de aarde, voor haar het rijk van het kwaad, spoedig zou ophouden te bestaan.

Weer eens te herzien.....? De film is van 2011, de premiere was in augustus! Of leef jij in een andere ruimte-tijd dimensie dan gewone stervelingen?

Misschien nog vermeldens waard i.v.m Von Triers cynische opmerking over Nazi's etc, Festen, Wibro's opmerking over 9/11 etc. In 1932 schreef Elias Canetti, van joodse komaf, een sarcastisch anti-burgelijk toneelstuk, Hochzeit geheten. Tijdens die bruiloft, waar de dialogen bol staan van sexuele toespelingen, stort het huis in waar het orgastisch feest afspeelt,... de wereld vergaat... "Hoch-zeit" curieuze titel voor zo'n apocalyptisch verhaal. Elfriede Jelinek, de schrijfster van La Pianiste, verfilmd door Haneke, is door Canetti's werk beïnvloed. Maar nu dwaal ik af....

Gisteren was het dus 11 september 2011, exact 10 jaar na de aanslagen op het WTC. Toch duidelijk of niet.

Ik vond het ook nogal nostalgisch overkomen.

De link naar 9/11 is ook wel wat vergezocht. Ik snap natuurlijk wel dat je de film graag nog een keer wil zien, maar daar heb je echt geen slap excuus voor nodig.

Zou een knappe film kunnen opleveren, Narcissus! (Of is het misschien al eens verfilmd?) De titel alleen al! Spreekt mij alleszins meer aan dan het vage, ongeloofwaardige, over-the-top- verhaal van Melancholia, dat mij ondanks álles op geen enkel ogenblik écht heeft geraakt... Op Wagner na...

Het weer was gisterenavond pet, de TV en de kranten gingen alleen maar over 9/11, ik zat in een dip. Dus, dacht ik, dat portie ellende van Von Trier kan er dan ook nog wel een keertje bij. Het maakte mijn avond niettemin weer helemaal goed. Melancholia is voor mij met afstand de beste film die ik de afgelopen 10 jaar gezien heb.

@ Wibro, Tip: Er zijn een aantal data bekend waarop de wereld zal vergaan. De eerstvolgende is 21 oktober Ik zou zeggen, maak er een traditie van, zo kun je zeker een keer of 5 per jaar naar Melancholia kijken

Oh ja, dat heb ik vergeten te vermelden. Mijn avatar heb ik er ook maar op aangepast, maar dat zal iedereen inmiddels wel duidelijk zijn.

Wat echt voor mij Dogmatisch over-the-top is, is Von Triers te instabiele camera.

Hochzeit is pas in 1965 met veel rumour in Braunschweig opgevoerd. Zover ik weet niet verfilmd.

Canetti formuleert zijn doel als schrijver zelf als pogingen "die Menschen präzis zu übertreiben und damit die individuellen Porträts zur Kunsfigur zu verallgemeinern" (Loek Zonneveld).

"Over-the-top" gebruikte Canetti bewust, maar dan op de vierkante milimeter, als stijlmiddel. Von Trier lijkt ook op die lijn te zitten...maar dan met een eigenzinnig soort 'Von' lengtemaat.

Zojuist dan eindelijk gezien... En ook al is hij totaal niet te vergelijken met z'n voorganger antichrist toch vond ik het een zeer fijne film, die me vooral het eerste deel erg aan Festen (1998) deed denken. Naar het tweede deel toe en de ontknoping was het weer smullen geblazen... Al met al een prima film!

Da's waar. Melancholia en de andere door jou genoemde films vertellen geen vrolijke verhalen. Mij persoonlijk gaat het echter niet om de negatieve dan wel positieve toon van een verhaal als zodanig, maar om wat dat geluid bij mij weet op te roepen. Dogville en Antichrist vind ik (nog) beter, maar ook met Melancholia slaagt Von Trier er volgens mij in met een persoonlijk verhaal een meer algemene, betekenisvolle schets te geven van de huidige menselijke state of affairs, en/of state of mind.

De melancholie is volgens mij een permanente onderstroom geworden van een cultuur waarin, sinds die losgebroken is uit haar gebondenheid in de traditie, een tendens aanwezig is van voortdurende twijfel aan de zin van haar bestaan. En die cultuur wordt daar dus niet vrolijker van, zoals mag blijken uit heel veel belangrijke kunstuitingen van pakweg de laatste tweehonderd jaar.

Von Trier refereert in zijn films natuurlijk aan culturele beelden die ouder zijn dan die tweehonderd jaar, maar - dat zijn bijvoorbeeld vaak christelijke beelden en noties - in die films zijn die beelden uit de context gelicht van de cultuur waarin ze ontstonden. En dan krijg je dus een 'christendom' zonder vergeving of verlossing. Want die begrippen - in de christelijke zin - betekenen voor de huidige cultuur steeds minder. De hel van Dante, dat begrijpen we. Maar de hemel, of zelfs maar het vagevuur? Kom op zeg...

Ik wil hier absoluut geen pleidooi houden voor een terugkeer naar die traditie. 'Terugkeren' kan helemaal niet, en moet men ook niet willen. Maar er is volgens mij wel dat gevoel dat er wat verloren is gegaan, zonder dat er iets is terug-gevonden. En dan komt een planeet als Melancholia akelig dichtbij.

Stilistische zelfspot? Bedoel je dat Von Trier een stijl heeft gekozen waarvan de kracht erin bestaat dat hij zichzelf bespot? De hele zogenaamde dramatiek was dus in feite spot? Waren Wagners opera's dan misschien ook een bespotting van zijn eigen dramatiek? Jongens, het wordt ingewikkeld...

Een modern mythisch verhaal? Klinkt mooi, maar een "verhaal" heb ik er eigenlijk niet in gevonden, met de beste wil van de wereld... Een opera van Wagner, dát is een verhaal!

Maar als ik zeg dat ik aan de film eigenlijk maar één ding echt de moeite vond, namelijk Wagner, dan bedoel ik de muziek van Wagner, die hij, anders dan Von Trier, overigens zélf schreef... En die is toch niet bepaald vaag of ongeloofwaardig te noemen. Naar ons gevoel misschien wel soms "over-the-top", zeker wanneer ze uit haar context wordt gerukt, of een holle dramatiek dekt...

Dat een kunstwerk "over-the-top" is, zoals dus blijkbaar ook Hochzeit, vind ik op zich trouwens geen probleem, op voorwaarde dat het de manier betreft waarop een gegeven wordt uitgewerkt, en niet het gegeven zelf! En bruiloft die "over the top" uit de hand loopt, geen probleem, maar de melancholische dreiging van een grote planeet die morgen misschien eventjes tegen de aarde komt botsen... Of wilde Von Trier gewoon zichzelf bespotten?

Wagner's pompeuze romantische overdrijving...zijn ideaal van totaal theater...is van een andere . . orde dan Canetti's kernachtiig overdrijving van de mens in zijn toneelstuk. Moderne cineast Von Trier zweeft daar ergens tussen in. De bruiloftgedeelte van Melancholia is, hoe ook Claire haar best doet, een anti-burgelijk gebeuren. Von Trier stipt overdreven wat menselijke trekken aan: één is anti huwelijk, de ander is aandacht trekkende paljas...weer een ander maakt zich alleen druk over geld, weer een ander gaat vreemd op de huwelijksdag en natuurlijk de ideale bruidegom...etc. De komst van de 'pompeuze' planeet en ondergang van de aarde, begeleidt door de muziek, zou je Wagneriaans kunnen noemen. Beide aspecten van de film wordt verbonden door Justines depressief gevoel. Voor mij was opvallend dat Justine pas contrôle vindt, eindelijk bevestiigd wordt.. als de wereld ten onder gaat... i.t.t.. tot de anderen. Door haar grillig gedrag staat ze in het midden van de belangstelling net als de planeet uiteindelijk...Aandacht trekken is een soort zwaarte kracht: geloofwaardigheid daar draait het inderdaad om. Daarom is Justines 'zonne' bad, zichzelf obscuur in het licht zettend, zo'n treffend beeld.

Zwaarwichtig geformuleerd: zelfspot...de 'spot' op jezelf...overbewustzijn van jezelf...kan, na de humor, een stemming wisselend begin zijn van zelfhaat en uiteindelijk leiden tot zelfverneitiging. Dit gradueel humeurig gevoelsgebied is wat Von Trier, 'logisch' gezien zijn opvallend artistiek persoon, stug exploreerd. In zijn films lijkt hij steeds naar zichzelf te graven om een toplaag van geloofwaardigheid te vinden...

Mythische aspekt, raadselachtigheid, is bijvoorbeeld ook het gedrag van het paard bij de brug.
Dat de planeet niet natuurkundig geloofwaardig is past in Von Triers persoonlijke mythe of 'poëzie'... het is niet echt van belang.

Ach, misschien staat de vernietiging van de aarde wel symbool voor de ondergang van de westerse cultuur en de ondergang van de VS als toonaangevende mogendheid en staat Melancholia wel symbool voor de toekomende niet-westerse mogendheden die de scepter van ons over gaan nemen. De Duitse geschiedenisfilosoof en cultuurhistoricus Oswald Spengler* heeft daarover ooit een interessant boek over geschreven "Der Untergang des Abendlandes". Hierin schrijft hij dat culturen net als individuen opgroeien, volwassen worden en sterven. De westerse cultuur zit duidelijk in de stervensfase. Oude tradities hebben we overboord gegooid maar er is niets nieuws voor in de plaats gekomen. Wat overblijft is leegte, nihilisme, dit alles schitterend weergegeven in dit meesterwerk van Lars von Trier.

*http://nl.wikipedia.org/wiki/Oswald_Spengler

Deze nihilistisch interpretatie speelt misschien ver op de achtergrond. Hier gaat het duidelijk om een depressief persoon, een alter ego van Von Trier, die haar negativsme gerealiseerd ziet. De planeet is voor haar welkom.

Het is de nihilistische interpretatie die ik er zelf aan geef. Melancholia is nu eenmaal voor meerdere uitleg vatbaar. Dat zijn trouwens alle films van Von Trier. Von Trier is nu eenmaal geen regisseur die je alles haarfijn uitlegt en dat is maar goed ook. Zou dat wel zo zijn, dan zaten wij nu niet aan 12 bladzijden in dit topic, maar hoogstens aan 4.

Maar de spaarzame verklaringen waarmee Von Trier gestrooid heeft wijzen wel in een bepaalde richting...

Sorry, Narcissus, maar ik vrees dat ik niet meer helemaal mee ben...

Ondanks dat extra schepje argument bovenop blijft Thomas...ongelovig...

Kom op. De Westerse Cultuur is hooguit over het hoogtepunt heen, en zelfs dat is maar de vraag. Je zou zelfs kunnen zeggen dat de westerse cultuur nu uit de pubertijd van ongebreidelde groei aan het komen is, en nog volwassen moet worden.

Ik wil hier eigenlijk alleen maar mee zeggen dat de tijd dat de Westerse Cultuur de rest van de wereld de wil op kan leggen definitief voorbij is. Verder kan ik hier niet op ingaan want dan ga ik off-topic.

@ Wibro Een beetje filosoferen a.d. hand van een film kan geen kwaad.

Sorry, Zeriel en Wibro, maar ik vind een discussie over de plaats van de Westerse cultuur in de wereld en wereldgeschiedenis, hoe interessant ook, in het geval van deze film wel degelijk off-topic... Dit aspect brengt Von Trier m.i. hoegenaamd niet aan bod.

Is misschien ook off-topic, maar ....aan een filosofische discussie valt wat deze film betreft niet te ontkomen. De vraag - wat Von Trier bewogen heeft deze zwartgallige film te maken en wat de betekenis is van de apocalypse - mag toch best gesteld worden. Daar probeer ik voor mij zelf althans een antwoord op te vinden en het antwoord kan niet anders zijn dat Von Trier geen hoge dunk heeft van onze (Westerse) wereld. Anders laat je die wereld toch niet zo maar ten onder gaan.

Von Trier is altijd aan de zwartgallige kant geweest. Hij heeft zich zelfs laten opnemen voor depressies.
Zijn belangstelling voor de (duitse) romantiek is dan ook niet toevallig....liefdesverdriet etc...of.denk alleen al aan het begrip "Weltschmerz". Zijn zwakte is ook zijn artistieke kracht: overgevoeligheid. Ook wel chique idiosyncrasie genoemd. In de romantiek stond de maan symbool voor nachtelijk klagen over het leven...
Wie een beetje bewust leeft komt genoeg dingen tegen waarvan je somber van kan worden. Of je er
voortdurend aan toegeeft is een ander ding...

Trouwens wikipedia laat zien dat het begrip melancholie een lange geschiedenis kent.. het sluit aan bij Von Triers opmerkingen in interviews.

Von Trier is natuurlijk ook een onderkoelde grapjas: iemand trouwt...en dan vergaat de wereld!

Vandaar ook mijn opmerking over Das Lied von der Erde "après la lettre", Narcissus. Of ken je Mahlers lied "Ich bin der Welt abhanden gekommen"? Van melancholie gesproken...

Is Von Triers film dan een soort verwaterde Neo-romantiek? Waarbij het gewicht grotendeels moet komen van de muziek van Wagner? Ik had dan toch graag wat meer eigen inbreng gezien...

Jouw genoemde lied niet... Maar Mahler is toch een symfonische nazaat van Wagner, Bruckner..?

Von Trier had het zelfs over (neo-)nazi-esthetiek. Wagner had, licht uitgedrukt, een anti-joodse sentiment...

Er bestaat een studie van Mario Praz in Engels vertaalt als The Romantic Agony in Nederlands: Lust, dood en Duivel in de Literatuur van de romantiek, waarin De Sade steeds de kop op steekt..

Von Trier past in de romantische 'traditie' door Praz beschreven: zijn fascinatie voor vrouwen is er niet voor niets.