Solyaris (1972)

Misschien dekt de term proza niet helemaal goed de lading, maar deze film mist m.i. die beeldende poezie waarom ik zo van Tarkovsky hou. Ik miste dat WOW effect. Je benoemt zelf in een andere review wat ik juist een beetje mis. "Ik denk dat het bij deze film ontzettend belangrijk is om je volledig over te geven aan het trage, kabbelende, hypnotizerende ritme"

De film oogt inderdaad hier daar wat haastig. Je merkt dat hij experimenteert met ideeen die hij in zijn latere films helemaal tot uitvoer brengt. Maar echter zijn het hier gedachten spinsels, en komt het 'Tarkovsky effect' gewoon te weinig tot niet goed uit zijn verf.

En misschien komt het omdat er juist te veel aan consensus is gedaan hier.

Dit is een film die je aan mensen laat zien die kennis willen maken met complentatieve cinema. Maar waar van je weet dat ze echte complentatieve films (Nostalghia, Satantango, O thiasos etc) nog te ver van hun bed show is.

Maar even een vraag heb jij Zerkalo, Nostalghia en Stalker gezien? Zo niet kijk die films dan begrijp je misschien wat ik probeer duidelijk te maken.

Hmm, ik dacht dat 'proza' het tegenovergestelde is van poëzie. Wat zijn "complementatieve films"?

Nee, met Stalker ben ik in slaap gesukkeld (ik vond het net iets te rustgevend) en de enige andere Tarkovsky in mijn DVD collectie is Andrei Rublev maar ook die heb ik niet helemaal kunnen uitzitten (die teksten!).

Gek genoeg heb ik Solyaris wel een betere wisselwerking.

proza: aan weinig regels gebonden literaire vorm. Opponeert met poëzie dat zich juist kenmerkt door een bijzonder strakke beregeling. De prozavorm wordt vooral gebruikt voor epiek en essayistiek.

Je weet wat 'opponeren' wil zeggen?

Tarkovsky's manier van filmen ligt tussen proza, (Een filmstijl zonder duidelijke regels en de themas zorgen voor prozaitische verfilming van levens vragen. Een soort beeldende essay) en poezie in. Dit is tegenstrijdig, dat weet ik. Maar beter kan ik het verwoorden. Tarkovsky maakt wel duidelijk gebruik van een eigen visie op filmmaken wat zo duidelijk terug komt in zijn andere films. Deze themas zijn juist heel herkenbaar voor Tarkovskiy.

Maar misschien moet je andere Tarkovskys eens een kans geven (Vooral Zerkalo, Nostlaghia)

ps: "complementatieve films"? Sorry ik bedoelde: Contemplatieve films: Film >> Genres en landen >> Contemplatieve Cinema. Ook interessant om eens te lezen: Observations on film art : Good and good for you - davidbordwell.net

Солярис / Solyaris (1972)

ᴠᴏʟʟᴇᴅɪɢ ᴏᴘ ʏᴏᴜᴛᴜʙᴇ

ᴠɪᴀ ᴍᴏsғɪʟᴍ

    - ʙᴇᴋɪᴊᴋ ᴅᴇᴇʟ 1

    - ʙᴇᴋɪᴊᴋ ᴅᴇᴇʟ 2

Bon, ik neem mijn woorden (voorlopig) terug en wil eerst nogmaals de hele film zien. Misschien was ik te voorbarig. Hoe dan ook blijft deze film steeds maar door mijn hoofd draaien... Dusja.

Contemplatieve Cinema ? Vrij vertaald betekent dit films die geen duidelijke verhaallijn hebben en dus nergens over gaan. Nou deze film scoort inderdaad hoog gemeten volgens deze normen, en dus omgekeerd evenredig volgens mijn normen. Zelfs de beelden bevatten geen enkele schoonheid, wat bij een vergelijkbare film als 2001: a space odyssey de boel nog enigszins redde.

Je kan zeggen dat het traag is en dat ze Russisch praten maar dat het nergens over gaat?!

Ik zeg niet dat het traag is, al is dat wel zo, en het maakt me helemaal niets uit welke taal ze spreken. Maar als AC1 mij uit kan leggen waar het over gaat of welk kunstzinnig hoger doel deze film nastreeft zou ik zeer verbaasd zijn.

Staan genoeg interpretaties van de film op de voorgaande 10 pagina's zou ik zeggen.

Zo moeilijk is dit nu toch ook weer niet om te begrijpen?

Na Stalker en Zerkalo is Soljaris de derde film van Tarkovskij die ik heb gezien, en je zou een galerij kunnen samenstellen van voorwerpen die in die films voorkomen; zo'n beetje als op de achterkant van de Kuifje-albums.

Voor wat betreft Soljaris pleit ik voor opname in die galerij van bijvoorbeeld de mess tin, het theekopje, de appel, het vogelkooitje, het borstbeeld, de retort, de speelbal, de geknoopte omslag, de bladergeruis-simulator, het pyjamajasje met de initialen, en de kindertekening van de 'mens' met een touw om zijn nek.

Het exemplaar van de Don Quichote wilde ik hier ook noemen, maar dat hoort in dat rijtje toch niet thuis (die kindertekening misschien ook niet). Terwijl de andere voorwerpen mogelijk dienen als associatieve elementen van een droom over of herinnering aan personen of situaties, heeft dat boek in deze film niet dat karakter van persoonlijke toevalligheid.

Don Quichote handelt over de projecties van de menselijke ziel, net als Soljaris, en net als in Soljaris schijnen die projecties bijzonder weinig met 'de werkelijkheid' te maken te hebben. Maar waanzin is het niet, zo wil de ongelukkige wetenschapper Gibarian ons doen geloven; eerder een kwestie van geweten.

Beweerde de arts aan het ziekbed in Zerkalo trouwens ook niet zoiets? Die had het daarnaast ook over het geheugen: het lijkt bij Tarkovskij onder meer te gaan over het verdrongen besef van een tekortschieten tegenover geliefden. Het blijkt vaak makkelijker om met rationaliseringen, of door met een onverschillig nihilisme alles voor betekenisloos te verklaren, dat besef te niet te doen, dan om die 'schuld' op je te nemen. Want je kan niet dit besef hebben, en dan leven alsof het je niet aangaat. Vrijblijvendheid is dan geen optie meer. In de films van Tarkovskij bezielt het innerlijk van de mens de wereld, en geeft haar betekenis.

Die verhouding van de mens tot zichzelf en zijn naasten, is ook de verhouding van de mens tot de wereld, waarbij het geloof dat die verhouding een persoonlijke betekenis heeft, een opdracht inhoudt zelfs, cruciaal is. In Zerkalo lijkt de nadruk wat meer op het persoonlijke te liggen, terwijl het in Soljaris en Stalker iets meer draait om de tegenstelling tussen 'geloof' en 'ongeloof', oftewel tussen enerzijds het besef van onontkoombaarheid, en anderzijds de weigering betekenis te hechten aan die gevaarlijke onzin.

Het is min of meer een open deur om te vermelden dat er qua stijl, vorm en inhoud nogal wat raakvlakken zijn tussen de drie genoemde films: het overvloedig stromende water, de 'betovering' van de natuur, met de nadrukkelijke focus op ook schijnbaar zielloze voorwerpen, en stillevens met hier en daar, af en toe, beweging waar die niet 'hoort' te zijn.

En de Oceaan van Soljaris lijkt natuurlijk verhaaltechnisch zo'n beetje dezelfde functie te hebben als de Zone met zijn Kamer in Stalker. Verder keert de relationele structuur van protagonist-vader-moeder-geliefde, met een in de psyche van de protagonist sterke verbinding tussen, om niet te zeggen welhaast samenvallen van, die laatste twee, terug in Zerkalo. Zoals dat ook geldt voor het houtvuurtje, de opgloeiende blokken hout, en de besneeuwde helling, in Soljaris expliciet geassocieerd met het schilderij van Breughel.

Projectie? In Soljaris wordt ons verteld dat de Oceaan inwerkt op de menselijke geest, maar je kan misschien met meer recht stellen dat het andersom is. Die grijze massa is het onbekende, waarin de mens zijn innerlijk als iets van buiten hem identificeert. Hari is niet alleen de verdrongen herinnering van Kris aan zijn overleden geliefde - het is zijn (verwaarloosde) ziel zelf.

'Hoe heb je al die tijd gelééfd?'

Kris kan niet anders dan - opnieuw - een relatie met die ziel aangaan, is niet in staat tot afwijzing (Sartorius) of pragmatisme (Snaut). Al of niet op gevaar af in een gesticht te belanden.

De mens staat niet op zichzelf, dat 'zelf' is onverbrekelijk onderdeel van een weefsel dat ook anderen, en de wereld, omvat. Althans, dat lijkt deze film ons te willen vertellen, door zelf een weefsel te spinnen van droom, herinnering en 'werkelijkheid'.

Hoewel niet bepaald een komedie, is Soljaris - evenals overigens Stalker - af en toe best geestig. De neiging om een lastige (ex-)echtgenoot in een raket te proppen en de ruimte in te schieten, zal veel mensen niet onbekend voorkomen...

lekker traag, vooral het begin.

maken ze niet meer tegenwoordig.

Niet? Zie ook in de 21e Eeuw nog regelmatig (tergend) trage cinema.

zeker, was zomaar een klisjee.

voor SF klopt het, niet geheel tot mijn ongenoegen.

hou van spetterende beelden.

noem me oppervlakkig.

Een wat?

De eerste helft is afscheid van aarde/het leven, dat raffel je niet af.
Tweede helft intrigeert me nog steeds, daarom ff adequaat waarderen, Solaris (met y) verdient het.

werkelijk waar magische film

Meer dan twee jaar nadat ik Solyaris voor de eerste keer zag, heb ik me er dit weekend weer aan gewaagd. Regentijd in Zambia. Dus buiten grauw en donkertjes, met af en toe een fikse bak water wat naar beneden komt. Het droeg prachtig bij aan het kijkgenot en sloot mooi aan bij de film.
Het blijft ontzettend moeilijk deze wild niet te proberen te begrijpen, maar ik kon me nu,omdat ik wat voorkennis had van twee weken geleden, meer concentreren op simpele beleving.
Allereerst valt me op dat ik heerlijk kon meegaan in de camera voering. Vooral vallen de mooie weidse beelden en de tracking shots op. Een ander intrigerend stuk vond ik hoe je als kijker wordt meegenomen in Kelvin's verlangen vast te houden aan zijn droombeelden van zijn ex-vrouw. Dat verlangen is ontzettend mooi gestalte gegeven en sleept je als kijker erg overtuigend mee.
Het contrast tussen de cleane ruimtewereld en de aardse natuurschoonheid is ook iets wat me erg boeide. Datzelfde geldt voor de vele open vragen die de film oproept. Sommige heel simpel, andere meer filosofisch. De vele symboliek is me nog steeds ontgaan maar ik heb er vrede mee. Ik zie Solaris niet zozeer als een verhaal maar als een kijk- en luisterervaring en daarin scoort de film sterk. Nu een 4* en dan over 2,5 jaar nog een keer kijken..........

Sinds ik van iemand gehoord had, dat Solyaris vaak gezien wordt als de Russische "2001 A Space Oddysee", kan die gedachte me niet meer loslaten. Ik ken beide films, en er zijn zeker wel een hoop overeenkomsten. Het zijn allebei heel bijzondere films en de ruimte decors hebben ook wel overeenkomsten. Maar ik zie "2001" toch vooral als een film met allemaal spectaculaire beelden, waar je zelf een verhaal bij mag verzinnen. Solyaris daarentegen heeft wel een echt verhaal, al blijft ook daar nog steeds een hoop ruimte over om je eigen gedachten over te laten gaan. Maar het is wel een mooi en filosofisch verhaal. Al is Solyaris toch vooral een heel bijzondere film, die me na al die jaren en diverse malen zien, nog steeds heel erg kan bekoren.

zoals elders vermeld:

"... denk dat het bij deze film ontzettend belangrijk is om je volledig over te geven aan het trage, kabbelende, hypnotizerende ritme"

en wederom een uiterst laage score van Onderhond voor een "oud klassieker", dan weet ik dat het goed zit. Bedankt

Wat ik bij Tarkovsky soms wat mis, is de spanningsboog en stuwkracht die een sterke film nodig heeft. Tarkovsky is voor mij vaak niet meer dan een opeenstapeling van weliswaar schitterende beelden, symbolen en ideeën, maar zonder echte stuwing. Hetzelfde gevoel had ik bij Zerkalo, en met name bij Nostalghia.

Kan me dat gevoel voorstellen, had het ook zeker bij Zerkalo, maar toch niet bij Solyaris. De interactie tussen de man en de vrouw biedt mijns inziens een prachtige spanningsboog (na het eerste uur dan).

Zelfs dat blijft toch erg theoretisch, hé?

En dan is er Solyaris, de planeet ...

Begrijp wel wat ThomasVV zegt. Tarkovsky heeft het niet zo met 'spanningsbogen', zijn films zijn eerder kalme, diepe meren dan woeste rivieren.

Vind ik niet. Het verhaal en de ontwikkelingen zijn heel persoonlijk en vol emotie zelfs. Er is daarnaast een duidelijke opbouw met een climax in de levitatie-scene.

Vergelijk bijvoorbeeld met '2001'; de gezichtsuitdrukkingen en kleding van de personages uit Solyaris staan me veel beter bij dan uit Kubricks film, om even aan te geven hoeveel concreet-menselijker de eerste is.

Kijk net de openings-sequence en vind het nu al episch

Ja, machtig he? Het behoort echt tot de mooste opening-sequences uit de filmgeschiedenis, vind ik.

Soms kijk ik enkel naar het begin

Prachtig aan die openingsscène vind ik ook het contrast tussen de bloeiende natuur en Banionis die haast apatische/levenloos door het natuurschoon loopt. Tarkovsky flikt dit later ook nog eens met de auto-scene die bewegingsvol is, maar doods aanvoelt en een close-up van een schilderij die ondanks het gebrek aan beweging levendig en gelukzalig is.