Melancholia (2011)

In de zin van dat de idioten eigenlijk geen idioten zijn, ja. Dan maakt the Idiots ook zo'n statement, maar daarin is the idiots toch wel wat duidelijker en makkelijker te achterhalen dan Melancholia .

'De mens', daar reken jij jezelf ook toe, neem ik aan? Het kan in zekere zin een 'wijze' en nederige uiting van zelfkennis zijn, maar het lijkt wel wat op die opmerking van die Kretenzer dat alle Kretenzers leugenaars zijn..

Over 'The Idiots' is het wat makkelijker praten (aldaar) als je je onwetendheid over die film hebt opgeheven. Zeer aan te bevelen overigens.

Nostalghia moet ik nog zien, zal niet lang meer duren. De naam alleen al verwijst er naar.

Ik wil Justines gedrag niet alleen daaruit verklaren, maar we moeten er wel rekening mee houden, dat als de wereld dreigt te vergaan mensen ander gedrag gaan vertonen. Daarom vind ik de term Femme Fatale niet echt van toepassing in de klassieke zin, aan de ander kant zijn alle vrouwen in de films van Von Trier fatale vrouwen. Sowieso is de film meer één grote metafoor, dan dat het over een concrete gebeurtenis gaat, alleen zijn de metafoor en wat realistisch is niet van elkaar te scheiden, waardoor we alle kanten op kunnen met deze film.

Over het Maan en Melancholia-bad des nachts...een mooi filmbeeld natuurlijk. in onze (stads)cultuur is dat misschien een beetje obscuur, maar zo raar is het nou ook weer niet. Ten eerste is het hartje zomer, en gegeven de omstandigheden is het niet verwonderlijk slapeloze nachten te hebben, aan de wandel te gaan en dan zoiets te doen. Of heb je nog nooit een Maanbad genomen...?
Als handeling en beeld is het natuurlijk wel een soort overgave aan het (nood)lot, aan de planeet Melancholia.

Ja, ik behoor ook tot die zichzelf overschattende soort, die denkt de wijsheid in pacht te hebben. Zal snel The Idiots eens kijken, wellicht is dat een feest der herkenning.

Preicies. Dat is ook wat Tarkovsky met zijn films probeerde te doen: metaforen en realisme moeten samenvallen in beelden dat de zeggingskracht gelaagd verhoogd. Dat 'zonne' bad is perfect voorbeeld hoeveel betekenis alleen beeld, gezien de context, kan hebben. Volgens mijn inschatting is Von Trier meer een intuiteve mens (typsiche poët) die zijn zeggingskracht niet direct overziet. En dus heeft de kijker meer speelruimte. Dit soort bijzonder 'eigenzinnigheid' is een talent dat veel filmers missen. Von Trier moet dit keer op keer bevechten. Dat maakt zijn films zo bijzonder en persoonlijk. En vrouwen spelen hierin een cruciale rol...( maar misschien is dit een idiote opvatting van mij... )

Met het woord obscuur had ik vooral de betekenis "claire-obscure" in mijn achterhoofd: de verhouding licht en schaduw in de schilderkunst (Carrevagio, Rembrand etc). De motieven van Justine blijven immers in de schaduw of zijn schemerig...

Inderdaad een leuk interview, waarin Von Trier in zijn gedachten over Melancholia consequent het subjectieve gezichtspunt van Justine (en dus van hemzelf) aanhoudt. En vanuit dat gezichtspunt kan hij dan ook stellen dat de film een 'happy ending' heeft.. Ik weet niet of je hier op doelt met jouw hier door mij aangehaalde gedachte, maar dat Von Trier er zo tegen aan kijkt, betekent nog niet dat wij dat ook moeten doen.

De waarde van Von Triers films bestaat voor mij onder meer uit dat zich identificeren met, en bloedserieus nemen van, (al of niet extreme) subjectieve standpunten zonder dat uit het oog verloren wordt dat die standpunten inderdaad.. subjectief zijn. Maar het zijn wel altijd gezichtspunten die aan meer algemene menselijke en culturele snaren raken.

Wat hij zegt over het romantisch verlangen naar authenticiteit, waardoor Justine gedreven zou worden, is interessant. In ieder geval als achterliggende drijfveer is het wel veelzeggend, denk ik. Niet alleen met betrekking tot deze film, maar meer in het algemeen inzake Von Trier's eigen huidige state-of-mind. Die authenticiteit (een andere, of misschien wel een betere term in dit verband dan 'zuiverheid', denk ik) wordt - bij gebrek daaraan in het leven - uiteindelijk gezocht in pijn en dood. Het lijkt dan inderdaad niet bepaald toevallig dat hij momenteel geïnteresseerd is in 'nymphomaniacs', die kennelijk nogal eens enthousiaste zelf-mutilators zijn.

Dat doet me dan weer denken aan dat bekende symbool van de slang die zich in zijn eigen staart bijt (self-devouring). Een symbool meen ik dat in zijn cirkelvormigheid misschien een uitdrukking is van de (uiterste consequentie van) de Boeddhistische of hindoeïstische levensopvatting, die in zijn diepste wezen negatief is, en waarvan die van Von Trier zoals hij die in Melancholia etaleert, een 'westerse' echo lijkt te zijn. Al moet ik toegeven dat ik mij hier op voor mijzelf tamelijk onbekend terrein begeef, dus pin me er niet op vast .

Genoemd symbool was in de middeleeuwse alchemie overigens een belangrijk beeld dat hoorde bij de eerste stap in de zoektocht naar de Steen der Wijzen: verrotting, zwartheid, chaos, wanhoop. Die zoektocht, dat proces, werd gekenmerkt door tegelijkertijd de poging tot vereniging van tegengestelde elementen en het streven naar.. zuiverheid.

Zijn allerlaatste opmerking vind ik ook heel aardig:

Leuk advies bij het aanschouwen van bijvoorbeeld 2001: A Space Odyssey .

ACCORDING TO THE MOTTO: FAKE IT TILL YOU MAKE IT?
>>That's what's she trying too do. However her longings are too great. Her hankering for truth is too colossal. I think that goes for melancholics in general. We have high demands on truth<<

Ik denk toch dat verlangen naar zuiverheid hier het dichtst op zit. Het einde waar Jusitine een 'beschermende' tent van takken bouwt voor vooral haar neef drukt die zuiverheid (schijnbaar) uit maar krijgt door haar authentiek 'zonne'bad, tevreden verlangend naar het einde, 'iets' ambivalents...

IS LONGING THE MOST PROMINENT FEATURE OF MELANCHOLIA?[/i]
>>I think the words rhyme well. A melancholic longing must be emotional as it can get. It evokes the image of wolves howling at the moon<<

WHAT DO THE WOLVES HOWL: COME AND GET ME?
>>Yes for I must belong somewhere <he laughs> It also why Justine howles at that planet: come and get me. And I'll be damned if it doesn't. And it devours her. And it was ver poignant that it should not be a collision between two planets but that Melancholia should devour the earth<<

IS THAT HER LONGING TO BE DEVOUREDI?
>>Yes, <He laughs.
>>So it is an happy end after all<<

Dit alles krijgt ook nog een speciale betekenis omdat zangeres Björk, die als actrice wat teveel belast werd, Nicole Kidman in een brief waarschuwde dat Von Trier "haar ziel zou opeten"...

En dit alles doet me ook nog denken aan wat Elias Canetti in "Massa en Macht" schreef:

"In de melancholie is men de ingehaalde en reeds gegrepen buit. Men kan niet meer ontkomen. Men metamorfoseert niet meer. Alles wat men heeft geprobeerd, was vergeefs. Men berust in zijn lot en ziet zichzelf als buit. De ontwaardingsprocessen, die de eigen persoon steeds minder maken, drukken zich in overdrachtelijke zin als schuldgevoelens uit. Een schuld betekend oorspronkelijk dat men in de macht van een ander was. Of men zich schuldig voelt of zich als buit ziet komt in principe op hetzelfde neer".

Het woord metamorfose, hier bedoelt als algemeen menselijke eigenschap, is voor een acteur en actrice extra van toepassing....

En als je de 'regisseur' als een God ziet die alles op 'de set' bestiert dan krijgt de volgende oude bijbelpassage (voor de liefhebbers: Jeremia) een speciale lading:

"En zoudt gij u grote dingen zoeken; want zie IK breng een kwaad over alle vlees, spreekt de Heere; maar IK zal u uw ziel tot een buit geven, in alle plaatsen, waar gij zult henen trekken"

Karaktervolle Charlotte Gainsbourg lijkt me een wolvin in schaapskleren, die laat zich niet opeten, die peuzelt aan Von Trier.. .

Hé, dat is interessant! Canetti definieert melancholie hier als 'niet meer kunnen metamorfoseren'. Dus: niet meer uit de vicieuze cirkel kunnen stappen, geen mentale sprong daaruit kunnen maken? Het alchemistische werk bestond in feite uit een aantal metamorfoses.. en de eerste 'stap' diende gemaakt te worden uit de begin-situatie van chaos en wanhoop, zoals gezegd gesymboliseerd door de zichzelf verslindende slang..

Ik weet ook wel dat die slang en die alchemie niet voorkomen in de film, maar het gaat me er hier (en in mijn vorige bericht) meer om het begrip 'melancholie' - ook als meer algemeen cultureel fenomeen - in een wat breder kader te situeren. En dan hoef je de staat van melancholie niet per se te zien als een eindhalte, maar als een fase in een mogelijk bewustwordingsproces, zoals Reinbo eerder opmerkte.

Overigens: (Verlangen naar) authenticiteit, waarheid, zuiverheid; ik zie ze in verband met deze film als min of meer gelijkaardige begrippen..

Tegenover melancholie, gefixeerd zijn of vastlopen, staat de manie dat in het teken staat van vluchten. De circulaire vorm van vluchten noemt Canetti hysterie. Je wilt acuut weg maar je zit gevangen. Wanhopige Claire die probeert, tegen beter weten in, te vluchten.

Canetti behoorde (of behoort...hij leeft voort in zijn werk)) tot de meest authentieke denkers betreffende macht en bewust-zijn processen met observaties die de waarheid heel dicht benaderen, maar volgens een biograaf leefde hij niet zuiver.

Als je begrippen authenciteit, waarheid en zuiverheid als 3 circels ziet hebben alle drie in doorsnede een gebied gemeenschappelijk. De film Melancholia zit in dat origineel gebied.

De slang Ourobors die zichzelf in de staart bijt is de steeds vicieus vervellende taal die zichzelf wil be-grijpen...(tip: Douglas R Hofstadter: "I'm a strange loop").

Wagner is fantastisch. Ik wist trouwens niet dat hij zo dicht bij Mahler kwam. Bepaalde delen uit de film zouden dan ook kunnen dienen als achtergrond bij een symfonie van Malhler. Das Lied von der Erde "après la lettre". Maar zelfs daarvoor duurt hij te lang.

Voor de rest sluit ik me aan bij het commentaar van oa. JJ_D (20/08) en Yorrick (25/08) ...

Beste film die ik in tijden in de bioscoop heb gezien. Had ooit eens The Idiots gezien, die beviel mij wel. Na Dogville kreeg ik een ander beeld van Von Trier en heb ik geen andere films van hem meer gezien. De openingsscene met de muziek van Wagner en de slowmotionbeelden vond ik niet erg geweldig. Nogal pretentieus en nietszeggend. De rest van de film is niet zo, gelukkig maar. De film zit vol met interessante personages die bijna stuk voor stuk perfect gespeeld lijken te worden. Kirsten Dunst speelt echt fantastisch. De dialogen voelen stuk voor stuk echt gaan en ze zijn nooit afgeraffeld of standaard. Alleen al de combinatie van een (vind ik toch wel) mislukte bruiloft (of althans, eentje met donkere kanten) en het einde van de wereld vind ik een geweldige sfeer opleveren. Het tweede deel gaat meer in op de komeet. Wat een sfeer wordt hier neergezet, met als hoogtepunt natuurlijk het einde.

4,5*

Quote Das Lied von der Erde (deel 6): "Ich suche Ruhe für mein einsam Herz!"

Een komeet past meer bij een manisch levensgevoel...

Ik snap niet wat je wilt zeggen.

Melancholia is een planeet en geen komeet.

Justines carriere in de reclame, als tagline bedenkster, zou iets komeetachtigs gehad kunnen

hebben ...

Ja, het zou misschien zelfs een goede film geweest kunnen zijn... als hij anders was geweest....

Vanmiddag gezien.

Beetje traag maar wel mooi en indrukwekkend.

De komeet dat is de Aarde!

Briljante vondst overigens.

Jouw Ouroboros heeft hier zijn eigen vierde ootje verorberd... Toeval?

Als Justine het alter ego is van Von Trier, kan je de film zelf misschien wel beschouwen al één grote tagline over het leven op aarde. Justine doet daar enkele puntige uitspraken over. Von Trier probeert ons iets te verkopen..

Alleen het idee al dat het leven te vangen zou zijn in een tagline is overigens tamelijk deprimerend.

Maar daar is dan wel weer die negentiende hole, die buiten de ijzeren wetten van het spel valt... negeert Justine die ontsnappingsmogelijkheid?

Taal is een gif: het neemt je voortdurdend in het ootje...

Welingelichte kringen weten dat planeet Saturnus, waardoor Von Trier zich liet inspireren, ringen (Wagner!) heeft. Een planetaire bal in de put? Golf, sport met handicaps, is duidelijk bedoeld voor melancholici. "Hole in One"?... is eigenlijk iets heel depressiefs...."Birdie", "Eagle"?...vandaar dat Von Trier dode vogels uit de lucht laat vallen....

Dus toeval bestaat niet.

Een aparte, bijzondere, maar wel behoorlijk overrated movie. 5.0? Smaken verschillen. Ik geef hem een 4.0-.

Ik kan het me voorstellen dat mensen na een half uur de zaal uit zijn gelopen, alhoewel ze dan wel het hele plaatje hebben gemist.

Visueel overdonderend, ook tevens het grootste pluspunt van de film. Maar laten we nou niet gaan doen alsof melancholia een meesterwerk is van een genie.

Je geeft zelf 4 sterren, en het gemiddelde ligt daaronder. 3.82 ....? Dan vind je hem eigenlijk dus ondergewaardeerd.

Mijn vierde Von Trier en zelfs met hard nadenken kan ik nog geen optimistisch moment herrinneren in een van zijn films. In de drie films die ik eerder zag werd al verklaard dat Amerika slecht is (Dogville), dat vrouwen kwaadaardig waren (Antichrist) en dat eigenlijk de hele mensheid niet deugt (Europa). Goedheid is voor idioten volgens Von Trier, zo lijkt het. Nu was het eigenlijk nog maar een kleine stap om de Aarde in zijn totaliteit tot een grote bron van kwaad te verklaren en dat is wat Von Trier hier dan ook doodleuk doet.

En het roept de vraag op of ik ooit een fan van Von Trier wordt. Het is een man van extremen en daarin zit meteen zijn grote kracht en de reden waarom hij me tegelijkertijd niet aan staat. Het goede is dat Von Trier een geweldige beeldregisseur is. Zie ook hier weer. Toegegeven, die shakycam werd niet al te best ingezet hier tijdens vooral de bruiloft, maar de meer strakkere beelden zijn wonderschoon, vooral als er slowmotion in het spel is. Von Trier hypnotiseerd. Daarbij zijn die beelden nooit plat en zonder inhoud, maar gaat er altijd veel betekenis vanuit. Niet subtiel, maar hoe subtiel is een planeet die op de Aarde afkomt? Daarnaast roepen Von Trierfilms altijd sterke emoties bij me op. Vrijwel altijd shock en een gevoel van depressie, dat dan weer wel. Verder zijn de films goed geschreven en geacteerd (wie had dit ooit in Kirsten Dunst gezocht?). Ook aan gedenkwaardige scènes geen gebrek (het laatste shot is bijzonder krachtig).

Wat wil ik nog meer? Iets meer een persoonlijke band met wat de regisseur uitdraagt eigenlijk. Dat is wat flauw, maar na de enorme emotionele inspanning die een Von Trier vereist blijf ik toch vaak wat leeg achter, alsof de inspanning niet de moeite waard was. Ik heb niet per se iets tegen totaal deprimerende films (zie mijn hoge stemmen voor Idi i Smotri en Los Olvidados). Von Trier gaat echter een stap verder. Alles is slecht en kwaadaardig bij deze regisseur en hij voert dat zo ver door dat ik er niets meer mee kan. Te hopeloos op een onredelijke manier. Melancholia wordt door Von Trier als zijn meest vrolijke film beschouwd. Wellicht is dat een grap bedoelt, maar ik snap wat hij bedoelt. Von Trier is denk ik een van de weinige mensen die de vernietiging van de Aarde zien als een eigenlijk goede daad. De film lijkt in zijn laatste scènes bijna over verlossing te gaan. Het komt over, maar wat moet ik ermee? Hoe kan überhaupt iemand met zo'n negatieve visie met zichzelf leven?

Een heel dubbel gevoel blijft dus hangen. Dit is tegelijkertijd een briljant meesterwerk, maar tegelijkertijd inhoudelijk een van de meest onuitstaanbare films die ik ken. Een prestatie op zich natuurlijk, maar niets nieuws voor Von Trier. Hiermee eindig ik met drie sterren, een aantal die hij hoe dan ook niet verdient.

Bijzondere mooie ontroerende film. Geweldige beelden: ik moest sterk denken aan Karel Willink, de schilder van het magisch realisme toen ik bepaalde beelden zag. Lars von Trier schildert zijn gevoel prachtig op het filmdoek......

De zoektocht van de mens, de angst voor de dood, het onherroepelijke, het onafwendbare, dat wat hoe dan ook op ons af komt. Het spirituele(de magische hut) einde.....prachtig. Zoals de dood zal zijn,.... misschien.....

Een besef dat ooit tot ons door zal dringen dat de gekunsteldheid van deze wereld, het georganiseerde, het geregel, de wereld van alle dag, de onechtheid, de conventies(de bruiloft), de opgelegde normen, verleidingen, ons in onwetendheid storten. Maar aan de andere kant het besef(bij Justine) in een toestand van uitzichtloos lijden te verkeren. Het besef van de mens een lijdend wezen te zijn, nihil, de walging ook......zoekend naar verzoening met en het besef van het onvermijdelijke,....dat is melancholie. Prachtig verbeeld door Lars von Trier.

3 sterren als beloning voor de vernietiging van 1 planeet, dat gaat inderdaad wat ver .

Alweer een mooie, persoonlijke recensie van jou, Ik lees ze graag. Toch heb ik wel enkele (ook persoonlijke) opmerkingen.

De 'verklaringen' die jij denkt te zien in eerdere films van Von Trier lijken me iets te eenvoudig. Ik zou ook hier maar dat 'dubbele gevoel' volgen als ik jou was. Von Triers films zitten vol valkuilen, die gemaskeerd worden door sweeping statements van hemzelf en zijn personages. Je gelooft toch niet echt dat in Dogville alleen typisch Amerikaanse problemen aan de orde zijn? En in Antichrist alleen maar een negatief oordeel over de vrouw (als daar al überhaupt sprake van is)? Verwachtingen en projecties van de personages én van ons, de kijkers (die volgens mij een grote rol spelen bij Von Triers films, en alle goede films), zou ik niet als 'objectieve' constateringen aannemen..

'Goedheid is voor idioten'? Dan misschien op de manier van Dostojevski.. Bij Von Trier is het begrip 'idioot' nogal 'dubbel' in die zin, dat het altijd nog maar de vraag is wie de idioten zijn, in een 'idiote' wereld.

Hoe dan ook prachtig.

Vooral het begin en slot imponerend, vooral op emotioneel en audiovisueel vlak. Daartussen zit een inhoudelijk wederom best imponerend familieportret van Von Trier centraal, na Antichrist lijkt hij dat toch flink onder de knie te krijgen. Het stuk op de bruiloft vond ik toch duidelijk wat minder, part two vond ik erg sterk, heel direct en mooi opgebouwd.

Wat betreft het visuele is zoals gezegd het begin en einde vreselijk mooi. Daar tussenin grijpt Von Trier een beetje terug op een Dogme camerawerk wat op een groot scherm zo nu en dan wel wat rommelig oogt. Maar functioneel is het wel gezien de setting van de bruiloft. Het camerawerk in het tweede deel is ook al een stuk beheerster. En wat een prachtige setting voor een landhuis. Deed me ergens ook wel denken aan Last Year in Marienbad met die tuin, hoewel de film wel heel anders is natuurlijk.

Hoe dan ook een memorabele film, bijna traditiegetrouw van Von Trier.

4*

Als je naar een leuke film wilt, moet je hier niet naar toe gaan. Dat doet de titel al vermoeden.

Heftig maar wel mooi!

Offcourse weer een verassend schouwspel maar ik had 'm iets extremer verwacht. De manier van filmen is ook hier doeltreffend en dat mag zo blijven, evenals de mooie settings en aankleding. Daarbij levert de cast de nodige overtuigingskracht en mede door het magische sfeertje dat er bovenhangt blijven we continu geboeid. Toch vond ik het iets minder indrukwekkend dan Antichrist of Dogville en dat is vrij makkelijk te verklaren. Grofgezegd wordt er getrouwd, krijgt de bruid ingevingen over een kwaadaardige gebeurtenis en sterft uiteindelijk iedereen. Het blijft allemaal redelijk logisch, en schokkende wendingen komen er niet. Overigens vond ik het gedrag van Justine op het einde een beetje vervelend worden en ze deed nogal raar tegen de rest. Ook begon ik me af te vragen waarom er niet gebeld werd naar familie en kenissen of waarom ze de televisie niet aan hadden gezet om te kijken hoe de rest van de wereld met deze situatie om ging. Bijzonder genoeg, maar zeker na de inleiding dacht ik dat er meer op de planning stond van Von Trier.

Wat heb ik genoten van de inleiding! Een reeks kunstwerken achter elkaar...en de muziek die het effect versterkte...Kan zo in een museum!

Ik ben het met je eens dat het niet zo simpel ligt. Dat Dogville niet alleen op Amerika toepasbaar is spreekt voor zich, al maakt Von Trier dit punt zelf niet in de film (althans niet dat ik me herrinner; het is een tijd geleden)! Daarbij geef ik toe dat Antichrist ook niet op me overkwam als een werkelijk mysogine film, wat ik geloof ik ook schreef bij die film, maar Von Trier gaat het thema niet bepaald uit de weg. Deze nuacnes terzijde helpt het natuurlijk niets: er is geen sprankje optimisme in de vier Von Triers die ik tot nu toe zag. Dat Dogvilles kritiek op andere landen toepasbaar is en dat Antichrist net zo hard is op mannen als op vrouwen maakt het niet bepaald een warmere aangelegenheid, of wel?