Ordet (1955)

Ik probeer mijn eigen waardeoordeel zo min mogelijk op de personages te plaatsen, of dit nu overeenkomstig of tegenstrijdig is met de status quo in de film.

Plat gezegd, kan Johannes functioneren als het koor in een tragedie, of nog platter; de bijfiguur die onderbreekt en becommentarieert (en dan weer verdwijnt).
Dat betekent wel dat Johannes dan niets anders is dan een retorisch instrument. Maar dit is een perspectief die alle spiritualiteit uit zijn personage haalt.


Hij verschijnt inderdaad ogenschijnlijk 'genezen', dus moet ik een aanpassing maken: zijn 'verlichte' staat was hij al kwijt toen hij tot zijn 'daad' kwam. Maar dit is, des te meer, een argument voor het onvoorwaardelijk geloof. Hij is sterfelijker dan hij in de hele film geweest is (gegeven dat hij echt Jezus was. Zo niet, dan heeft zijn geestezieke toestand daar (zijn mens-zijn) nooit verandering aan gebracht). De wederopstanding is dan niet het resultaat van een Jezus-figuur (als Johannes zijn kennis had behouden), maar van het geloof dat God hun gebeden beantwoordt.

Bij toeval kwam ik Ordet van Dreyer tegen en wat ben ik daar blij mee zeg. Vandaag deze film gekeken en wat is dit een ongelofelijke sterke en krachtige film over liefde, relaties en de kracht van het geloof. Ordet ziet er schitterend uit met prachtige lange shots, geweldige zwart-wit beelden en de belichting daarvan.

Ook de verschillende personages zijn erg sterk neergezet door Dreyer. De meest opvallende persoon is natuurlijk Johannes, die denkt dat hij Christus is. Ik had met zijn personage toch wel wat moeite. Ik vraag me af wat Dreyer met Johannes wilde bereiken!? Wilde Dreyer misschien laten zien dat heel veel kennis van de Bijbel niet genoeg is om écht te geloven, maar dat het gaat om écht geloof in God? Of gaat het eigenlijk om liefde? Dat laatste is met de Bijbel te bewijzen.
Ik vraag me echt af wat de achterliggende gedachte van Dreyer daarover was. In mijn ogen is Johannes tot zijn omkeerpunt erg ongelovig bezig. Hij is daarom ook geen haar beter dan Mikkel, die geen geloof heeft. In mijn ogen kan Johannes niet gelovig zijn, omdat hij doet alsof hij Jezus Christus zelf is. Hij gebruikt Zijn uitspraken en oordeelt over zijn familie. Als je echt gelooft in Jezus, in God, in de Bijbel, dan zal je nooit denken dat je Christus zelf bent, dat is onmogelijk, want wat is dan je geloof??

Verder vind ik de relaties tussen de familieleden en tussen Morten Borgen en de tailor erg boeiend en erg sterk neergezet.

Het absolute hoogtepunt van de film was uiteraard de laatste scene in de rouwkamer. Echt een absoluut kippevel moment. Wat ik van de opwekking moet vinden weet ik nog niet. Het lijkt nu dat Johannes het heeft gerealiseerd en we moeten niet vergeten, dat utieindelijk maar Een Iemand dat kan. Verder ben ik er een beetje huiverig voor. Ik geloof dat het kan, dat absoluut, maar is het niet enorm ondankbaar naar God toe. God roept Zijn kind tot Hem (in dit geval Inger) en wij vragen God om Zijn kind weer terug te geven aan ons. Natuurlijk is dat erg begrijpelijk en menselijk, maar toch..

Buiten dat alles is het wel een enorm sterke scene en wordt het erg sterk en geloofwaardig in beeld gebracht. Mijn complimenten daarvoor.

Wat wil Dreyer ons leren met Ordet..? Dat onderlinge relaties en verschillende overtuigingen over geloof helemaal niet belangrijk zijn, dat kwam overigens sterk naar voren aan het eind van de film, maar dat liefde, geloof en vertrouwen de drie kernpunten zijn. Ik denk overigens niet dat, dat alleen voor gelovigen geldt, maar voor iedereen. Daarom vind ik dit ook een geweldige film.

Ik weet nog niet hoeveel sterren ik Ordet ga geven. Op dit moment neig ik naar de 5 sterren, maar ik wacht er nog even mee! Eens kijken hoe is het na een nacht slapen.

Dat ben ik met je eens. Dreyer laat zien dat je alleen met werkelijk geloof zover kan komen. En dat werkelijke geloof lijkt Johannes aan het eind van de film (weer) te hebben. Daarom worden zijn gebeden waarschijnlijk ook verhoord..

Het verhaal van de ongelovigen tegenover de diep religieuze zoon wordt in feite vrij simplistisch verteld. Dat de christelijke propaganda er zo dik bovenop ligt in deze film is toch wel een zwaar minpunt. Ik geef de voorkeur aan films waarin religie en spiritualiteit wat subtieler aanwezig zijn. Grote waardering heb ik voor de wijze van filmen en het ingetogen acteren.

Ordet is de tweede film die ik zag van Dreyer en aangezien La Passion de Jeanne d'Arc mij prima bevallen is, had ik wel eens het idee dat deze film dat ook zou kunnen en gelukkig bleek dat ook het geval te zijn.

De eerste tien minuten van de film deed alles mij gelijk aan het werk van Ingmar Bergman denken. Natuurlijk wordt er ook in deze film in een Scandinavische taal gepraat, maar vooral qua thematiek vertoont Ordet behoorlijk wat overeenkomsten met de films van hem. Je moet er even goed voor gaan zitten, want Ordet is een behoorlijk zware film, maar dan krijg je ook wat. Naast een interessant verhaal, bevat de film namelijk ook mooie zwart/wit beelden.

Ordet is een boeiende film, die richting het einde steeds beter wordt en een einde kent waar menigeen nog wel over zal nadenken. De personages zijn ook best interessant, vooral ook omdat ze er eigenlijk allemaal een eigen manier van geloven op na houden. En wat is nu in feite het ware geloof? Deze vraag lijkt Dreyer wel aan de kijker te willen stellen d.m.v. deze film. Het meest aparte personage van de film is duidelijk Johannes, die behoorlijk gek lijkt geworden. Ik weet niet of het spottend of humoristisch bedoeld is, maar ik had toch behoorlijk moeite om niet te lachen als Johannes met zijn gezang en enthousiasme weer in beeld verschijnt.

Hoewel de film de gehele speelduur een redelijk constant niveau heeft, zit het absolute hoogtepunt in de laatste tien minuten van de film. Het moment waarbij Johannes er in slaagt door zijn geloof om Inger weer tot leven te wekken, is echt een enorm indrukwekkend moment. Wat ik er precies van moet denken weet niet nog niet precies, maar ik denk dat Dreyer de mogelijkheid voor meerdere interpretaties open laat, waar een ieder voor zich zelf kan bepalen wat hij of zijn er van vindt. Iets wat je feite de hele film ziet, omdat er natuurlijk niet 1 geloof is dat absoluut zaligmakend is, zoals Dreyer in deze film ook wil laten zien. Een prima film om over na te denken dus.

4,0*

Eindelijk weer eens een film die me aan het denken wist te zetten.

In Ordet brengt Dreyer een groep mensen bij elkaar die allemaal op verschillende manieren geloof beleven. De vader gelooft in traditie en trots, de oudste zoon is zijn geloof kwijt, de middelste zoon is een godsdienstwaanzinnige, de dokter is atheïst en de kleermaker is een fundamentalistische richting ingeslagen. De dialogen tussen deze personages zijn bij vlagen briljant (vooral de vader vs. de kleermaker vond ik geweldig). Andere stukken weten wat minder de aandacht vast te houden.

Wat in ieder geval de hele film kenmerkt is het prachtige camerawerk. Dreyer weet een lekker mystieke sfeer neer te zetten. Zowat elk shot is als een fotocompositie. Nergens gaat de regisseur gehaast te werk, de camera schuift rustig van scene naar scene. Tijdens mijn eerste kijkbeurt had ik met dat zelfs voor die tijd lome tempo nog wel moeite. Dertig seconden lang een reclamebord van een kleermaker in beeld brengen (om uit te leggen dat we nu bij de kleermaker zijn), is voor de kijker anno 2011 vrij overbodig. Ik zag wel meer van dat soort voorbeelden. De tweede kijkbeurt heb me echter kunnen concentreren op de inhoud en stoorden dit soort zaken veel minder.

Want bovenal is Ordet een theologisch kammerspiel. De vraag die wordt gesteld is niet: "Wie heeft het ware geloof?" (die veel users hier onterecht stellen), maar: "Wie heeft het meest oprechte geloof?". Voor alle vormen van geloof of de afwezigheid daarvan valt immers wat te zeggen. Maar de meeste personages geloven alleen met hun mond en niet met hun hart. Slechts één personage (grotendeels gemodelleerd naar Jezus en de Profeet Elia) weet een hogere staat te bereiken. Dreyer gebruikt het thema resurrectie als metafoor voor dit vraagstuk, wat leidt tot een bizarre doch emotionele climax.

Interessante filosofische film kortom. Aanrader voor Bergman fans. 4****

Het moet in een artikel over Bergman geweest zijn dat ik 'Ordet' tegenkwam. Meteen beginnen opzoeken over Dreyer en zijn belang voor de cinema. Vreemd dat ik hem nooit eerder had opgemerkt. Of was het Bresson die in het bewuste artikel aan Dreyer gelinkt werd?

Anyway. Dreyer vs. Bergman lijkt mij neer te komen op het (eeuwige?) conflict Hesse vs. Mann. Bij Bergman krijgt men rondom een bepaalde thematiek een enorme gelaagdheid, een grote nuancering en menselijke diepte, juist door nevenverschijnselen van de personages ook uit te werken. Daardoor worden de karakters menselijker, veelzijdiger... (Vergelijk met Mann: de uitwijding als aanvulling op de essentie.) Bij Dreyer zien we misschien het omgekeerde gebeuren: personages worden hypergeconcentreerd (alles in deze film is toegespitst op religie) en maken eigenlijk geen progressie door tijdens de film, behalve helemaal aan het eind. (Vergelijk Hesse: het exemplaar boven alles, het exemplaar dient als exemplaar, werkelijkheidswaarde daalt?)
Ook visueel: Bergman als toverend cineast, Dreyer als droog realist die enkel vastlegt wat er toe doet (niet gespeend van wat groot effect af en toe, cfr. bijvoorbeeld de profetische galm in het begin) - wat eRCee ook zegt: toneelmatig.

Einde van deze film is in ieder geval fenomenaal. Dreyer lijkt de mensheid te veroordelen met zijn "lnger, you must rot, because the times are rotten". Na de woorden van Johannes lijkt Dreyer even te suggeren dat Inger dood zal blijven, hoewel de regels van de film al twee uur aan een stuk het tegendeel deden vermoeden. Die twee seconden "stilte van God" zijn misschien wel de gruwelijkste uit de filmgeschiedenis. Hoe Dreyer via een lijk de totale verlatenheid van de mens oproept...om ze daarna met kleine gebaren te doorbreken. Hartverwarmend.

Verder ook mooi hoe film in zijn plooi valt. Morten die uiteindelijk slachtoffer wordt van zijn wankele geloof, Peter Petersen die de gruwel van zijn fanatisme inziet, Mikkel - de realist - die uiteindelijk zijn vrouw niet kan loslaten (vooraleer de ommekeer), ... De elementen, hoe basic ook, kloppen, zijn in evenwicht. Ondanks het geduld dat Dreyer van zijn kijkers eist, wordt dat beloond door een interessante Bijbelse lezing. Alleen jammer dat Dreyer cinematografisch minder pareltjes schiet dan bijvoorbeeld een Bergman. Toch wil ik binnenkort meer van deze regisseur zien!

Leuke parallel, die met Hesse en Mann.
Hoewel ik beide schrijvers niet tot mijn favorieten reken zou ik toch de voorkeur geven aan Mann, dus dat klopt qua regisseurvergelijking dan wel.

Blij dat te horen.