Solyaris (1972)

Als iemand mij duidelijk en in twee zinnen kan uitleggen welk doel Solaris nastreeft ben ik één en al oor, want de 160 minuten die Traagkovsky daar voor nodig had hebben mij enkel met de vraag achter gelaten: "naar welke zweverige crap heb ik zojuist zitten kijken?" Het boeit niet, elke vorm van diepgang is aan mij voorbijgegaan en het hemeltergend saaie, eentonige camerawerk begon me na verloop van tijd meer en meer tegen te staan. Het acteerwerk is nog best redelijk en er mag ook best een mysterieus sfeertje om de prent hangen, ik kon er eigenlijk helemaal niets mee. Zo kan ik ook een thema bij de haren slepen, daar wat ongrijpbaar gewauwel omheen schrijven, iedereen in een statische blikken doos stoppen en draaien maar... Voor dat je het weet heb je een cultfilm gemaakt, want dat is waartoe ik Solaris schaar. Alleen niet voor mij...

Ik denk dat je de 'bedoeling' van Solyaris eenvoudig zou kunnen samenvatten als een poging om aan te tonen dat de werkelijk zoals wij ze kennen niet de volledige werkelijkheid is, dat niet alles klaar, helder en rationeel is, maar dat er moeilijk te vatten onderstromen bestaan in wat we ervaren. Het is een film over de begeestering van de wereld. Over spiritualiteit. Die poging is volgens mij overigens bijzonder goed geslaagd.

Het is misschien wel een film die meerdere kijkbeurten nodig heeft om haar waarde juist te kunnen tonen. Hoewel ik goed kan verstaan dat veel mensen deze film nooit goed zullen vinden. Wat niet erg is.

Het is geen leeg en hersenloos entertainment zoals Star Trek: Into Darkness, hè.

Het doel van kunst is nou net geen doel te hebben, of?

Het doel van kunst is je te raken of op z'n minst te prikkelen. Tarkovski doet dat bij deze met zijn ideeën en beeldenpracht, Bach doet dan de rest.

Ware kunst verrijkt de geest. Sciencefictionfilms zoals 2001 ASO, Solyaris, Blade Runner zijn daar goede voorbeelden van.

Mijn beste, daar zijn BIBLIOTHEKEN VOL over geschreven.

Zo is het J.G.

Ik probeer prikkelend de aandacht te vestigen op het feit dat alle beoordelingen van kunstwerken samenhangen met kunstopvattingen, met andere woorden: wat is kunst, welk doel dient het etc? Lijkt overduidelijk en vanzelfsprekend, maar vaak is men zich er niet van bewust.

En dan is natuurlijk nog altijd wel het subjectieve aspect.

ThomasVV contempleerde:

Hier ben ik het grotendeels, zo niet zeer, mee eens.

Ik ben me dit gaan realiseren nadat ik enkele films van Alexandr Sokourov zag, Tarkovsky's meest prominente leerling.

Waar Tarkovsky twee en een half uur voor nodig heeft, daar doet Sokourov het vaak nog in geen 80 minuten.

Sokourov weet bij mij evenzeer een gevoel van meditatie, contemplatie of een spirituele belevenis op te wekken, maar hij doet dat op een meer compacte, indringende, intensere manier. (Zie zijn films Mother and son, Stone en The second circle).

Tarkovsky wordt helaas, door gebrek aan een sterke 'drive', uiteindelijk toch langdradig, zelfs bij het briljante Stalker.

Merci voor de tip, yorgos.dalman! Sokourov is voor mij nog een onbekende...

Eindelijk mijn eerste Tarkovsky film gezien. Ik wilde al langere tijd werk van hem zien, maar het kwam er gewoon niet van. Deze film had ik al enige tijd in de kast staan en ben er nooit aan toegekomen. Gisteravond dus wel.

Om te beginnen vind ik dit werkelijk een geweldige film. Althans, de idee en de uitwerking ervan door middel van de montage. Het verhaal zelf is inderdaad voor meerdere interpretaties vatbaar, hoewel deze naar mijn mening wel beperkt blijven tot eenzelfde strekking. Sommige symboliek vind ik fantastisch, andere minder. De acteerprestaties zijn top.

Er zijn een aantal minpunten. De dialogen zijn over het algemeen een tikkeltje pretentieus en quasi-intellectueel, hoewel ik weer andere uitspraken interessant vond. De dialoog in de bibliotheek is soms werkelijk tenenkrommend en dit lijkt meer op een gesprek in een studentensoos. Maar ook hier weer enkele interessante en doeltreffende uitspraken.

De film bestaat uit langdurige shots en is heel traag van opbouw. Tarkovsky neemt de tijd om zijn idee aan de man te brengen en naar ik heb gehoord is dit een handelskenmerk van hem. Net als bij de dialoog werkt dit in sommige scenes uitstekend en in andere minder. Over het algemeen vind ik deze traagheid wel passen binnen het verhaal en het schept een rustige, bijna meditatieve sfeer. Het verhaal zelf zit ook boordevol spirituele elementen.

De vergelijking met 2001 ligt voor de hand, maar beide films hebben toch heel verschillende invalshoeken. Deze film zou ik niet zozeer science fiction noemen, maar eerder een filosofisch psychologisch drama.

Ik ben overdonderd door deze film, maar er kleven ook enkele minpunten aan.

Bij deze heb ik mijn stem toch bijgesteld naar 4.

Kunst heeft geen doel? Hmmm...

Ik denk dat we er allemaal over eens kunnen zijn, dat kunst in ieder geval de uiting van een idee van de maker of makers is. Het lijkt mij dat kunst altijd het doel heeft een expressievorm te zijn, waarin de maker zijn of haar idee kwijt kan. Het ligt dan aan de wisselwerking tussen kunstenaar, kunstwerk en recipient om hier de waarde van te bepalen.

Ik hekel het credo l'art pour l'art, bedacht door hippiekunstenaars, die geen verantwoording willen afleggen voor hun werk. Alsof kunst iets "verhevens" is, dat boven de natuurwetten staat. In zulk opzicht zou het gelijk moeten staan aan religie. Daar ik atheist ben, kan ik met deze benadering helemaal niets.

Sommigen zijn ervan overtuigd dat kunst een soort religieuze ervaring kan opleveren. Het lijkt mij dat ze dan simpelweg een ervaring bedoelen, die ze niet kunnen omschrijven of bevatten. Net zoals de prehistorische mens onweer omschreef als "boosheid van de goden." Niet aan mij besteed.

Heeft kunst een doel? Hoort het een doel te hebben? Zo ja, welk doel? Allemaal vragen om het fenomeen kunst te proberen te bevatten en in te kaderen. Ik geniet er gewoon van zonder alle poespas er omheen.

Zag gisteravond voor het eerst Solyaris van Andrei Tarkovsky en begin me af te vragen wat nu precies de sleutelscène is van de film. Is dat deze beroemde scène waar het schilderij Jagers In De Sneeuw van Pieter Bruegel centraal staat? Of toch de slotscène waar Tarkovsky refereert naar het schilderij Terugkeer van de Verloren Zoon van Rembrandt van Rijn.

Zijn er buiten Tarkovsky om nog meer diep religieuze regisseurs die zo expliciet Christelijk te werk gaan? Voel me bij het aanzien van zijn werk altijd zo nietig en klein. Heb er nu drie gezien en eigenlijk komt geen enkele regisseur zo dichtbij het meesterschap. Ongekend.

Ik weet niet helemaal wat je bedoelt met 'expliciet Christelijk', maar ik vind Carl Theodor Dreyer's Ordet (1955) er wel bij in de buurt komen. Al het werk van Dreyer is wel redelijk traditioneel in de Calvinistische zin, waarbij levensrituelen vanaf de Middeleeuwen de riten zijn om je leven te leiden. Maar deze is door het onderwerp nog explicieter geworteld in geloof.

Is die eerste gelinkte scène de eerste keer dat Kris Kelvin zijn overleden vrouw ontmoet? Dat lijkt me toch wel een (waarom zou het er eentje moeten zijn??) sleutelscène. Het is al even terug dat ik de film voor het laatst zag. De tweede keer maakte hij meer indruk nog dan de eerste keer.

Nou, zo'n slotscène met de vader en de zoon vind ik expliciet Christelijk. Hoef je de parabel van de verloren zoon uit het Nieuwe Testament toch niet uit te leggen?

Of er meer sleutelscènes zijn ligt helemaal aan met welke 'bril' je de film bekijkt. De link naar de scène waar de protagonist in de bibliotheek (!) met zijn vrouw beginnen te zweven met muziek van Bach eronder, de schilderijen om hun heen en de boeken in de lucht overstijgt alles. De kracht van liefde en kunst brengt alles naar een nieuw niveau / level. Tarkovsky heeft zoals je weet zijn hele leven gestreden om Cinema te laten zien als kunstvorm. Naast die van iedere andere en in deze scène lijkt dat allemaal samen te komen. Of vergis ik me nu?

De scène eindigt met een lang aangehouden shot van het kolkende water van de Oceaan van Soljaris. Dezelfde oceaan waaruit tegen het einde van de film het eiland opdoemt waar de tweede door jou genoemde scène blijkt plaats te hebben gevonden.

In de scène bevinden zich tevens twee shots die je zou kunnen beschouwen als herinneringen, of visioenen, of innerlijke beelden, nl. het jongetje bovenaan de besneeuwde helling, en het jongetje bij het houtvuurtje in de sneeuw.

Als ik het me goed herinner, komen die shots ook elders in de film voor, en zijn dan duidelijk gelinkt als zijnde visioenen of herinneringen van Kris. In deze scène wordt trouwens gesuggereerd dat het beeld van het jongetje op de helling iets is, wat Hari ziet.

Overigens komen laatstgenoemde 'herinneringen' in soortgelijke vorm terug in Zerkalo. Evenals Bruegel's schilderij.

Ikzelf zou dus eerder de neiging hebben om deze film te beschouwen als een complex van aan elkaar gelieerde scènes (niet noodzakelijkerwijze elkaar in zoiets als een (chrono)logische volgorde opvolgend), dan als gebouwd rond één sleutelscène.

Ik kan jouw 'sleutelscène' binnen de film wel zien als een 'hoogtepunt' in die zin, dat Kris met de - ja wat is het eigenlijk? Laten we zeggen: schepping of verschijning van deze versie van Hari dichterbij een soort spirituele eenheid en verzoening komt dan ooit.

Is dat boek trouwens niet de Don Quichote?

Het één sluit het ander toch niet uit?

Dat is waar.

Mooie film, mijn eerste Tarkovsky. Stalker (1979) wordt de volgende.

Met nauwelijks special effects weet deze film een boeiend SF-verhaal te vertellen over een andere planeet. Het begin deed me in de verte denken aan de serie Star Trek (niet de films), omdat in deze film een vreemde planeet wordt onderzocht (die op een soort brein lijkt), en met morele vragen komt zoals of alles is toegestaan in naam van de wetenschap, bijvoorbeeld of ze wel of niet zo'n planeet met 'x-rays' moeten stralen/beschadigen.

Maar dan gaat de film een stap verder en ontstijgt het dat niveau, en wordt het een film vol met filosofische en existentiële gewetensvraagstukken.

Behalve de inhoud is het ook qua beeld en acteerwerk geslaagd. Mooie plaatjes, waarbij afgewisseld passend gespeeld wordt met zwart/wit en kleur, met soms complete stilte en soms Bach op de achtergrond. De lange scene op de snelweg had iets rustgevends, knap om verkeer zo over te laten komen.

Goede film.

Overigens bestaat er een tweede film over hetzelfde boek, gemaakt voor de televisie een paar jaar eerder: Solyaris (1968) (imdb.com).

En een derde versie: de Amerikaanse versie van Steven Soderbergh en George Clooney, die, misschien klinkt het gek, echt niet verkeerd is. Mooie introverte serene film.

Engelse trailer

Wauw. 2001 vond ik vrijwel meteen fantastisch, maar zo'n mindfuck als Solaris gaf het me niet. Ik ging deze film kijken omdat ik 1. ergens las dat Solaris het Russische 'antwoord' was op 2001, en 2. al vaak heb gezien dat Andrei Tarkovsky als één van de besten wordt gezien qua regisseurs, en ik nog niks van het werk van deze man had mogen aanschouwen tot vandaag. Deze film moet ik echt even laten bezinken zeg! Voor een groot deel van de film snapte ik er vrij weinig van. Het laatste kwart begon ik wel meer te snappen maar toch... ingewikkeld! Op visueel vlak ben ik in ieder geval al zeer tevreden. Paar weekjes/maanden laten bezinken, en dan nog eens een keer kijken. Diepgaande recencies/analyses vermijd ik dit keer! Haha. Tijd geleden dat een film me zo intrigeerde.

Wat wilde ik deze film graag goed vinden. Solyaris siert menig sciencefictionlijstje wanneer het op films aankomt en vaak nog met hoge noteringen. Toen ik twee jaar geleden Stalker zag, was ik al op zoek naar de dvd en het heeft nog wel een tijd gekost, voordat ik die gevonden had. Het prijskaartje was niet misselijk, maar hé, dit moet wel een topfilm van formaat zijn. Dan zoek je nog een mooie gelegenheid om de film te bekijken. Niet op een zondagmiddag tussen twee actiefilms door, zeg maar.

Naja, het cijfer heeft alles al verklapt eigenlijk. Ik kan er helemaal niks mee. Wat wilde ik de film graag goed vinden, maar wat een teleurstelling is het geworden. Ik heb de film over twee avonden moeten verdelen en gisteren vol goede moed Solyaris hervat, maar het was toch al hopeloos. Continu wordt het zemelen afgewisseld met stilte. Ik vind Solyaris een erg afstandelijke film. Er wordt geen moeite gedaan om iets met het publiek te doen, dus dacht ik op den duur vooral aan wat ik dan nog in godsnaam in de film moest investeren. Veel mensen zien het blijkbaar wel, maar ik heb me er echt doorheen moeten slepen. Na afloop heb ik nog wat samenvattingen gelezen en daaruit blijkt dat ik wel bepaalde dingen eruit gepikt heb, maar het verhaal an sich vind ik erg slapjes. Het zogenaamd filosofische gelul voelt leeg aan en ging het ene oor in en het andere weer uit. De decors lijken meer op een raar appartementje in een flat, dan een ruimteschip en de muziek is ook goed om bij in slaap te vallen. Ik twijfel of ik dit ooit een herkansing moet geven.

Wat een magiër is die Tarkovsky zeg! Echt ongelooflijk hoe goed hij je kan raken diep in je ziel. Zo fascinerend dit. Van het begin af aan werd ik direct zijn wereld ingezogen van twijfel&zoeken, van melancholie, van spiritualiteit, van kunst, van liefde die alles moet overwinnen. Echt heerlijk. Die lange scenes, en het zangerige Russisch hebben iets hypnotiserends, iets bezwerends. En dat gecombineerd met de mooie, maar ook desolate beelden geeft een ontheemd en vervreemd gevoel. Het onthecht je van de zichtbare werkelijkheid en boort iets diepers in je aan. Wat dat precies is kan ik niet benoemen, maar het geeft je het gevoel alsof je in een 2,5 uur durende trip hebt gezeten ver weg van de dagelijkse realiteit en laat me achter in een zeer contemplatieve staat.

Hier kan ik echt geen genoeg van krijgen!

Goed gezegd, Davidus. Het is net alsof je mijn ervaring beschrijft!

Dank je AC1?

Dat er maar meer Tarkovsky's mogen opstaan...

Zo is het mij ook vergaan. De Solaris versie van George Clooney vond ik erg goed. Solyaris heb ik echter in 2 delen moeten opsplitsen, want ik kon er niet in een keer doorheen komen. Ik zie wel de existentialistische en metafysische thema's. Ik snap dat het aankaarten hiervan hoog gegrepen is, en goed uit de verf komt.

Het gaat allemaal erg langzaam, maar dat kon ik nog net wel aan. Het verhaal evenwel moet heel erg met woorden worden uitgelegd, daar waar in film eigenlijk de filmbeelden moeten spreken. De George Clooney versie is filmisch sterker.

Ik ga niet dwepen met deze film. Wel trots dat ik hem uberhaupt heb kunnen uitkijken.

De film is dus erg toneelstukkerig. Zo erg zelfs dat je denkt dat het acteerwerk rechtstreeks uit de toneelschool komt. Wel goed hoor, maar soms ook wel overdreven zwaar. George Clooney ging meteen een reality check aan met zijn kloon, hier wordt hier veel minder gedaan. Men duikt meteen weer in het aardse drama, en dan vraag je je af waarom er eigenlijk science aan te pas moet komen.

De aankleding is ook achterhaald. Wij weten nu dat we nooit boeken of standbeelden mee in de ruimte nemen. Dit is zo overduidelijk van voor de digitale revolutie, een tijdsgebonden aspect dat 2001 van Kubrick toch veel beter wist te omzeiling. Wel weer leuk is dat alles er op zijn Russisch uitziet, dat wel zeggen functioneel maar ook lelijk en uitgewoond. Alhoewel, het kloonmeisje was wel mooi maar de heren waren niet om aan te zien, zwerverachtig en met haren in de oren. Het zal de eenzaamheid zijn geweest. Maar het oog wil ook wat, ik had veel meer schoonheid verwacht in de setting van een steriel ruimteschip. Maar zo zien de Russen dat niet. Zij leven overal op dezelfde manier

De kolkende zee zag er niet uit, en de opstijgende raket was ook erg b-filmerig. Dat was onbedoeld toch wel erg lachen, het ding werd echt omhoog getakeld. Wat stuwrook had moeten zijn was meer nevelig mist...

Afijn, ik had deze film al 30 jaar op het lijstje staan. Ik geef er 3 sterren voor omdat men zo hard heeft gezwoegd op een verhaal over de dood en de hemel.