Festen (1998)

Vooral in geval van seksueel misbruik heeft men in de realiteit in eigen kring vaak gewoon gedaan alsof er niets aan de hand is. Dat zie je aan de vader en aan de moeder.
Dat omstanders niet reageren komt ook vaak voor (tot voor kort was het misbruik in de kerk ook tientallen jaren doodgezwegen door slachtoffers zowel als door omstanders) en dat het hier absurd gemaakt is om extra op te vallen vind ik niet gek. Dat is een stijl of vorm waarin je de boodschap giet.
Hoe ver gaat 'men' om de 'lieve vrede' te bewaren ten koste van het welzijn van bv kinderen?
Blijkbaar heel ver.

Ondanks het algemene imago van meesterwerk onder het publiek, zijn critici altijd verdeeld geweest over Festen, met reacties variërend van 'beste' tot 'meest overschatte film van het jaar'. Ik hang daar een beetje tussenin. Inhoudelijk zit dit verhaal over verborgen schandalen en het verzwijgen daarvan tegenover de buitenwereld erg sterk in elkaar. Wanneer de speeches elkaar opvolgen, elk met een perfect afgemeten gevoel van nuance, zwarte humor (de ceremoniemeester is fantastisch) en onderdrukt zeer, val je als kijker van de ene verbazing in de ander, opbouwend tot een heerlijk dubieus einde.

Het sterke van Festen is vooral dat Vinterberg de kijker nooit aan het handje meeneemt. Moralistisch gezien handelen vrijwel alle familieleden zeer dubieus, maar dit oordeel mag de kijker zelf vellen. Of het 'morning after' ontbijt wel zo zuiver is... je mag het zelf bepalen.

Stilistisch gezien heb ik meer moeite met de film. Hoewel het Dogme principe ervoor zorgt dat Festen het karakter krijgt van een homemade familievideo en daardoor aan impact wint, zorgen de strak opgestelde regels er ook voor dat de film iets sterk geforceerds meekrijgt. Vinterberg heeft zich tijdens de opnamen andermaal in onmogelijke bochten moeten wringen om zijn visie op het scherm te brengen. Niet omdat er geen betere oplossing voorhanden was, maar omdat de Dogme Nazi's hem deze verboden. Dan streeft het zijn doel voorbij en krijgt het iets pretentieus.

Oke, dergelijke regels dwingen de regisseur tot inventief handelen, maar dat geforceerde straalt van Festen af en doet nadenken hoe hij eruit had gezien wanneer de Dogme regels slechts een lijstje richtlijnen waren geweest. Komt nog eens bij dat het acteerwerk wisselt tussen geniaal (Christian, vader en moeder) en theatraal geforceerd (andere familieleden). Het maakt het lastig beslissen of de uiteindelijke impact het wint van mijn frustraties, maar gezien de film blijft rondspoken doet Festen toch iets beduidend goed.

Op zich is het dan juist wel knap gedaan als je je zo gaat voelen door een film

Wat is het dan precies dat geforceerd aanvoelt? Ik vind juist dat het homevideo gevoel het karakteristieke kenmerk en ook het sterke punt is van deze film. Het evoceert mijns inziens een familiaal gevoel dat blijkbaar veel mensen herkennen, gezien het redelijke succes van de film. Juist daardoor is er een sterke inleving mogelijk met de protagonist Christian, maar ook met de antagonist (de vader).

Het is wel interessant van Vinterberg dat hij op deze manier inspeelt op de beeldcultuur en hoe dat, vaak onbewust, associaties oproept. Dit gebeurt overigens vaker in films. Door een bepaalde kleursaturatie kan bijvoorbeeld gesuggereerd worden dat het om authentieke beelden uit het verleden gaat. Ook The Blair Witch Project berust op een soortgelijk principe. Door het gebruik van handheld camera en POV-shots wordt de kijker in de positie van de hoofdpersonen geplaatst. De film krijgt er als het ware een documentair karakter door.

Overschat. Je zit anderhalf uur naar niks te kijken. Zit slecht in elkaar met onrealistische stukken erin. Moeite gehad om hem uit te zitten. Heeft mij geen moment geboeid. 1,5* voor de moeite.