Morte a Venezia (1971)

Ik hou erg van de trage, melanchonlieke shots van deze film. Soms te lang, vooral als het niets toevoegt. Zo zouden de discussies over kunst tussen de Ashenbach (die de componist Mahler moet voorstellen) en zijn collega er beter eruit gelaten zijn. Je hoeft de beelden niet te verklaren, die spreken voor zichzelf. Je moet maar durven, een close up in een bootje van meer dan twee minuten. Prachtig. Hoewel spaarzaam met muziek (ik hou erg van veel natuurlijke geluiden zonder muziek in flims) is de muziek van Mahler perfect om de 'Weltschmertz' die in deze periode zo sterk gevoeld werd weer te geven. Bogarde overacteert naar mijn idee niet, hij kiest er bewust voor de componist groter dan de werkelijkheid neer te zetten, want zo schijnt hij zich ook gedragen te hebben.

Hoewel de hoofdpersoon op geen enkele manier toenadering zoekt tot de jongen, kijk je nu een beetje vreemd naar die oudere man die smachtend naar een minderjarige loert en hardop zegt 'I love you'. De jonge acteur zegt in interviews dat hij er lang last van gehad heeft als 'gay' acteur te zijn weggezet en dat hij het de regisseur Visconti kwalijk heeft genomen dat die hem meenam naar een gay bar. In de film speelt het nauwelijks een rol. Daar gaat het vooral om een man die in de jongen de perfectie ziet en de jeugd die hij zelf verloren is.

Wat bedoel je precies, hdehoon? En wie is "hij"?

Sorry voor de onduidelijkheid: met ' hij' bedoel ik Mahler, die model stond voor het personage Ashenbach in de film

Na alle berichten even doorlopen te hebben, merk ik dat de film erg verdeeld op enkele vlakken.

Vooreerst is er de cinematografie van Pasquale de Santis. Voor de ene meesterlijk en praktisch ongeëvenaard, maar voor de ander bijzonder matig. Ikzelf bevind me eerder in het tweede kamp, hoewel ik er ook wel enkele positieve dingen over te zeggen heb. Het openingsshot is inderdaad prachtig; een rookgordijn tegen een geschilderde horizon om vervolgens naar links te trekken om de naderende boot te tonen. Erg mooi. Idem voor de cinematografie in de eindscène. Maar het meeste daartussen is niet echt spectaculair en vooral de composities van de scènes binnen het hotel zien er vaak erg lelijk uit. Dan is er nog de immer bewegende camera die nogal onstabiel en geforceerd te werk ging. Met name het plotse inzoomen is niet echt geslaagd. Vooral wanneer dit pas in het midden van een shot begint komt dit nogal geforceerd over en ik denk dat een dolly hier meer op zijn plaats was geweest.

Verder zijn er enkelen die zich wat ongemakkelijk voelen (of aanstoot nemen) bij de pedofiele ondertoon van deze film. Persoonlijk denk ik dat deze "ondertoon" helemaal niet aanwezig is. Aschenbachs obsessie met Tadzio is volgens mij helemaal niet van pedofiele aard en hij wil Tadzio ook niet fysiek begeren. Uit zijn discussies met Alfred blijkt dat Gustav denkt dat schoonheid een product is van de geest en de zintuigen hier niet aan te pas komen. Gustav schok bij het zien van Tadzio doet zijn visie wankelen gezien hij hier op een zintuiglijke manier schoonheid ontdekt. Net zoals wij de schoonheid kunnen appreciëren van Griekse naakten zonder enige seksuele aantrekking te voelen, zo kijkt Gustav volgens mij ook naar Tadzio. Overdonderd worden door schoonheid en aantrekking zijn twee verschillende dingen. Nu dat is mijn mening/theorie en ik het boek van Thomas Mann of andere werken en verklaringen over deze film niet gelezen. Mocht iemand dat wel hebben gedaan, voel u vrij om het nodige te corrigeren.

Nu je het zegt, Gustav zag Tadzio maar al te graag worstelen, net zoals Socrates zich in de worstelschool van zijn meest homo-erotische kant liet zien.

En ja ze kunnen zeker overlappen, maar ik denk dat het verhaal evenzeer verteld had kunnen worden met een vrouw of eender welke persoon, misschien zelf gewoon de zee, gezien Tadzio eerder een soort verpersoonlijking is van een abstract idee, nl. zinnelijke schoonheid (we blijven bij Plato ).

Vroeger had ik deze film vijf sterren gegeven, maar bij het terugzien waren met name de scenes

in het hotel wat tegenvallend. Begin en slot natuurlijk nog steeds geweldig, begeleid door het adagietto.

Wij mogen geen spoilers geven, maar hier zetten ze er een in de titel. In de novelle van Thomas Mann was Gustav von Aschenbach een schrijver; hier is het een componist geworden die lijkt op Gustav Mahler. Het Adagietto van de vijfde symfonie, met enkel strijkorkest en harp, zit vol opgehouden spanning waarvan de oplossing steeds uitgesteld wordt.

Het hoofdpersonage laat zich leiden door een innerlijke romantische drang, wanderlust, sehnsucht. De dood wordt symbolisch aangekondigd. De zwarte boot is een doodskist, de illegale gondelier is Charon die hem de Styx overvaart. Te midden van het vele wit verschijnen de besmette rode aardbeien. De rosse zanger met de ontbrekende tanden is grotesk.

Alles wordt vanuit het standpunt van Von Aschenbach getoond. We zien Venetië door zijn ogen, afgewisseld met zijn herinneringen en fantasieën. Over Tadzio weten we niks. De Poolse adonis is enkel object. We zien slechts wat hij in de waarneming van Von Aschenbach voorstelt. Dit is een kunstenaar die z'n hele leven gewijd heeft aan het creëren van schoonheid. Nu ontdekt hij in Tadzio een natuurlijke schoonheid die nooit door het artificiële geëvenaard kan worden. Z'n aantrekking is in eerste instantie platonisch; hij ziet de jongen als de verzinnebeelding van het ideale kunstwerk. Geleidelijk aan neemt het zintuiglijke het echter over en komen z'n verdrongen, perverse verlangens naar boven. Hij blijft passief; de scène waarin hij over Tadzio's krullenbol strijkt, is gefantaseerd. Wel laat hij z'n haar verven om jonger lijken.

Stafke van Asbeek komt meestal niet centraal in beeld, maar in combinatie met zijn omgeving: het luxueuze art nouveau-interieur van het Grand Hotel des Bains (waar Thomas Mann verbleef in 1911), de strepen op de kleedhokjes van het Lido en op Tadzio's trui, de Venetiaanse architectuur. De camera rolt langzaam achter de zuilen van het San Marcoplein om de getormenteerde kunstenaar tussen de duiven te tonen. Die trage camerabewegingen en de smachtende muziek dragen bij aan de lethargische sfeer van gelaten wachten op het noodlot.

Draait as. donderdag om 15.30u eenmalig in Filmhuis O42 Nijmegen.

Nieuwe 4K restauratie van Criterion !!

Half geslaagd.

Aan het begin vond ik deze film maar moeilijk om doorheen te komen, ik moest echt even wennen aan de trage manier van vertellen. Daarna, begon ik steeds meer sympathie te voelen voor Bogarde en trok het verhaal zichzelf steeds een beetje meer mee.

Ontzettend traag, met hier en daar absoluut een paar scenes die vrijwel weinig toevoegen aan het verhaal waarmee Visconti alleen zijn speelduur lijkt te willen verlengen. 130 minuten leken aan het begin een onmogelijke opgave, maar al snel trok het me mee.

Vooral richting het einde is de film geslaagd, met een erg pakkend einde. Hier en daar verveelde ik me enorm, waarbij ik me bij de volgende scene compleet in het verhaal voelde. De Poolse jongen gedroeg zich redelijk achterlijk, dat op een gegeven moment toch wel een beetje opviel.

Voor de rest mag ik dit soort Italiaanse arthouse vaak wel, alleen duurt het vaak voordat ik ook echt in het verhaal kom. Hier duurde dat echter nog een stukje langer, maar een voldoende krijgt het zeker.

I remember we had one of these in my father's house. The aperture through which the sand runs is so tiny that... that first it seems as if the level in the upper glass never changes. To our eyes it appears that the sand runs out only... only at the end... and until it does, it's not worth thinking about... 'til the last moment... when there's no more time left to think about it.

Een wereldfilm die binnenkomt op plek 4 in mijn top-10. Waar vooral Ossessione tegenviel en in mindere mate Senso en La Notte Bianche, zag ik 2 weken terug het prachtige Rocco e i Suoi Fratelli welke me wel zeer kon bekoren, en nu dus Morte a Venezia.. Stijgende lijn dus bij Visconti, alleen gaat hij dit meesterwerk niet overtreffen.

Hoewel de titel al laat vermoeden wat er gaat gebeuren, blijft het lang onduidelijk wie, hoe en wat. We maken kennis met Von Aschenbach, een man wiens hoogtijdagen allang achter hem liggen, geteisterd wordt door gezondheidsproblemen (waarschijnlijk als gevolg van) maar ook wordt geplaagd door Sehnsucht als hij de jongen Tadzio tegenkomt in het hotel. Deze jongen bezit alles wat Von Aschenbach niet heeft en alles wat Von Aschenbach zou willen hebben. Het is een bizarre gewaarwording dat gedurende de hele film de 2 hoofdrolspelers geen woord met elkaar spreken, maar de blikken zeggen genoeg.. Uiteindelijk komt het punt dat hij wil vertrekken, maar door de speling van het lot besluit hij te blijven. Dan probeert hij zichzelf te verjongen, waarna hij op het strand sterft, met Tadzio in het oog.

Eigenlijk gebeurd er feitelijk helemaal niets en dialoog is er sowieso al nagenoeg niet te ontdekken. Toch zijn alle beelden raak, zeggen de blikken in de meeste gevallen genoeg dan een heel dialoog en kom je d.m.v. enkele flashbacks achter de historie van Von Aschenbach. De volle 5* voor dit pareltje.

In Morte a Venezia maakte ik kennis met een componist, die onderweg naar Venetië is. Aldaar viert hij vakantie in een hotel, waar hij zijn tijd doorbrengt met het verlekkerd kijken naar een blonde jongen. Enige flashbacks verschaffen nog wat achtergrondinfo van deze artiest, maar het enorm trage tempo komt daardoor echter niet in een versnelling. Pas in het laatste half uur komt er eindelijk een klein beetje vaart en wordt het duidelijk waar de film heen gaat. Toch heeft dat de film niet kunnen redden voor mij, het langdurig apatische gestaar van een oude man naar een jonge knul was ik toen al aardig zat.

Review van de aanstaande Criterion Blu-ray

Prachtig , film komt opnieuw tot leven!

Grote klasse weer van Criterion

Mooie film vol sfeer. Mooie muziek van Mahler. Maar verder heeft de film niets met Mahler te maken. Gustav Aschenbach lijkt er ook totaal niet op. Weet niet waar die verhaaltjes vandaan komen ??? Het lijkt mij meer over Thomas Mann te gaan daar deze wel degelijk stiekem mannen begeerde. Al zie ik niks erotisch getinte begeerte in dese film. Hij raakt geobsedeerd door de schoonheid van de jongen en that's it !

Teveel snobistische clichés in deze film. Ben niet onder de indruk van die pathos over schoonheid en verloren jeugd, ook nog eens doorspekt met intellectueel gebrachte, maar niet bijster bijzondere discussies zoals over verstand versus gevoel. Op dergelijk vlak mis ik de pretentieuze jaren '70 eigenlijk helemaal niet.

That being said, op vormgebied heeft de ambitie wel weer goed uitgepakt. Muziek, decors en beeldensfeer van een heel hoog niveau en dan is het moeilijk een onvoldoende te geven.

Is het leven (voor heel veel mensen) dan iets anders, T.O., tenminste op één of andere manier, en vanaf een bepaalde leeftijd?

Sorry, wat bedoel je precies?

Bestaat het leven voor veel mensen niet voor een groot stuk uit nostalgie in één of andere zin? Nostalgie naar gesublimeerde schoonheid en jeugd?

Gustav von Aschenbach in vrije vertaling.

Venetië zien en sterven. Het moet niet altijd Rome zijn. De film is vooral een mooie film. Ik hou wel van dit soort films die tot in detail zijn uitgewerkt en ook cinematografisch best wel boeiend zijn. Je ziet naar een aparte wereld die best wel overtuigt. Maar dat is niet voldoende. Zeker niet in dit soort drama's, waar verhaal en acteerwerk ook een belangrijke rol spelen. En Dirk Bogarde stelt daarin toch wat teleur. Het blijft vrij afstandelijk en duurt veel te lang voor je in de film zit. Gaandeweg wordt het gelukkig wel beter. Jammer, want je ziet dat hier tijd en energie in gestoken is. Maar echt pakken doet het helaas niet...

Ik was erg onder de indruk van Manns Novelle in de vijfde of zesde klas, en ik moet zeggen dat Visconti's verfilming me meevalt. Rocco e i Suoi Fratelli (1960) en Il Gattopardo (1963) hadden beide zo hun sterke kanten, maar konden me tevens niet goed genoeg smaken voor een hoge waardering. Morte a Venezia is tot nog toe mijn favoriete van de drie, al weet ik niet in hoeverre dat alleen Visconti's verdienste is; Manns intrigerende verhaal en Mahlers prachtige muziek zullen daar ook veel mee te maken hebben.

Net als sommige andere hier had ik ook liever dollyshots dan deze soms wat storende zoom gehad (de steadicam was er in '71 nog niet), maar gelukkig maakt DoP Pasquale De Santis dat goed met enkele wonderschone shots, waaronder de opening en het einde. Smetje: dat clowneske variéténummer op 93 minuten in de film had van mij achterwege mogen blijven. Strontvervelend.

Desalniettemin: 4*

De Italiaanse cinema kent qua stijl uiteenlopende talenten. Op de top van de pyramide heb je natuurlijk Fellini, maar daaronder vechten neorealisten als De Sica en Rosselini met activisten als Bertolucci en Pasolini en met stilisten als Antonioni en Zeffirelli om de zilveren medaille.
Ook Luchino Visconti mag je een stilist noemen en het beste voorbeeld van zijn esthetiek is ‘Morte A Venezia’ uit 1971. Het was een breed opgezette internationale coproductie zodat de benamingen ‘Mort à Venise’, ‘Death In Venice’ en ‘Tod In Venedig’ ook correct zijn.
‘Dood In Venetië’ is een typisch geval van ‘either you love it or you hate it’, want wat gebeurt er nu eigenlijk in de dik twee uur die je er aan kwijt bent? We zien de Duitse componist Gustav von Aschenbach (een wederom fenomenale Dirk Bogarde) voor zijn gezondheid een reis naar Venetië maken, waar hij vooral in een stoel zit en rondkijkt en specifiek oog heeft voor een aantrekkelijk Poolse jongen. Hij volgt het gezin van die jongen ook door de straatjes van de stad en dat had hij wellicht beter niet kunnen doen, want daar stapelen de lijken zich als gevolg van een cholera-uitbraak op.
De setting is prachtig, de beelden zijn schitterend en de muziek (Mahler, Moussorgski, Beethoven en Léhar) grijpt je naar de keel.

Death in Venice dan eindelijk aan de beurt op klassiekerzondag. En eerlijk gezegd wist ik niet wat te verwachten van deze film die goede cijfers scoort maar regelmatig verweten wordt traag en lang te zijn.

Met de aankomst van de (bejaarde?) componist in Venetië is het al snel de vraag welke kant het op gaat, herstel of 'to see Venice and die'. Door middel van een aantal flashbacks en dialogen met Alfred komt toch min of meer naar voren hoe diep de psychologische nood gaat en vooral draait rond faalangst, toch helemaal duidelijk wordt nooit wat er nog meer speelt behalve de zogenaamde artistieke crisis.

Bijzonder is de fascinatie voor de Poolse jongen genaamd Tadzio. Iets dat veel betekenissen kan hebben, maar naar ik vermoed waarschijnlijk draait rond de jeugdige onbezonnenheid van een dergelijk joch met een heel leven en geen enkele verplichting op dat moment in het verschiet tegenover de vastgeroeste Von Aschenbach die slechts in drempels, verlies, gebrek aan inspiratie en een leven denkt dat richting het einde loopt. Ergens meen ik ook lichte autistische trekjes te zien, desondanks lijkt Von Aschenbach weer tot leven te komen vooral als hij de tweede keer activeert in Venetië.

Ook dit is een aparte wisselwerking te noemen van iemand die op sterven na dood lijkt, maar toch weer tot leven komt in stad waar een dodelijke epidemie rondwaart. Dan is er het prachtige openingsshot van het schip dat aan komt, en uiteraard niet te vergeten de prachtige muziek van oa Gustav Mahler en Modeste Moussorgsky. Eveneens prachtige is het fantastisch mooie Venetië zelf, met ook daar weer een dubbel gelaagdheid met de epidemie en een stad die richting het einde grauwer, smeriger en chaotischer wordt. Wat dat betreft heeft Death in Venice ontzettend veel.

Toch raakt Death in Venice mij nergens zoals ik dat zou willen en dat is jammer te moeten zeggen over een film die afgeladen lijkt met de tragiek van het leven. Ik zie de poging, ik zie een zekere schoonheid, toch is Death in Venice niet helemaal aan mij besteed.

Trage maar boeiende film. De film wijkt hier en daar wat af van Manns novelle en vertelt het verhaal ook niet chronologisch zoals in de novelle (er zijn flashbacks) maar de film weet de geest van de novelle en zijn intrigerende thematiek van kunst vs. leven goed weer te geven. Gustav van Aschenbach – de film maakt het nog meer over Gustav Mahler in plaats van over Thomas Mann als de novelle al deed door van hem een componist in plaats van auteur te maken – gelooft in schoonheid als platoons Idee maar zijn verstandelijke, moreel hoogstaande en eeuwige ‘apollinische’ wereld is een facade en een leugen, zoals ook de zwart geverfde haren en rode lippenstift om weer jong te lijken dat zijn, en valt uiteen als hij verliefd wordt op de jonge knaap Tadzio die schoonheid en jeugd belichaamt in contrast met zijn eigen ouderdom en aftakeling als destructieve ‘dionysische’ kracht. Ook het idee van vakantie en daarmee van toeristenstad Venetië is een ontkenning van het echte leven: je kunt geen vakantie nemen van het leven, van arbeid en van aftakeling en van dood, zoals de toeristen in Venetië wel wijsgemaakt worden dat er geen (cholera-)epidemie rondwaart om de toeristenbranche te beschermen (hoe herkenbaar in de coronacrisis bij bv. de Oostenrijkse Ischgl!) maar de cholera – een infectieziekte die een afzichtelijke, beschamende dood veroorzaakt – is echt waarbij Aschenbach elke kans om tijdig te ontsnappen laat liggen om naar Tadzio te kunnen kijken en – onbewust – zijn eigen zondigheid, sterfelijkheid en de doodsheid van zijn kunst onder ogen te zien.

Veel films zijn gebaseerd op boeken en meestal heb ik het boek niet gelezen hetgeen doorgaans in het voordeel van de film uitvalt want in het algemeen geldt dat het boek beter was. In dit geval heb ik de novelle van Mann wel gelezen en zoals gezegd doet de film eer aan het boek maar tegelijk voegt hij ook eigenlijk niets toe aan de novelle. Dat maakt het wat moeilijk de film te beoordelen: de novelle maakte grote indruk op me toen ik het als jongere las en de film brengt de kern van het boek over zodat ook de film goed is maar het geniale zit in Thomas Manns boek en niet in Visconti’s verfilming ervan (al acteert Bogarde overigens wel goed)…

Knappe bespreking van De filosoof, ook door zijn vergelijking met de roman van Thomas Mann! Enige wat hij hierbij volgens mij onderbelicht, is de expliciete toevoeging van Mahler door Visconti. Dat is voor mij zonder meer dé vondst en dé meerwaarde van Visconti, die het bewuste Adagietto ook zijn verdere reputatie heeft bezorgd! Maar dat neemt niet weg dat ik iedereen aanraad Thomas Mann te lezen!

Tergend trage film. Werkelijk alles is hier traag. De overgangen in het verhaal. De verschillende scènes. De verhaallijn zelf. De voortbeweging van de mensen. Het converseren. De muziek bij momenten. En als iemand een lied aanheft, mag je zeker zijn dat het weeral begrafenis-traag is. Neen, dit is echt niet iets waar ik enthousiast over word. Overduidelijk dat de oude, norse, nukkige en onbeleefde componist een hartkwaal heeft. Vandaar zeker dat echt alles op het gemak verloopt. De gehele film is eigenlijk een aaneenschakeling van Gustav die ligt te staren naar de zee vanaf zijn balkon, over het kanaal, in de lunchruimte en voornamelijk het staren naar de jonge knaap. En tussendoor krijg je dan nog wat filosofisch gezwets over kunst en muziek als een kunstvorm. Verwacht je dus maar aan zo van die uitspraken als "De werkelijkheid leidt ons alleen maar af en degradeert ons". Klinkt imposant. Voor mij eerder pedant. Geklasseerd in de rubriek "Veel gezegd maar eigenlijk niets". Wat de arme Gustav overkomt op het einde, zal eerder aan verveling liggen dan aan één of andere vreselijke ziekte die (met nadruk) langzaam over Venetië trekt

2*

Ga hem vanavond nog eens kijken,

Sinds lange tijd.

De muziek van Mahler en die slot scene op die strandstoel en dat lied dat gezongen word.

In het pools dacht ik ben er nooit achter gekomen wie dat zingt.

Maar bij mij gaan m'n haren recht overeind staan.

Weet niet hoeveel keer ik hem al heb gezien.

Voor mij een juweeltje