The Tree of Life (2011)

Dit stuk doel ik op. Vind ik een prima objectieve analyse over het effect van cognitieve dissonantie binnen de cinema.

Bedankt voor je compliment. Ik had trouwens ook die interessante discussie bij Black Swan met Ramon K in mijn achterhoofd...

Nou nee, cognitieve dissonantie roept een "onaangename spanning" op tussen twee cognities die onverenigbaar zijn maar waarmee je minstens even instemt. Dat impliceert begrijpen van die cognities. Het gaat er eigenlijk om dat mensen veelal on- of half-bewust door een vorm van zelfbedrog een van die cognities opgeven.

Dat gebeurd bij iedereen en het lijkt me wat dubieus om met dat begrip een (hiërarchisch) onderscheidt te maken tussen soorten cinema, cineasten of kijkersgroepen. Maar, gezien Reinbo's

kan hij er misschien zijn licht eens op doen schijnen.

Tamelijk absurde uitspraak. Ook bij een "brok actie" kun je cognitieve dissonantie ervaren. Het verschijnsel kan al optreden bij de meest onbenullige gebeurtenissen.

Iemand die zich boven de massa verheft en graag iets nieuws wil ervaren, ervaart geen cognitieve dissonantie tijdens een experimentele of hermetische film, maar bevestigt zijn gekoesterde zelfbeeld evenzeer als de Hollywood-kijker doet. Als hij dan (bijvoorbeeld) inhoudelijk geen vat krijgt op een film en dan maar concludeert dat het helemaal niet om begrijpen draait, maar net om de vorm of de sfeer, is dat mogelijk een prachtig voorbeeld van spanningsreductie bij cognitieve dissonantie.

Lijkt me een prima definitie van de ideale Hollywood-film (everybody happy) en - even meegaand in hoe jij het begrip gebruikt - een uitermate probaat middel om het risico op cognitieve dissonantie tot nul te reduceren en lijkt me vooral tot een erg masturbatoire bezigheid te leiden.

Ik zie enkel het onderscheid. Wil er ook helemaal geen hiërachie aan koppelen. Al heb ik persoonlijk meer met de filmkijkers die wel op zoek zijn naar nieuwe prikkelingen dan zij die het enkel als entertainment over zich heen laten komen. Al was het maar omdat ik uit hun hoek meer tips kan verwachten.

Verder besef ik wel dat je bij een brok actie cognitieve dissonantie kunt ervaren, maar dat is dan meer uitzondering dan regel. Actiefilms bevatten zelden een Idee en qua beeldvoering zijn ze ook zelden zodanig dat ik moeite heb met het verwerken van het beeld of het een plek geven. Al zullen bijvoorbeeld oudere kijkers zich wel erg ongemakkelijk voelen bij het geluidsniveau en het geweld van bijvoorbeeld The Expendables (Iets met uitzonderingen en regels...) Maar vooruit, uitspraak was misschien wat gechargeerd, maar zeker niet absurd. Denk dat de meeste mensen mijn punt WEL snapten.

Ik dacht overigens ook eerst dat cognitieve dissonantie sloeg op het niet kunnen verenigen van verschillende gepresenteerde ideeën, maar zie wel dat je juist moet doorvertalen naar de spanning tussen het 'gepresenteerde idee' (beeld) en de hetgeen de ontvanger als waarachtig of comfortabel beschouwd.

Verder maak je je veel te veel druk over een zogenaamde hiërarchie waar wij het helemaal niet over hadden. Het ging enkel om het duiden van belevingen. Spreek me niet uit over wat beter is (objectief), enkel wat mij meer aanspreekt.

Denk dat een wit doek tot enorme spanningen, zelfs rellen zou leiden als je dat op vrijdag avond in Pathe 1 vertoond. Het op Hollywood belust vermaak publiek wil gewoon een simpel herkenbaar filmpje (zowel in personages, beeldtaal als dramatiek). Een wit doek heeft niets van dat al.

Dat zal best, maar de mensen die WEL snappen wat cognitieve dissonantie inhoudt, zouden er om gniffelen omdat je zin even absurd is als bijv. "ik ben meer van het kijken, maar kan een actiefilm ook waarderen".

Actiefilms, alle films, bevatten altijd ideeën (of roepen cognities op). Het is de toeschouwer die al dan niet bewust besluit ze te negeren, selectief te consumeren of voor onbelangrijk te verklaren. (iets wat een voorbeeld van spanningsreductie bij cognitieve dissonantie zou kunnen zijn)

Een korter, maar soortgelijk voorbeeld van cognitieve dissonantie dan je ook bij wiki kunt vinden:

Waarmee ik wil aangeven dat het begrip niets te maken heeft met de complexiteit van iets en dat je suggestie dat cogn. diss. eerder optreedt bij bijv. een Bergman dan bij een Hollywood draak, gewoon onzin is.

Het gaat om het verschijnsel dat alle mensen bij contradicties tussen cognities (hetgeen meer inhoudt dan ideeën) de neiging hebben met vormen van zelfbedrog een van die cognitie on- of halfbewust aan te passen. Het bewust opzoeken van nieuwe kennis of ervaringen heeft er niets mee te maken.

Dan zie je in hetgeen NarcissusBladsp. schreef vooral een happening, iets dat oa. in de muziek al lang geleden gedaan is, met andere intentie overigens. Ik las er meer de logica van een soort cinema(-beleving) in en daar reageerde ik op.

Kan me niet in je analogie vinden, maar als jij dat vind, prima. Niets mis met absurdisme, om je punt te maken.

Geloof inderdaad dat we langs elkaar heen praten. Waar het mij om ging was dat het onbekende of 'andere' eerder tot cognitieve dissonantie zou leiden dan het gebruikelijke of het vertrouwde.

Een vaststelling die goed te gebruiken is in het verklaren van voorkeuren voor bepaalde kijkers voor bepaalde cinema. Zij die een staat van cognitieve dissonantie prettig vinden, zullen veelal een voorkeur voor vernieuwende bevreemdende films met vaak controversiële standpunten en zij die liever niet te veel cognitieve dissonantie beleven zullen een voorkeur hebben voor films die zich meer langs de bekende paden en herkenbare vormen begeven.

Ik koppel hier overigens geen enkele hiërarchie aan, noch heb ik het ergens over complexiteit.

Nee hoor, ik snapte wel degelijk dat er zoiets bedoeld werd, maar ik maakte - naast dat ik inhoudelijk op de discussie reageerde - bezwaar tegen de verwaterende manier waarop je een specifiek sociaal-psychologisch begrip uitholt. Maar inhoudelijk negeer je eigenlijk beide.

Mijn "ps" is ook ironisch bedoeld. Serieus: een woord of begrip betekenis geven is een vorm van cognitief gedrag. Uit eigen ervaring: soms zeg ik dat ik weet wat het woord betekend maar als degene door zou vragen voor een omschrijving zou ik 'pijnlijk' door de mand vallen. Op deze site kom je mensen tegen die beweren dat ze een bepaalde film begrepen hebben, maar dat blijkt niet uit wat er geschreven wordt. ...als je door zou vragen ligt er al gauw een spanning (emoties) op de loer. Dissonanten: onze intieme ijdelijheid is snel gekwetst, de toon van discussie of geprek verandert van vriendelijk naar vijanding. 'Onbegrip' dus. Trouwens betekenissen en hun context zijn vaak half bewust en intuitief. Jezelf voor de gek houden of het zijn van een dissonant dat is voor groepsdier mens een steeds weer terugkerende alledaagse vraag...Mijn opvatting wat cognitieve dissonantie is...is dan ook zo breed dat op (heel) veel is toe te passen. Maar er is voor mij wel onderscheid te maken hoe filmers er mee omgaan.

Ik vond de beschrijving van wikipedia veel raakvlakken had met wat ik bij The Tree of Life gezien had bijvoorbeeld:

Malick laat die dissonanten juist heel subtiel zien vanuit het perspectief van de oudste zoon: de ambivalentie die hij voelt (en overdenkt) .t.o.v. zijn vader..."hypocrite".. Je anders voordoen dan de je 'werkelijk' bent. etc..De neiging van de oudste zoon tot sadisme naar zijn broertje toe is een afweer reactie op pa's strengheid en stemmingswisselingen (stem, toon, dissonant, vervreemding), dat brengt hem in verwarring... hij raakt van zichzelf vervreemd.

Ik denk alleen bijzondere filmers die 'dissonante cognitie' bewust of onbewust VOELBAAR maken:

Haneke's Das Weisse Band net gezien:...sex, masturbatie...deze film barst van het hebben van tegenstrijdige cognities. Een film dat bijna bewust als cognitieve dissonantie is opgezet, als persoonlijk dissonant tegen het communisme, heet Zerkalo van Tarkovsky. Vertaald: Spiegel. Perfecte titel in dit verband. Velen vinden hem mooi, ik ook, maar zeggen toch er niet alles van te begrijpen...het gaat immers om emotie, sfeer....David Lynch Inland Empire: psychische crisis actrice...in hoeverre speel ik de hoer...haar vervreemding wordt door Lynch voelbaar gemaakt...

Er zijn veel films, waarschijnlijk alle, die een cognitieve dissonantie bevatten maar zijn zo clichématig opgezet dat de dissonantie een oppervlakkig middel is en niet een doel (van onderzoek)...en is dus minder voelbaar, want als het te vreemd wordt haken immers veel kijkers af. (net als lezers... )

Dissonantie is in zekere zin en mate nodig bij film om de toeschouwer te intrigeren. Een film zonder dissonantie is een film zonder een enkel conflict tussen het beeld op doek en het beeld in het hoofd van de toeschouwer, een compleet harmonische film.

Heb de film overigens een tweede maal bekeken met nieuwe inzichten. De wrijving die tussen de film en mij bij de eerste keer aanschouwen ontstond in de eerste twintig minuten was nu op de achtergrond verdrongen. Het was gemakkelijker het begin van de film te aanvaarden met het inzicht dat de Christelijke verwijzingen puur een manier van de regisseur zijn om gratie uit te beelden en inwisselbaar zijn met welke religie ook. Gratie is immers een universeel gegeven.

Het verwijt dat velen Avatar maken....

Dat is inderdaad een opvallend punt wat ik erg sterk/prettig aan de film vind.

Off-topic verwijderd.

Ik ga deze film binnenkort eens met een roze bril op bekijken. Wordt ie vast nóg beter van .

Als Reinbo deze film 5 sterren geeft moet het wel iets bijzonders zijn. Vaak (niet altijd) ben ik het eens met zijn beoordelingen, deze ga ik dus binnenkort kijken.

Bij sommige films heb je je op basis van de lovende reacties op MM een bepaald beeld gevormd, waar die film dan wel of niet aan kan voldoen. The tree of life is zo'n voorbeeld waarbij dat opgeroepen beeld nauwelijks overeenkomt met de daadwerkelijke film.

Ik verwachte een visueel spektakel van epische proporties, terwijl de bulk van de film bestaat uit het in nogal smutzige-kleuren gebrachte verhaal van een modaal gezin. De cinematografie van de achtervolgingsscene uit Badlands maakte op mij eerlijk gezegd meer indruk dan welke scene uit The tree of life ook. Het camerawerk is verdienstelijk hoor, maar behoort mijns inziens niet tot het beste wat ooit op het witte doek is gebracht. Ook niet in het eerste half uur, waar nogal grootse en soms abstracte natuurbeelden de boventoon voeren. Het is vooral het getoonde zelf wat mooi is, niet perse de manier waarop dit getoond wordt.

Wellicht interessanter is het inhoudelijke aspect van de film. The tree of life maakt de indruk een moderne Job-vertelling te zijn. De aloude vraag waarom het kwaad goede mensen treft wordt gecombineerd met een vraag naar de rechtvaardiging van macht, en met rebellie daartegen. Job roept na zijn ongeluk God ter verantwoording. Daarop reageert God aanvankelijk met enkele grootse donderspeeches waarin wordt gewezen op zijn macht over de natuur. Dat gebeurt zeer gedetailleerd en visueel, tot aan voorwereldlijke monsters aan toe. Job erkent daarop zijn kleinheid, en wordt vervolgens feitelijk in het gelijk gesteld door God; hij krijgt alles wat hij verloren heeft dubbel en dwars terug.

Malick hanteert dezelfde volgorde. The tree of life begint met het verlies van een kind, waarop de christelijk ingestelde ouders God vragen naar het waarom (de gefluisterde voice-over is wel erg prominent trouwens). Hierop volgen de reeds genoemde shots van natuur, heelal, dinosauriers en dergelijke. Daarop wordt de geschiedenis van het bewuste gezin verteld, zoals gezegd vormt dit het leeuwendeel van de film. Opvallend is dat vader Brad Pitt, die zich niet met 'dad' maar alleen met 'sir' (vgl. 'lord') of 'father' laat aanspreken, een soort God-complex heeft. Zijn regels en straffen zijn willekeurig, precies zoals in het boek van Job. Je kan dubieren of het kind, Jack, hier de rol van Job vervult, in ieder geval gaat hij steeds meer rebelleren tegen dit onrechtvaardige gezag. De moeder neemt een vreemde positie in, haar goedheid zou de gevende/zegenende hand kunnen zijn die God ook wordt toegedicht, maar misschien interpreteer ik dan een stap te ver. Hoe dan ook, als de rebellie z'n hoogtepunt bereikt komt vader tot inkeer en beseft hij dat hij mis zat. De film switcht dan weer naar het universele perspectief, en sluit af met de zevenvoudige genoegdoening die ook Job ten deel viel. Paradijselijk. Dit dualisme tussen het concrete gezinsverhaal en het abstractere en symbolische gedeelte van de film wordt mooi gestalte gegeven in de titel. Er is een letterlijke boom die geplant wordt als Jack nog jong is, om met hem op te groeien, maar uiteraard staat The tree of life ook voor de levensboom uit het Paradijs, waarin we aan het einde beland lijken te zijn. (Er is nog een resem aan andere bijbelverwijzingen overigens, zie hiervoor bijvoorbeeld het bericht van Ferdydurke.)

Best een aardige opzet van Malick, maar het komt toch niet zo geweldig uit de verf. Het deel waarin Jack opgroeit is te lang, kent teveel herhaling en is te gewoontjes. Personagebinding komt nauwelijks tot stand. De functie van het Sean Penn-gedeelte ontging me ten enenmale. De natuursequenties zijn wat bombastisch en grenzen aan de kitch, hoewel The tree of life wel aan de goede kant van de lijn blijft. Het meest positief ben ik nog over de muziek, die erg mooi is en waarmee de film zichzelf een bepaald statuur aanmeet. Mijns inziens wordt het echter geen meesterwerk, verre van zelfs. Wel een redelijk gewaagd en bijzonder probeersel, dat helaas op teveel punten tekort schiet.

Wat een goede recensie, eRCee! Ik kon de connectie van het boek Job met het verhaal van de film voor mezelf niet heel overtuigend krijgen, maar zoals jij het stelt, ligt het eigenlijk voor de hand, met name voor wat betreft de 'natuursequenties'. Misschien dat 'God's donderspeeches' in een andere vormgeving wel bij mij binnengekomen waren; nu vraagt het contrast van die beelden met de rest van de film kennelijk net iets te veel van mijn verbeelding. En hoewel je er zelf niet heel enthousiast over bent, komen in het door jou geschetste kader ook de andere delen van de film voor mij nu beter tot hun recht. Ik ga hem binnenkort zeker weer eens bekijken.

Mee eens. Mooi kritisch stuk!

Is die afstandelijke benadering niet juist de bedoeling van Malick..?

Nog een kleine opmerking. Ik was mijn eigen recensie alweer een beetje vergeten (ik word ook een dagje ouder ). Connectie Job/natuursequenties wel gezien, maar met name eRCee's vierde alinea is voor mij een verhelderende toevoeging.

Hoewel ik vind dat je altijd een beetje moet oppassen om een interpretatie te ver door te voeren, is er een detail dat ik nog wel graag wil noemen. Een van de bekendste fragmenten uit het boek Job is het moment dat Job zijn geboortedag vervloekt. Iets dergelijks lijkt plaats te vinden wanneer Jack zijn vader doodwenst, en zich hardop afvraagt waarom die vader geboren is, waarmee hij tenminste impliciet ook zijn eigen bestaan verwenst. Dergelijke details zijn er denk ik meer, hoewel The tree of life natuurlijk ook gewoon een concreet verhaal heeft dat voor zichzelf kan spreken, los van dit kader.

De duidelijke verwijzing naar Job is er niet voor niets... Vader en zoon verhouding in Christelijke zin krijgt inThe Tree of Life iets ambivalents. Terecht eRCee dat je daar wat dieper op ingaat.

Het boek Job is wat dat betreft misschien ook ambivalent. Ik meen dat Jung (in 'Antwoord op Job') het boek beschouwde als een soort keerpunt (of 'afslag') in de geschiedenis van het joods-christelijke godsbegrip, een mijlpaal op de weg van een niet of nauwelijks aanspreekbare Jahweh naar een meer persoonlijke, liefdevolle God van de psalmen, de grote profeten en ten slotte het christelijke godsbegrip. Dat is voor Jungs rekening hoor, maar interessant is het wel in verband met de rol van de moeder in deze film, of hoe de vader en de moeder gekarakteriseerd worden, zoals eRCee al aangaf.

Overigens zal het inderdaad zo zijn dat dit alles slechts één manier is om de film te bekijken, maar wel eentje die hout snijdt.

Ik heb weinig op met de bijbel en het Christendom, ken het boek ook nauwelijks. De theorie van eRCee, zal best hout snijden, maar die visie spreekt me totaal niet aan. Ik hou meer van een wat vrijere associatieve interpretatie van het geheel. Verder prima theorie, maar lijkt me een vervelende film als ik het zo direct gelinkt aan het christendom zou moeten zien.

Merkwaardig fundamentalistisch standpunt. Dus een film direct gelinkt aan Christendom is bijvoorbaat al vervelend? Jou vrije associatie geeft je een vrijbrief om langs de Christelijke aspekten van deze film heen te kijken?... Dan moet je wel heel vrij gekeken hebben.

De film probeert nu juist volgens mij het Christendom en evolutie te verzoenen. (Vandaar dat ik Spinoza citeerde). Boek Job gaat nu juist over de twijfels betreffende het bestaan van God's rechtvaardigheid...

Het is er niet bepaald met de haren bij gesleept... Je kan natuurlijk vinden van het christendom wat je wilt, maar het is hoe dan ook onderdeel van (de geschiedenis van) de cultuur, en heeft in al die eeuwen toch een stempel gedrukt op de manier van denken, voelen en zijn, in ieder geval in het Westen. De referenties in heel veel culturele uitingen zijn dan ook nog steeds talloos, en die referenties negeren betekent volgens mij dat je dan heel wat mist.

Ik negeer ze niet, maar koppel ze liever los.

Nee, dat niet, maar een van de grote kwaliteiten van de film, zoals ik het ervoer, was dat ik het juist kon opvatten als een verhaal over universele spiritualiteit (vs natuur). Heb het gewoon niet zo op geinstitutioneerde religies. Vind ik eng.

Blijkbaar.

Dat vond ik dus ook zo prettig. Maar een verhandeling die de film meer aan de Bijbel doet kleven heb ik gewoon niets mee.

Evolutie? De titel van de film is alleen al aan Genesis ontleend... waar komen we vandaan. Er kleven nu eenmaal ook veel Bijbelse aspekten aan deze film.

Dat zie ik ook wel, maar ga zelf liever op mijn eigen wijze door op de symboliek dan dat ik ze koppel aan de Bijbel. Nogmaals ik ontken de waarachtigheid van de theorie niet, het is enkel een visie waar ik veel minder mee kan/ mee heb dan met mijn eigen associaties. Noem het maar eigenwijs.