Melancholia (2011)

Om deze tekst werd Von Trier in Cannes tot "Persona Non Grata" verklaard;

“I really wanted to be a Jew and then I found out that I was really a Nazi. Because my family was German... which also gave me some pleasure. So I’m kind of a ... What can I say? I understand Hitler. But I think he did some wrong things, yes absolutely, but I can see him sitting in his bunker. But there will come a point, at the end of this...I’m just saying, I think I understand the man. He’s not what you would call a good guy, but yeah, I understand much about him and I sympathize with him a little bit. But come on, I’m not for the Second World War, and I’m not against Jews ...I am of course, very much for Jews. No, not too much, because Israel is a pain in the ass. But still, how can I get out of this sentence? No, I just want to say about the art, I’m very much for Speer. Albert Speer, I liked. He was also maybe one of God’s best children. He had some talent that was kind of possible for him to use ...okay, I’m a Nazi.”

De muziek van Wagner is daarom door Von Trier ook zeer bewust gekozen en als wij de scène van Justine naakt in het maanlicht nog eens in ogenschouw nemen dan lijkt Melancholia wel een beetje op nazikunst.

Vergeet niet dat Von Trier zeer sarcastisch is, alsof hij een voorschot neemt op kritiek,...hij haat ceremoniële 'pers-happenings'. Maar het lijkt wel of hij de roman De Joodse Messias van Arnon Grünberg gelezen heeft...

Die scéne met Justine is ook perfect dubieus...romantisch. Hij heeft hier, voor mij, melancholisch in de roos
geschoten.

Wagners Tristan Und Isolde slaat natuurlijk op de bruid en bruidegom...prachtig hoe de muziek dramatiek traag uitrekt... Ik denk dat de muziek er al was toen Von Trier op het idee van slow motion kwam. Die muziek is ansich al filmisch.

En traagheid, inertie, is een eigenschap van melancholie.

Even terzijde, Narcissus: ik zou Mahler geen "nazaat" noemen, maar eerder het hoogtepunt van de bewuste lijn...

Maar goed, ook al weet ik niet of Von Trier zelf het ooit gehad heeft over "neo-nazi-esthetiek", en ook al heeft deze film m.i. hoegenaamd niets te maken met Wagners anti-joods sentiment, toch opent onze discussie, en de aansluitende opmerking van Wibro, eigenlijk een mooie filosofisch/psychologisch en historische vraag:

Was Hitlers nazisme misschien een vorm van melancholie?

Wat Wagner betreft...Von Trier legt die jood/Nazi associaties betreffende zijn film...

Nazisme was eerder een romantische nostalgie naar een wereldrijk zoals de Romeinen hadden. Ik denk dat je melancholie eerder bij de joden vond.. zij hadden (en hebben?) er alle reden voor om melancholisch te voelen. Misschien daarom had Canetti, die als jood gevlucht was voor het Nazisme, er zo'n speciale kijk op (zie mijn vorige opmerkingen)... Een melancholicus kijkt altijd in de muil van de ondergang... sterker nog de melancolicus lijkt door het leven verteerd te worden..."het is allemaal shit"... Toen Hitler in 'de buik' van zijn bunker zat waren de rollen omgedraaid en was er voor hem geen uitweg...

Canetti eindigt zijn opmerking over de melancholicus als volgt:
"In wezen gaat het hier om de allerlaatste metamorfose, die aan het eind van alle vluchten staat, die in het gegetene, en om deze te ontwijken zal hij alles wat leeft, in welke gedaante hij het ook mag aantreffen, ontvluchten".

Von Trier zegt ook zelf dat planeet Melancholia de aarde opeet. Volgens mij zit zoiets ook in dat prachtige begin... de aarde verdwijnt in Melancholia. Misschien was het logischer geweest dat manisch-depressieve Justine in een zwart gat verdween. Gelukkig is Von Trier niet logisch maar poëtisch...

In Canetti's levenswerk "Massa en Macht" zijn intrigerende parallellen te vinden tussen melancholia en paranoia...

Bedoel je dat Von Trier het i.v.m. zijn film heeft over Wagners anti-joodse sentiment?

De Duitse droom had misschien wel te maken met nostalgie naar het Romeinse Rijk, Narcissus, maar dat is toch nog iets anders dan Hitlers nazisme, met ideeën als de Entlösung, onmogelijke discipline-esthetiek, natonaal-socialisme, enz...

Maar mijn opmerking betreffende melancholie laat je links liggen en daar ging het jou ten eerste om.Toch?

Von Triers onhandige associatie is een sarcastische open deur: Dunst als naakte Germaanse blonde, het monumentale hotel..Speer...Wagner was lievelingscomponist van Hitler...en als we deur helemaal uit de hengsels trappen: die entlösung wordt door Von Trier, hééél cynisch geredeneerd, 'vervolmaakt' in een totale vernietigingsdroom van de mensheid.

Von Trier doet met zijn eigenzinnige zelfspot zichzelf tekort. (Typisch voor een melancholicus dus!) En achteraf wist hij dat. Zie You Tube. Hij is niet geschikt voor korte soundbites waar een gelikte voorlichter de pers, op zoek naar buit, mee voert. Von Trier had dus kunstbroeder Grúnberg moeten inhuren die weet zijn boeken op originele wijze te presenteren.

Von Trier lijkt me een man die een hekel heeft aan hypocrisie...aan maskers...aan holle imago's...dat

wat de (populaire) pers publiek mee voert...

De uitbuiter ligt altijd op de loer...

Hoe je dat verhaal kan verbinden met het huwelijkspaar in de film, is mij vooralsnog een raadsel, maar ik acht je er zeker toe in staat . Ben benieuwd.

Ik denk dat Wagners melodramatische bombast en diens koketterie met de niet al te gezellige Weltanschauung van Schopenhauer qua sfeer goed past bij deze film (al beschouwen sommigen zijn muziek in deze film als een vlag op een modderschuit), maar de connectie met Wagners antisemitisme zie ik niet. Het naakte 'maanbad' van Justine vind ik een wel erg dun draadje om het verband te leggen met nazi-kunst. Associeer je Von Triers verbale capriolen op de persconferentie in Cannes niet te stellig inhoudelijk met de film?

Interessanter vind ik dat Justine in al haar goedbeschouwd nogal theatrale hysterie in deze film 'gelijk' heeft en krijgt, en dat ze in veel reacties dan ook wordt gezien als een soort profetes, die als enige 'de waarheid' ziet en aanvaardt. Dát zegt wat over het 'melancholische' levensgevoel als (kennelijk niet onaanzienlijk) onderdeel van de hedendaagse cultuur.

De stelling van een verband tussen deze film en nazi-kunst - om nog te zwijgen van "anti-joods sentiment" - is dus ook voor mij nogal kort door de bocht, Ferdydurke, en ik sluit me aan bij je vraag i.v.m. de bewuste persconferentie. Maar los daarvan begrijp ik niet goed wat je precies bedoelt met Wagners "koketterie" met Schopenhauer. En bedoel je met je laatste opmerking dat je het treffend vindt voor onze cultuur dat de melancholische houding "het haalt" in de film?

Ja, sorry Narcissus, maar ik moet je eerlijk bekennen dat ik moeite heb met het juiste begrip van je reactie i.v.m. de joodse melancholie, Hitler in zijn bunker, en de uitspraken van Canetti over melancholie, hoe interessant ook... Zou je een en ander misschien nog wat kunnen verduidelijken?

Wagner mag door Schopenhauer mede geïnspireerd zijn tot grootste werken, maar ik heb niet de indruk dat hij in zijn verdere doen en laten er een Schopenhaueriaans wereldbeeld op na hield. Maar goed, Schopenhauer misschien zelf ook niet, uiteindelijk. Intellectueel snobisme misschien? Nou ja, wie weet ben ik teveel aan het interpreteren met te weinig gegevens (komt hier wel vaker voor), dus: skip that.

Hoewel de film naar mijn mening niet per se stelt dat 'de melancholische houding' de enig juiste is, valt mij op dat in veel reacties op de film dat wel als haast 'objectief' gegeven wordt aangenomen. Daaruit trek ik de conclusie dat die 'houding' er een is die voor velen niet bepaald vreemd, maar zelfs haast vertrouwd overkomt. Ook buiten het kader van het op de spits gedreven verhaal van 'Melancholia'.

Von Trier vindt het misschien zelf ook de 'juiste' houding, maar dat doet wat mij betreft voor de film niet ter zake. Hij toont zich volgens mij met zijn films in ieder geval wel als iemand die subjectieve posities serieus neemt, of hij daar nu zelf achter staat of niet.

Onze gedachtenwisselingen brengen mij misschien bij een nieuwe kijk op deze film: het gaat hier kennelijk over krampachtige melancholie: geforceerd, erover, gezocht om... zichzelf...

En dan volg ik Ferdydurke als hij het heeft over onze hedendaagse cultuur. Vraag blijft natuurlijk wel of deze krampachtigheid alszodanig het gewilde thema van Von Trier is. Ik was in eerste instantie meer geneigd om "Melancholia" te klassificeren als holle en anachronistische romantiek.

Maar ik kan mij wel degelijk vergissen in het sarcasme en de ironie van Von Trier... En dan begrijp ik natuurlijk wat Narcissus bedoelt met (zelf)spot als het gaat over Wagner...

Da's ook toevallig. Ik was net bezig de open deur in te trappen die ik in mijn vorige bericht liet open staan:

Ook aan het gepraat over de zinloosheid van het bestaan, de slechtheid van het leven of de holheid van conventies zal vaak enige 'koketterie' of 'snobisme' niet geheel vreemd zijn. Een beetje Weltschmerz komt toch wel intelligent over. Het is in ieder geval beter dan voor 'naïef' uitgemaakt te worden. Dat zou breder gezien dan niet zo zeer duiden op melancholie, of levensmoeheid, maar meer op decadentie. Maar misschien liggen die begrippen ook niet zover uit elkaar.

De stap van melancholie naar decadentie is inderdaad niet zo groot, zeker niet in de mate dat het om gezochte melancholie gaat...

Maar waaruit kunnen we eigenlijk opmaken dat hier het thema van de film ligt? Moeten we ons, zoals ik vroeger al opmerkte bij een reactie van Narcissus, à la limite dan ook niet gaan afvragen of bijvoorbeeld Wagner zelf geen (zelf)spot beoogde?

Ik ben even in mijn archief gedoken op zoek naar een artikel van de laatste authentieke melancholicus: Gerrit Komrij, jaren geleden verschenen in Vrij Nederland onder de toepasselijk titel: Humeuren en Temparamenten:

MELANCHOLIE:

Door de literatuur en de kunsthistorie is geen temperament zo uitgeknepen als de melancholie. Vaak werd ze inde opeenvolgende stromingen van de cultuur, weer met lucht gevuld om opnieuw als spons dienst te doen. Leverzucht, Weltschmerz, depressiviteit. Spleen, saudade, romantiek. Empfindsamkeit. Neurose.

Ze had te maken met maan en rook. Met de verdubbeling van de narcist en de zelfonteigening van de slaapwandelaar. Ze was de pelikaan die zich in de borst pikte en de oester die de parel in zich borg. Ze was het funeste ei waarop vergeefs en tijdloos werd gebroed en de nog onbekende toonladder.

Nu eens was ze een absolute voorwaarde voor het kunstenaarschap, dan weer kreeg ze van de satirici en de cynici de wind van voren omdat ze in strijd zou zijn met creatieve energie. Soms leek ze van binnenuit te komen, als iets aangeborens, in een andere cultuurperiode vormde ze ogenschijnlijk weer een door de buitenwereld opgeroepen reactie. Ze was het centrum van een cultus of de vijand bij uitstek. De muze of de moordenaar. De bron van het genot, of degene die juist alles verlamde.

De melancholie was de vaste begeleidster van het intellect. Ze was het temperament van degene die nadacht, boven en buiten het gewone volk. Melancholie was alles wat ongewoon was. Hoe groter de intellegentie, hoe groter het inzicht en de somberheid over dat inzicht. De wereld beantwoordde niet aan de verwachtingen en daaruit vloeide de ironische houding voort. Er was geen melancholie zonder ironie. De melancholie was het irrationele dat door de rede werd voortgebracht.

Zoals ironie het kind van de melancholie was, zo was de ironie weer moeder van het experiment. Kunst raakte lost van het verhaal. Ze viel niet meer samen met onze lijfelijke ruimte en chronologie.

Doeken en teksten begonnen het steeds vaker over zichzelf te hebben, er ontstond een tekst over de tekst of een afbeelding vol intense samenhangen. De oorsprong van het modernisme.

Allemaal gevolgen van de licht- en schaduwzijde van de melancholie. Doodlopende straten allemaal. De ironie leidde tot collectieve neurosen en bloedvergieten, het modernisme tot navelstaren en steriliteit. De melancholie verloor haar kracht. Als we het nu nog over melancholie hebben bedoelen we enkel een artistiek handjeklap met sentimentaliteit en krokedilletranen.

Een nieuw wedergeboorte zit er niet in, nu zowel de ironie als het modernisme tot hun uiterste consequenties zijn doortrokken - en dat niet alleen door de literatuur en kunsthistorie. Er zijn zoveel golven van melancholie geweest, en zo veel golven die daar tegenin gingen, dat de melancholie een museumstuk is geworden, een bezienswaardigheid uit voorbije tijden. Ze bestaat niet meer. Niemand van ons zal er nog aan lijden, zoals we ook geen pyramiden meer zullen bouwen, kruistochten ondernemen of per stoomboot naar Indië varen.

Denk ook aan de film van ironicus David Lynch zijn sombere Eraserhead

Ik heb het hierboven overigens meer over de ontvangst van de film, dan over de film zelf. Von Trier probeert volgens mij wel degelijk een serieus beeld te scheppen van de mentale belevingswereld van de melancholicus. Die state-of-mind - en ook de theatrale vorm die Von Trier kiest voor de uitbeelding daarvan - zal op de buitenstaander, de niet-melancholicus, onvermijdelijk een krampachtige, melodramatische of 'gezochte' indruk maken. Die vorm is volgens mij dus passend, maar dat wil denk ik niet zeggen dat Melancholia ook inhoudelijk 'over the top' is.

Van Wagner en zijn werk weet ik te weinig, maar wat Von Trier betreft lijkt mij Idioterne een goed voorbeeld van een film waarin hij zichzelf behoorlijk op de korrel neemt. In Melancholia en Antichrist staat de spot wel op Von Trier zelf gericht, maar niet zozeer in de vorm van eh.. zelfspot.

De oude planeet zet alles in een vreemd licht...geniale zet.

Precies dààrom noemde ik Melancholia een anachronisme! De enig mogelijke andere interpretatie lijkt mij dan die van (zelf)spot te zijn, maar op mijn vraag dienaangaande gaf Ferdydurke bovenstaand antwoord!

Mooi stuk inderdaad van Komrij, Narcissus. Een ..melancholieke klaagzang over de teloorgang van de melancholie. Ook (zelf)spot zal uiteindelijk geen soelaas bieden; 't is om depressief van te worden. Over ironie gesproken... herinner je je die Oeroboros nog?

Die slang die zichzelf uitbuit...

Denk ook aan joodse ironie, neurosen en zelfspot: Woody Allen, Coen Brothers, Arnon Grünberg, Elias
Canetti,...etc. Zelfspot is een manier om te 'overleven'. Maar ik zal hierover maar niet verder uitweiden.

oh ja over muziek gesproken: zie Fiddler on the Roof waar melancholie en ironie in elkaar overlopen.

De oudste sporen van melancholie, psychosomatische klachten, zijn te vinden in de Bijbel: de Profeten (Jeremia!), maar ook Prediker, 10:12:
"De woorden van een wijzen mond zijn aangenaam maar de lippen van een zot verslinden hemzelven".

ps: die Tristan und Isolde zijn een verdoemd liefdespaar vandaar, maar gezien Saturnus had een fragment van de Ring des Nibelungen ook gekund, maar dat zou er te dik bovenop liggen. Von Trier kent zijn pappenheimers.

Melancholia gaat over het einde van de wereld, of anders ingevuld, het 'verlangen' naar het einde. Depressie, verlangen en berusting spelen een centrale rol in Lars von Triers Melancholia. De film begint direct indrukwekkend met een bijna acht minuten durende ouverture van de planeet 'Melancholia' die de aarde dicht nadert. Met een theatrale assemblage bestaande uit poëtische beeldenkracht aangevuld met Wagner's bombastische Tristan geeft Lars von Trier hier een visitekaartje af.

De toon is gezet. Na deze indrukwekkende intro begint het eerste deel van de film, de bruiloft van Justine. Justine, verbluffend goed geacteerd door actrice Kirsten Dunst (Wag the Dog, The Virgin Suicides,Eternal Sunshine of the Spotless Mind) wordt hierbij geholpen door haar zus Claire, eveneens zeer goed vertolkt door actrice Charlotte Gainsbourg (The cement Garden, 21 Grams, Antichrist). Op een soms zeer komische wijze zien we hoe een gearrangeerd bruiloftsfeest uitmunt in een aaneenschakeling van desastreuze gebeurtenissen. De vader van de twee zussen Dexter, gespeeld door John Hurt, krijgt het regelmatig aan de stok met hun moeder en visa versa. De belangen van de verschillende personages staan allerminst op één lijn. Zo valt o.a. te zien hoe de zus van Justine, Claire, de ontwikkelingen van het feest in goede banen probeert te leiden terwijl zij zich op hetzelfde moment bekommert om haar, aan depressie lijdende, zus.

Mede door zeer goed acteerspel van vrijwel alle personages kent de film een sterk begin.

Toch verzaakt Lars von Trier, zelf ook bekend met depressie, het sterke begin uit te bouwen naar een consistent geheel. Justine worsteling met haar depressie en met haar wisselende gemoedstoestanden blijkt een terugkerende verschijning, net als het onbegrip van haar zus Claire en de egocentrische houding van hun ouders die zich meer bekommeren om hun eigen leed dan om de problemen van hun kinderen. De planeet Melancholia die in eerste instantie de aarde, volgens wetenschappers, leek te passeren vormt opeens een onherroepelijke bedreiging, een einde van het bestaan. Een nachtmerrie waarbij de twee zussen, die elk verschillend op deze ontdekking reageren, op het moment suprême elkaar lijken te vinden. De aanloop naar deze apotheose is lang, te lang. Los van de, meer symbolische, betekenis met betrekking tot het verlangen naar het einde verzaakt Lars von Trier hier inhoudelijk voldoende betekenis aan mee te geven die de duur van de film zou kunnen verklaren. De extreem luid klinkende apotheose komt ook visueel niet tot z'n recht in vergelijking met de poëtische beeldenpracht waar de film mee begon. Dat is spijtig omdat de film, die sterk begon met een poëtische beeldenpracht en uitstekende acteerprestaties, deed vermoeden dat zich hier een klein meesterwerk ontvouwde. Maar door een gebrek aan continuering van dit niveau verzand Melancholia tot een, ietwat truttige, herhaling van eerder genoemde punten.

2*

Ik volg Dragje: ik vond ook geen consistentie of globale spanningsboog in deze veel te lange film, en werd dan ook niet gegrepen. Ondanks Wagner...

Vier dagen na een magische Tristan-productie Melancholia bekijken is inderdaad geen gelukkige keuze en voelt alsof je terug in een grot zit waar je naar projecties moet kijken met licht dat van achter je komt. Geen “mening” van mij, wel wat reacties op de discussie.

Schopenhauer’s invloed op de Tristan is slechts een deel van het verhaal. Wagner schreef over het Vorspiel (en dat is waar het muzikale materiaal van Melancholia, met uitzondering van de aftiteling, vandaan komt) dat het al de kern van het hele drama bevat: de op het Absolute gerichte Levensdrift wordt zich uiteindelijk bewust van de onmogelijkheid van haar streven en resigneert. Doodsverlangen, maar men kan het met het door Ferdydurke al aangestipte (en Wagner bekende) Boeddhisme ook positiever formuleren als een zoektocht naar het Niets.

Wagner wijkt hier echter af van Schopenhauer en Boeddhisme: hij wil transcendentie niet realiseren door ascese, maar net door de menselijke wil tot in het extreme, zinnelijk (!) uit te leven - sehnen (verlangen als vertaling is te zwak, smachten te kitscherig, begeerte te seksueel) – totdat ze, als een elastiek dat steeds strakker gespannen wordt, (uit-) eindelijk breekt.

Muziekhistorisch wordt het z.g. Tristan-akkoord (de vierde klank die je hoort in het Vorspiel en in het regelmatig opduikende korte fragment) gezien als bereiken van de grenzen van de tonaliteit. Met de hierboven gemaakte beeldspraak van het elastiek: bij Wagner staat het elastiek op maximale spanning, maar knapt nog niet. Dat doet het pas bij Schönberg's twaalftoonstechniek waar de muzikale zwaartekracht (planetaire pun intended) van de tonica verdwenen is. Het is dit aspect van de muziek van de Tristan, het voortdurend toewerken naar en opdrijven van de muzikale spanning die - verre van inert de een op de zenuwen werkt en de ander in een roes verzet - zinnelijk verbonden is met de metafysica van hierboven.

---

De relatie die von Trier heeft met Wagner gaat beduidend verder dan dat hij wat passende muziek gekozen heeft of haar zou gebruiken vanwege een link met nazi-esthetiek. Hij heeft zich intensief beziggehouden met het ontwikkelen van een concept voor Wagner's over vier avonden verspreidde Der Ring des Nibelungen voor de productie van Bayreuth die in 2006 in première zou gaan. Helaas bleek zijn al minutieus per maat uitgewerkte concept technisch en financieel niet realiseerbaar en gaf hij zijn opdracht terug. Von Trier zette aan bij Wagners opmerking om na het onzichtbare orkest (in Bayreuth aan het zicht onttrokken met een houten schelp) ook het onzichtbare toneel zou moeten creëren, iets wat von Trier met een (filmische) lichtregie wilde realiseren waarbij nooit meer dan 5% van het toneel zichtbaar zou zijn.

De Ring is hier ook interessant omdat Wagner op het niveau van het verhaal de noodzakelijkheid van de ondergang van een wereld wilde tonen opdat een nieuwe, utopische werkelijkheid kon ontstaan, die hij in de vorm - het muziekdrama als organisch, natuurlijk gegroeid kunstwerk - al zinnelijk voorvoelbaar wilde maken.

Wereldondergang is hier niet nihilisme, niet uitsluitend melancholie, Weltschmerz of metafysica, maar ook (en dat geldt ook voor de Tristan) steeds verbonden met concrete analyses van de 19e eeuwse samenleving en een utopische denken waar radicaal individualisme en democratie naar voorbeeld van de Griekse polis deel van uitmaakten. Versimpeling doet de materie geen recht (geldt uiteraard ook voor mijn schets).

Romantiek had, zeker in Duitsland, antimoderne tendensen en ligt met zijn bezinning op de eigen cultuur aan de basis van het onzalig gebleken nationalisme. Wagners werk is te zien binnen de context van een Duitstalige lappendeken op weg naar staatsvorming en dat leverde soms teksten op waar Nazi’s hun eigen draai aan konden geven. Het personage Hans Sachs uit Die Meistersinger von Nürnberg waarschuwde voor een tsunami van vreemde elementen. Je kunt je voorstellen dat dit een welkome boodschap was op de Nürnbergse Parteitagen van de NSDAP eind jaren ’30 in.

---

Veel overeenkomsten in het verhaaltje heb ik niet kunnen ontdekken. Isolde is weliswaar bruid, maar Tristan nu net niet de bruidegom. Tristan zou bij zo'n analogie de neef (?) zijn en de scene waarin hij en Justine, binnen de romantische setting van de nachtelijke tuin, platweg neuken, zou corresponderen met het lange, nachtelijke duet in het tweede bedrijf. Hetgeen wellicht een antwoord geeft op ThomasVV’s vraag en deels strookt met jouw conclusie:

Wat hier visueel als Romantiek verschijnt, is tegelijk anti-romantisch.

De onbestemde planeet Melancholia heeft een plek in Solyaris en zou die ook kunnen hebben in een Hollywood-prul, werkt bedreigend, maar tegelijk ook aantrekkelijk. . De esthetiek van Melancholia zit net daar waar gesproken wordt van “prachtig” soms akelig dicht in de buurt van kitsch. Anders dan het sarcasme, ironie of spot in de berichten hierboven prefereer ik “ambiguïteiten”.

Sowieso ervaar ik Melancholia en Antichrist niet als films waarin je naar voorgegeven antwoorden moet zoeken. Zo althans heeft von Trier zijn bijdrage aan Bayreuth willen zien. Zijn realisatie zou niet “zijn interpretatie” zijn, want: “(Duidingen) zijn zelfs storend! Laten wij het maken van parallellen en interpretaties over aan het publiek.” Mocht dat ook deel zijn van zijn poëtica als cineast, voelt louter spot of de film zien als slechts het product van een depressie erg klein voor de thema’s die von Trier aansnijdt.

kijk, daar heb je nog eens wat aan! mooie analyse -fal

zucht (mooi oudewets woord dat verlangen en ademen combineert) of hunkering...

Omdat je nog niet gestemd hebt, heb je m'n opmerking als antwoord op Ferdydurke gemist: de overeenkomst is globaal: beide liefdesparen zijn verdoemd.

Dat "sarcasme" van mij sloeg op zijn persconferentie in Cannes, niet op de film.... Die vernietigende planeet deed me ook denken aan Von Triers 'onbewuste' deel van zijn ego... Zo'n eng psychologische interpretatie is gepermitteerd want ik ben onderdeel van het publiek... Maar de sfeer van de planeet staat voor veel meer, volstrekt mee eens.

"tegelijk anti-romantisch"..."Ambiguiteiten"... mee eens...extra reden om erover te brainstormen.

Is iemand ook geïnteresseerd in het beeld wanneer Justine, Claire en Claire's zoontje naast elkaar staan. Volgens mij staat Claire voor de zon, en het zoontje voor de maan (Justine voor Melancholia, dat is duidelijk). Heeft dit een bepaalde betekenis? Ik heb een gevoel alsof het jochie een hele belangrijke betekenis heeft, maar iedereen ziet hem als een figurant.

Uiteraard, ik dacht ook eigenlijk dat "louter" en "slechts" voldoende waren om de suggestie niet op te laten komen. Evenmin wou ik suggereren dat beide niet interessant zouden zijn.

(Voor wie er nog toegang toe kan krijgen is de Tegenlicht uitzending (Vpro) van eerder vanavond zeer de moeite voor wie geïnteresseerd is in het thema depressieve westerse cultuur.)

@beavis: dank je.

'Depressieve westerse cultuur', waarvan het belangrijkste kenmerk is dat deze cultuur in negatieve zin staat in het teken van het "moeten". Dus, niet waar vóel ik voor maar wat móet ik doen, daar gaat het in deze cultuur om. Het "moeten" is de grootste oorzaak van de depressiviteit in onze westerse cultuur. Dat "moeten" heeft altijd betrekking op de buitenwereld. Wat moet ik doen om door de buitenwereld volledig geaccepteerd te worden? Justine heeft duidelijk lak aan de buitenwereld, zij laat zich volledig leiden door haar gevoel en daarom staat zij het dichtst bij de natuur, maar dat wordt door haar zus en familieleden en aanhang niet geaccepteerd. Hierin ligt de duidelijke oorzaak van de depressiviteit van Justine. Vanaf het moment dat datgene wat de buitenwereld voor "geluk" ziet letterlijk in rook dreigt op te gaan verdwijnt de depressiviteit van Justine als sneeuw voor de zon, uitstekend uitgebeeld in de scène waar Justine geheel naakt geniet van het licht van de maan en de op hol geslagen planeet die voor haar als een welkomsgeschenk komt.

Het jochie staat voor de "onschuld". Het heeft nog te weinig besef van wat er staat te gebeuren. Hij is nog niet als "geest" gesteld om even de woorden van Kierkegaard te gebruiken. Het jongetje zorgt hierdoor wel voor de nodige rust. Hij raakt niet in paniek zoals Claire.

Ik vind ik dat je hier lichtelijk overdrijft en dan druk ik me nog eufemistisch uit.

De 'westerse cultuur' is een breed begrip, pluriform van aard bovendien, menig antropoloog zal dit beamen. Je schrijft erover alsof het een entiteit betreft.

Spijkers op laag water zoeken, het ligt veel minder omslachtig. Justine lijdt aan depressie hetgeen zich kenmerkt aan de hand van stemmingsstoornissen die overduidelijk in beeld worden gebracht. Nu kan je daar een invulling aan meegeven maar een depressie kent vele gezichten. Om de aard en type van deze psychische aandoening te kunnen omschrijven is een goede analyse vereist. Dit laatste is echter niet relevant voor deze film. Het is niet de oorzaak noch de vraag waarom Justine depressief is die hier centraal staan maar 'hoe' zij hiermee omgaat.

Het is niet dat Justine zich 'verzet' tegen de buitenwereld, maar tegen haar eigen depressiviteit. Justine 'wil' trouwen tegen beter weten in. Ze zegt immers niet voor niets tegen haar geliefde wanneer de trouwerij op niets is uitgelopen: "What did you expect?".

Met Melancholia, waar de personages lijden, kan binnen deze context een analogie getrokken worden met Bergman's Såsom i en Spegel (1961). Het is ook geen publiek geheim dat Lars von Trier groot liefhebber is van Ingmar Bergman's oeuvre. Maar dit laatste terzijde.

De hele bruiloft is een gearrangeerde gebeurtenis om een 'gril' van Justine, die een sterke wil koestert om te trouwen, te kunnen verwezenlijken. De omstanders, haar zus in het bijzonder, proberen tegen beter weten in Justine te helpen. Daar komt ook het onbegrip vandaan. Haar zus die alles organiseert die lijdzaam toekijkt hoe de bruiloftsfeest uiteen valt. Haar rijke echtgenote die zich stoort aan de hoeveelheid kosten, de ouders die met elkaar overhoop liggen en elk hun eigen belangen nastreven; geen oog voor de ander. Iedereen ligt zogezegd met elkaar overhoop en kampt met persoonlijke issues. In dat perspectief lijden de personages en dat is wat zij met elkaar gemeen hebben. De 'verlossing' van dit lijden komt aan het einde van de film aan bod maar daar zou ik niet teveel achter zoeken.

Tot slot is het in 'the eye of the beholder' verbanden te zien of deze vermeende banden op te zoeken. Mijns inziens ontbreekt de belangrijkste; een consistent verhaal waarbij het lijden van de personages, wat in deze film breed wordt uitgelicht, enig betekenis krijgen. Door het lijden lang in beeld te brengen wekt de regisseur de indruk met een onverwachte apotheose te komen. Dat dit niks anders omhelst dan de reeds verwachte vernietiging van de aarde vind ik persoonlijk te gemakkelijk, hoe bombastisch en mooi dit ook in beeld is gebracht.

Een draak van een film die een periode waar sprake was van teloorgang in creativiteit binnen de Amerikaanse filmindustrie representeert; hetgeen de legendarische Paramount-producer Robert Evans mooi weet te verwoorden in de autobiografische documentaire 'The Kid Stays in the Picture' (2002).

Natuurlijk is de westerse cultuur een breed begrip dat uiteraard ook een positieve kant kent, maar ik heb het hier uitsluitend over de negatieve kant.

Verder interpreteer ik deze film naar eigen inzicht. Er is geen eenduidige verklaring voor deze film wat wel blijkt uit het aantal berichten waar iederen probeert een uitleg te geven over de betekenis hiervan. Dat maakt deze film voor mij juist zo interessant.