Nosferatu, eine Symphonie des Grauens (1922)

Eine Symphonie des Grauens

Nosferatu was een titel die al langer op mijn verlanglijstje stond. De DVD vond ik altijd iets de duur om de gok te wagen (ben niet zo'n enorme fan van stille films) maar Cinema Zuid heeft deze zomer een Vampierenthema en trapt de reeks af met deze Nosferatu. De ideale gelegenheid dus om eens kennis te maken met misschien wel het bekendste werk van Murnau.

Nosferatu is gebaseerd op het alom bekende boek van Bram Stoker maar toch is het geen getrouwe verfilming. Dit is doordat Murnau eigenlijk geen toestemming had om het boek van Stoker te verfilmen en dacht dat hij hier mee kon wegkomen mits hij een aantal details veranderde. De Dracula fan zal de meeste verschillen wel opmerken (vooral op gebied van namen want zo is Hutter eigenlijk Jonathan Harker en is Count Orlok eigenlijk Count Dracula) maar wat mij vooral boeide was dat Murnau als eerste gebruik gemaakt van het feit dat vampiers sterven door zonlicht, iets wat later door zowat elke vampierenfilm overgenomen zou worden. Het is dan ook duidelijk dat Nosferatu zijn stempel heeft gedrukt en dat is zeker en vast terecht want de film kent wel een aantal iconische scènes. Het knapste, en hetgeen mij het meest zal bijblijven, is sowieso de 'schaduwaanval' van Nosferatu op Ellen. Maar eigenlijk zijn alle scènes waar schaduw aan te pas komt erg interessant om te zien. Ik blijf dan ook een zwak hebben voor dit soort oude films waar alle effecten nog echt met de hand werden gedaan en niet met de computer. Nog even een eervolle vermelding geven aan de pianist die live de muziek verzorgde. Geen idee of het de originele soundtrack was (dat wilt wel eens verschillen per versie heb ik de indruk) maar het past perfect in de sfeer van de film.

En de sfeer rondom Nosferatu is eigenlijk erg interessant te noemen. Angstaanjagend is het zeker en vast niet meer, 90 jaar later zijn we ondertussen al wel meer gewoon op dit gebied, maar er hangt toch een beklemmende sfeer. Dit is vooral te wijten aan de zwartwit cinematografie maar voornamelijk vanwege het iconische hoofdpersonage. Count Orlok is op elk gebied compleet verschillend van elke vampier die we nu kennen. Zelfs de bekende spitse hoektanden komen er hier nog niet aan te pas maar we krijgen wel spitse voortanden in de plaats. Max Schreck is dan ook gewoon ideaal in zijn rol van de Count. Een probleem dat ik wel vaker heb met dit soort stille films is het overmatig gebruik van overacting. Toegegeven, je had geen dialoog dus het moest duidelijk zijn voor de kijker maar dit gaat er soms toch wel net wat over. Gelukkig valt dit grotendeels nog altijd wel met de mantel der tijd te bedekken en stoort het op zich niet hard. Wel erg vreemd trouwens dat sommige dialoogschermen opeens in het Frans waren. Nosferatu stond mij altijd ten boek als een geheel Duitse film dus het was vreemd om opeens naar een andere taal over te schakelen. Dit werd dan ook nog niet ondertiteld en dat was redelijk vervelend.

Een aantal erg interessante scènes (de boot sequence!) en een heerlijk hoofdpersonage zorgen ervoor dat Nosferatu erg vermakelijk is te noemen. Langs de andere kant zijn er ook een aantal hekelpunten zoals het overdreven acteren maar dat is nu eenmaal eigen aan de tijdsperiode. Ik ben niet meteen een die hard fan van heel het Dracula gebeuren maar dit was in ieder geval eens een interessante kijk op het bekende verhaal.

4*

Behoorlijke bijtwonden.

Ondanks de klassiekerstatus moet gezegd worden dat Nosferatu, na negentig jaar, toch wel behoorlijke bijtwonden vertoont. Veroorzaakt door de tand des tijd uiteraard. De film weet enigszins opzien te baren met de vakkundigheid toentertijd, maar weet tegenwoordig nog amper indruk te maken. Hoe anders dat toen dan ook het geval moet zijn geweest, meer dan een rariteit is het heden ten dage bijna niet. Toch dragen de aardige decors, de score en het ‘tijdmachine’-gevoel voor een bijzondere kijkervaring. Maar daar blijft het dan ook bij.

Redelijk.

Tot vandaag was de oudste horrorfilm die ik had gezien Psycho uit 1960, maar nog nooit eerder had ik een oudere film volledig gezien, laat staan één van de eerste. Het was eventjes wennen, maar ik kan wel stellen dat het niet is tegen gevallen, en daarmee is mijn drempel toch wel stevig omlaag gegaan. Laat de rest van de klassiekers maar komen dus!

Door gebrek aan ervaring met dit soort oudjes is het een beetje moeilijk een oordeel te vellen over de beeldkwaliteit, maar erg goed was het niet. Veel zogeheten cigarette burns en enorm haperingen, ik weet ook niet of dit beter is in gerestaureerde versies. Sfeervol was het gelukkig wel. Opvallend dat ik de gesproken dialoog eigenlijk geen seconde heb gemist, omdat alles zo theatraal wordt gebracht. De muziek zorgde voor de juiste toon.

De verschijning van Schreck als Orlok is wel angstaanjagend. Het dunne lichaam, lange vingers en die ijzige blik zijn creepy, wat nog eens wordt versterkt door de muziek en haperend beeld. De scenes met Orlok waren meteen de beste en de enige waarin er spanning voelbaar was. Het moest vroeger nog vele malen erger zijn. Leuk om eens gezien te hebben.

Samen met "The Thing" en "Odishon" deze "Nosferatu" gekeken op Halloweenavond met paar kameraden. En eerlijk is eerlijk, Nosferatu heeft - ondanks zijn klassiekersstatus - het minste indruk op mij gemaakt. Dat het een 'oude' film is stoort me an sich niet (evenmin dat het een stomme film is), maar 90 jaren later blijft er van het horrorelement van weleer nog maar weinig over. Misschien zijn we tegenwoordig teveel gewend (ook al zijn er voor elke 'succesvolle' horrorfilm ook 3 horrorfilms die op niks trekken).

Hoedanook, film blijft mooi om zien, zeker gezien de tijdsgeest, maar in de huidige filmmaatschappij een beetje verloren gegaan. Klinkt logisch (is het ook), maar ik had stiekem iets anders gehoopt

3*

Vampieren hebben we in alle vormen al zien komen en gaan in de bioscoop. De oer-vampier komt uit het boek Dracula dat hier voor het eerst officieus werd verfilmd. Ik had eerder al de eerste officiële verfilming Dracula uit 1931 gezien en dan is Nosferatu toch een teleurstelling. OK, historisch is het misschien wel een belangrijke titel, maar daar blijft het dan ook bij. Nosferatu mag dan wel het beeld mee geschapen hebben, Dracula uit 1931 had veel meer sfeer. En dat heb je toch wel nodig bij dit soort films uit begin 20' eeuw. Het is niet slecht ook niet. Sommige dingen zijn wel mooi om zien en met de warme gele en blauwe kleuren heeft het wel wat griezelig. Maar de figuren zijn eerder lachwekkend - of moet ik zeggen gemaakt - dan griezelig. Je merkt dat de film nog veel te leren heeft. Nosferatu zelf valt nog wel mee. Hij had meer verdiend moet ik zeggen. Want van zijn enge karakter gaat veel verloren in de film.

Gelukkig vind ik in een oude recensie van The One Ring precies wat ik een van de fraaiste dingen van deze film vond. De alomtegenwoordigheid van de dood. Dat gaf deze film voor mij een luguber sfeertje en dat zorgde ongetwijfeld voor het effect begin jaren '20. Er is geen ontsnappen aan, de dood is overal. Dat, de iconische verschijning van Schreck en het fraaie slot (zo'n beetje het laatste kwartier) zullen me vooral bijblijven. Maar mijn (schande!) eerste Murnau zal vast niet zijn beste blijken.

3.5*

Prima film, ik keek er een beetje tegenop omdat ik dacht dat dit ook zoiets als Das Cabinet des Dr. Caligari (1920) of Dr. Jekyll and Mr. Hyde (1920) zou zijn, maar ik moet eerlijk zeggen dat ik deze een stuk fijner vond kijken. Die twee andere films waren niet slecht maar vond ik na een tijdje toch wel wat vermoeiend worden, en dat had ik bij deze zeker niet. Caligari teert vooral op decors, en Nosferatu heeft dat i.m.o. niet nodig.

Qua geluidsband denk ik dat ik de goede versie te pakken had, want de muziek paste perfect bij het verhaal. Het feest was compleet toen ik merkte dat ik naar de verfilming van het verhaal van Bram Stoker zat te kijken. Onlangs zag ik het gedrocht Dracula Untold (2014) en dan is Nosferatu een ware verademing.

Nosferatu is uiteraard een ander type horror dan wat we nu gewend zijn, maar ik kan me goed voorstellen dat deze horror in die tijd als eng overkwam. Enerzijds heb je een echt eng uitziende vampier (en niet van die schatjes waar tienermeisjes vandaag de dag door gebeten willen worden, denk aan Twilight). Iets anders wat de film erg goed doet is fictie mengen met realiteit, waardoor je de fictie ongemerkt beter slikt. Die realiteit is bijvoorbeeld aanwezig door verwijzingen naar de zwarte dood, de pest, iets wat voor de kijkers van toen ongetwijfeld een reële dreiging was, en ook in het personage van Thomas die vol ongeloof reageert op die enge mythes uit Transsilvanië. Ook het uitstapje naar het planten- en insectenrijk, met insectenetende planten, vond ik heel geslaagd.

Na Sunrise (1927) is dit mijn tweede Murnau en ik moet zeggen dat het wel bevalt. 3.5*

"Blut ist Leben! Blut ist Leben!"

Na lang geleden al eens wat fragmenten te hebben gezien en Werner Herzog's remake een tijdje terug te hebben bekeken dan toch maar eens de originele Nosferatu gekeken.

In tegenstelling tot films als Das Cabinet des Dr. Caligari is Nosferatu (grotendeels) op locatie opgenomen met soms shots van meerdere kanten, wat de film al een stuk moderner doet lijken.

Erg mooi hoe ze schaduwen hebben gefilmd en een erg vroege vorm van stop-motion hebben gebruikt voor de effecten. Max Schreck heeft na al die jaren nog steeds een geweldige uitstraling op het grote scherm. Geweldig nog steeds de monsterlijke verzie van de vampier, zo veel beter dan de elegante versie. Al blijft Christopher Lee, die zowel een echte gentleman als een echt monster is, de beste vampier op het grote doet. Ik vind ook altijd de Duitse versie van de namen uit Dracula veel leuker, Graaf Orlok dat klinkt gewoon veel leuker.

Veel veranderingen ten opzichte van Stoker's boek waren ook niet perse slecht. Dat vampieren niet tegen zonlicht kunnen is eigenlijk in deze film bedacht, een geweldig concept dat door vrijwel alle latere films is gevolgd.

Nosferatu word niet echt saai, al duurt het soms een beetje lang voordat we de vampier weer te zien krijgen. Al met al is Nosferatu toch wel een echte klassieker die iedere horror-fan gezien moet hebben, maar Metropolis blijft op eenzame hoogte als allerbeste 'stomme'-film.

Nosferatu, eine Symphonie des Grauens

Wat een schitterende titel: "Een symfonie der verschrikking". Naast de aansprekende poëtische titel is zijn status de film vooruitgesneld en moest ik deze dus wel zien. Helaas toond de film dat de tand des tijds nietsontziend is, want ondanks dat de film zeker niet slecht is, is het niet meer een productie die zich tegenwoordig staande zou weten te houden.

Het verhaal wisselt zich namelijk af tussen momenten die vlot, vermakelijk en mooi zijn, en stukken die tergend langzaam en zelfs saai zijn. Het begin verloopt lekker en snel. De vaart en spanning zit er goed in. Tot en met het bezoek aan het kasteel van Graaf Orlok presteert de film op topniveau. Daarna komt echter de klad er wat in en ebt de snelheid en de spanning weg. Op de scènes met Graaf Orlok na is er weinig meer aan. Dit komt met name doordat het element der mystiek niet meer werkt in deze tijd. Vroeger zal het eng geweest zijn, maar nu prik je er zo doorheen. Toch krabbelt de film na een moeilijk middenstuk er tegen het einde weer wat bovenop. Met een einde die geschiedenis schreef sluit de film nog waardig af.

Max Schreck speelt een aardige rol, al doet hij eigenlijk niet meer dan griezelig kijken en langzaam draaien. Toch weet hij de scènes naar zich toe te trekken en duidelijk het meest vermakelijk te zijn. Helaas weet hij niet een historische rol als Boris Karloff en Christopher Lee neer te zetten, maar hij is zeker niet slecht.

Gustav von Wangenheim speelt ook zeker niet slecht. Vooral in het begin is hij op zijn best. Samen met Greta Schröder, die ook goed speelt, zetten ze een goed fundament neer, waar de rest van de film goed op voortgebouwd wordt.

Ik moet zeggen dat expressionistische kunst niet geheel aan mij besteed is, op de kunst in de filmwereld geschapen na dan. Met schitterende decors, goed camerawerk en juiste effecten weten de film visueel toch altijd erg imponerend te werken. Zo ook Nosferatu, die hierin ook juist presteert. Murnau heeft in mijn ogen echter niet het koninklijke dat bijvoorbeeld Lang aan zijn films weet toe te voegen. Anno 2015 is de sfeer echter ook iets dat is gaan ontbreken in de film, waardoor het geheel wat droogjes aanvoelt.

Nosferatu is een film waar ik gemengde gevoelen aan overhoud. Aan de ene kant heb je de klassieke status en de invloed van de film op de latere filmwereld die het tot een parel maken, maar op bepaalde aspecten als sfeer en snelheid weet de film zich niet meer geheel te redden. Ondanks dat is het een film die je als liefhebber gezien moet hebben, het is immers een klassieker.

3*

De derde keer dat ik deze film uit het tijdperk van het Duits expressionisme, van regisseur Friedrich Wilhelm Murnau kijk. En wederom verbaasd het me hoe eng Max Schreck in de rol van Graaf Orlok,is. Nu ben ik natuurlijk heel wat gewend maar ik vind de manier waarop Dracula/ Nosferatu wordt uitgebeeld super scary. Ik merkte nu pas op dat de vampier uit Salem`s Lot hier vermoedelijk op gebaseerd was. Prachtige film, ondanks dat deze al bijna honderd jaar oud is.

Deze zet alle latere vampierenfilms meteen in de schaduw (sic).

Mooie vroege horrorfilm jaagt de moderne kijker misschien niet al te veel schrik meer aan, voor een publiek in 1922 moet dat toch wel anders zijn geweest. Om het beschaafd te houden zijn de aanvallen off screen, al is de suggestie van de aanval, met de naderende schaduw van Graaf Orlok, wellicht nog indringender. En hoewel de pest in 1922 geen reëele dreiging vormde, heerste enkele jaren daarvoor de Spaanse Griep, dus de angst voor een dodelijk virus was nog erg actueel.

Nosferatu is echter een film die ook zonder de horror-elementen overeind blijft - overigens is Max Schreck nog altijd een griezelige Graaf Orlok. De film is erg sfeervol, kent enkele iconische shots en experimenteert met vroege special effects als versneld afspelen, stop motion en het oplossen van Orlok als hij wordt geraakt door de zonnestralen. Niet zo geslaagd was de soms te nadrukkelijk aanwezige experimentele soundtrack van Art Zoyd, ik had hem liever gezien met een neutraler geluid.

Children of the night.

Altijd lastig om een silent met een grote historische waarde te beoordelen. Maar het draait uiteindelijk altijd uit op 1 ding. Of je het kunt waarderen, of niet. Voor mij is het het laatste. Nosferatu wist me nergens te boeien, te imponeren. Geen enkel moment heb ik een ongemakkelijk gevoel gekregen van Graf Orlok. Grootste probleem is dat je door de title cards ontzettend vaak uit de film wordt gehaald. Erg jammer, daar je niet in de flow van de film komt. Ook maakt dat de film toch te lang. Daarnaast helpt het acteerwerk ook niet echt mee om een geloofwaardig iets te creëren. Vaak had ik het idee naar een stel acterende kinderen te kijken die voor school een toneelstuk hebben opgevoerd. Het is natuurlijk iets wat in die tijd in films werd gedaan. Dat theatrale acteerwerk is natuurlijk iets wat in de silent films veel gedaan werd, maar er zijn ook films die bewijzen dat wat subtieler acteerwerk beter werkt.

Af en toe zit er nog een aardig moment in, waarin ik vooral het spel met schaduwen kon waarderen. Verder zit er bar weinig in deze film wat ik kan waarderen.

Dit moet zowat de oudste film zijn die ik al zag. Een horrorprent dan nog wel. Al is horror relatief natuurlijk: 100 jaar geleden zal men Nosferatu best eng gevonden hebben. Nu vond ik het vooral erg grappig en aandoenlijk. Toch gezien zijn tijdsgeest moet dit een knappe film geweest zijn. Die tekstpamfletten halen de vaart uit de film, maar het blijft wel iets hebben die stomme films met ondersteunende bombastische klassieke muziek.

Explicitiet wordt het nooit, maar dat is maar logisch. Des te indringender vond ik echter de schaduwen die prachtig zijn weergegeven. De sfeer, angst en het mysterieuze wordt zo meesterlijk gecreëerd waardoor de film aan kwaliteit wint. Max Schreck als graaf Orlok was geweldig: mooie grime met die ogen, haakse neus, spitsoren en vooral die lange nagels. Nosferatu is een klassieker die als voorbeeld gold voor latere vampierenfilms en dat is een heus compliment.

Fijn om eens gezien te hebben. Visueel was het allemaal wat aanpassen met die bruine beelden of ronde beelden, maar ook dat is net de nostalgie van een film uit de jaren 20.

Nosferatu, eine Symphonie des Grauens

Ontzettend knap gemaakte ‘stomme’ horrorfilm. Nosferatu heeft echt een fantastische score, en door de muziek word je langzaam de film ingetrokken. Het zorgt voor een bijna ongeëvenaarde sfeer. Knap voor een film uit 1922. Naargeestig en ongemakkelijk, maar ook sfeervol en schitterend gecomponeerd. Het ziet er allemaal wat gedateerd uit, maar het is knap dat het soms spannender en enger is dan sommige hedendaagse horrorfilms. Ook door het uitstekende acteerspel van de acteurs.

Sorry.

Helaas, buiten enkele fantastische elementen vond ik dit bijzonder weinig hebben. Zeker in vergelijking met de oudere en veel betere Das Cabinet des Dr. Caligari. Dit was veel minder en komt eigenlijk niet in de buurt van de eerder genoemde film.

Alhoewel de film goed begon. De scenes in het kasteel zijn het meest sfeervol en bereiken natuurlijk een hoog niveau. Vooral hoe Nosferatu door de deur heen loopt is natuurlijk fantastisch, maar ook enkele andere momenten zoals de "schaduwmomenten" waren hoogtepunten.

Ook mooie, maar soms iets te bombastische muziek. Als die kerel door de kasteelpoort loopt leek het haast een Marvel slotfase te zijn. Dat had niet gehoeven. Ook was de mooie sfeer die soms gecreëerd werd compleet weg en zijn sommige stukken gewoon suf te noemen. Nosferatu was leuk, maar soms ook lachwekkend. Het moment waarop hij met zijn kist de haven inloopt en op het plein loopt is gewoon slecht.

Maar voor een zwart-wit film is het allemaal nog best in orde. Er is wel degelijk sfeer, mooie locaties en vaak mooie en oplevende muziek. Dan heb je het ook weer zo'n beetje gehad, want voor de rest vond ik dit niet al te veel hebben. Jammer.

Ook een beetje meer chaos had beter kunnen zijn. De plaag is uitgebroken, daar had je sterke dingen mee kunnen doen, maar die blijven eigenlijk uit. Wat meer detail had deze film misschien ook beter gedaan.

Bizar hoeveel interpretaties er kunnen worden geplakt op een plot dat sindsdien zo vaak opnieuw is gebruikt (om nog maar te zwijgen van de honderden –duizenden?– afgeleide plotversies). Albin Grau (de oorspronkelijke initiator van deze film) zag de graaf als symbool voor de (Eerste Wereld)oorlog, "die monstrueuze gebeurtenis die over de wereld werd ontketend als een kosmische vampier om het bloed van miljoenen en miljoenen mensen te drinken"; volgens R. Dixon Smith staat de graaf voor "de terugkeer van het [psychische] onderdrukte"; James Berardinelli ziet dit als "de strijd tussen de tegengestelde helften van de menselijke natuur" met Hutter de brave, Orlok de gepassioneerde en Ellen de vrouw die van elk van hen ontvangt wat ze van de ander niet kan krijgen (zit zij bij het strand te wachten op haar man of op haar minnaar?); volgens Gilberto Perez personifieert Orlok "de existentiële opvatting van de dood als iets dat ons inherente in-de-wereld-zijn confronteert en bepaalt"; en 501 must-see movies graaft de oude theorie op "dat Orlok eigenlijk een portret van Lenin is, en dat de film een Duits propagandastuk is dat waarschuwt voor de Communistische dreiging van Rusland" met "de aankomst van de vampier in Wisborg, in een zwarte lijkkist en gevolgd door honderden ratten die de 'Pest' met zich meedragen" als een niet bijzonder subtiele allegorie. (In Engelstalige kopieën is Wisborg Bremen geworden.)
        Allemaal interessante invalshoeken. De film zelf draagt natuurlijk de sporen van bijna een eeuw ouderdom en heeft flink wat verjongingskuren moeten ondergaan om er presentabel uit te zien; dat hij na het gerechtelijke bevel tot vernietiging überhaupt nog bestaat is bijna equivalent aan de manier waarop de graaf in zoveel latere films voor zoveel generaties steeds weer uit het graf blijkt te kunnen herrijzen. Gedateerd is de film uiteraard, en het theatrale terugdeinzen van Gustav von Wangenheim (Hutter) en de smachtende dramatiek van Greta Schröder (Ellen) maken op mij ook niet veel indruk, maar de prachtige vormgeving, de onheilspellende fotografie, de hypnotiserende vertolking van Alexander Granach als de trolachtige makelaar Knock en de onsentimentele afwikkeling van de plot (geen happy-end, geen religieuze onderstromen, geen stoer Van Helsing-personage om de kwetsbare dame te verdedigen) houden de film voor mij echter springlevend.
        Bovenal is dit de film van Max Schreck – geen mysterieuze gentleman als Bela Lugosi, geen sexy hengst als Christopher Lee en geen psychedelische sjamaan als Gary Oldman, déze graaf is een ziek roofdier, een echt onaangename verschijning waaraan niets sympathieks of innemends of charmants valt te ontdekken en die ook anno 2018 bij de zoveelste kijkbeurt nog altijd onbehaaglijk en zelfs onrustbarend aandoet, alsof hij de film op onderbewust niveau een zeggingskracht meegeeft die mijn stemming van dat moment sterk kan beïnvloeden. Zoals Leslie Halliwell schreef, "an actor named Max Schreck, who seems shrunken almost into a mummy, makes Nosferatu a loathsome walking corpse with rotted teeth and pointed ears, enough to give anybody a nightmare. [...] you could almost smell the bad breath." Voor mij de beste zwijgende film die ik ken, zelfs nog een tandje beter dan Caligari.

The deadship has a new captain.

Wat een prachtige expressionistische film. Deze horrorfilm, gebaseerd op Bram Stoker's Dracula, moet het hebben van de vorm (het script is simpel). Dromerige beelden van een dorpje en een reis naar Transsylvanië worden begeleid met toepasselijke klassieke muziek. De film is bijna 100 jaar oud maar Graaf Orlok is bij vlagen zo anstaanjagend dat ik er kippenvel van krijg. Ook de schaduweffecten van de graaf zijn een lust voor het oog.

Omdat de producenten de titel Dracula niet mochten gebruiken, werd het Nosferatu - een benaming uit de Roemeense folklore voor een mensachtige vampier. Bram Stoker gebruikte het woord in z'n griezelroman.

Bij Murnau wordt de vampierlegende een conflict tussen Licht en Duisternis. Het scherm wordt verlicht door een ellips die kan groeien en krimpen. Wanneer ze door het bos is Transsylvanië rijden, wordt een negatiefbeeld getoond, zodat de paarden witte ogen hebben. Soms zie je enkel het dreigende silhouet van de vampier - zeer herkenbaar met verlengde, kromme vingers, een bochel en een haviksneus. Een blauwe kleurfilter wordt gebruikt voor de nachtelijke buitenscènes; een roze voor het ochtendgloren. Zo'n zonsopgang wordt het wezen van de Duisternis fataal.

Vernieuwend was het gebruik van crosscutting tussen simultane gebeurtenissen. Er wordt heen en weer gesprongen van de schoener naar de koets en naar de mensen in Duitsland die telepathisch contact ervaren. Het kasteel stond in Slovakije, en er zitten beelden in van de Baltische Zee. Vermoedelijk hebben ze een miniatuurschip gebruikt. Door de verplaatsing van victoriaans Engeland naar Noord-Duitsland moet de graaf wel een enorme omweg maken over zee.

Afwijkingen van het boek zijn de pest, de ik-verteller en het einde. De reiziger is al getrouwd vóór z'n vertrek. Geslaagde toevoegingen zijn de klok met het skelet en de uitleg van de professor. Dat vleesetende plantje haalt leven uit een ander organisme, net als de ondode vampier uit z'n slachtoffers. Latere, gesproken versies hebben hierbij leentje-buur gespeeld. Dit visuele gedicht blijft het meest op het netvlies gebrand.

Nogal mak.

En dus ook best teleurstellend. Het klassieke Bram Stoker-verhaal is de duidelijke leidraad, maar de film kan niet meer zijn dan een nogal toneelachtige presentatie van dat verhaal. Echt filmisch wil het m.i. niet worden, de goede intenties ten spijt. Het acteerwerk is bovendien érg theatraal - zelfs voor een stomme film - en het figuur Orlok vind ik geenszins griezelig. Daarvoor beweegt Max Shreck zich veel te houterig. Het schaduwspel is een leuk trucje, maar ook niet meer dan dat. Zoiets redt geen ganse film.

2

Ehh, wel leuk.

Filmisch zijn er een paar vernieuwende trucs te bewonderen - bijvoorbeeld de manier waarop Dracula met een crossfade uit beeld verdwijnt. En nog zo wat editing trucjes waarvan ik even op mijn hoofd krab hoe ze dat eigenlijk gedaan hebben. Minder enthousiast word ik van het gebruik van een zwaar vignet, alsof je de film door een verrekijker moet zien.

Wat ook erg geslaagd is is het hele idee van een griezelfilm - Schreck is bij wijlen best eng, en dat komt behalve door zijn lange nagels, rare oren en grote neus ook bepaald door zijn mimiek. Murnau had ook al heel goed door dat wat je niet ziet vaak enger is dan wat vol in beeld is - en gebruikt de schaduw van Schreck om daar mee te spelen.

Verder is het wel armoe troef eigenlijk. Het verhaal is veel te dun voor de speelduur, er gebeurt veel te weinig. Daar moeten we misschien rekening houden met dat Murnau toch wel niet vermoed zal hebben dat er nog honderden, duizenden films over dit onderwerp gemaakt zouden gaan worden.

Als altijd is de vraag, beoordeel je een film als dit vanwege de leeftijd, of laat je dat buiten beschouwing. Maar in dit geval, als ik voor het gemak van die twee het gemiddelde neem kom ik nog niet zo heel hoog uit.

Deze klassieker is inmiddels ruim honderd jaar oud. Vanuit historisch oogpunt wel aardig om deze film eens gezien te hebben, maar het viel mij wel een beetje tegen. Spannend is het niet echt, gaandeweg wordt het zelfs wat langdradig en de speelduur had best korter gemogen. Qua acteerwerk veel overacting, hetgeen nog wel enigszins te verklaren valt omdat het een stomme film betreft. Op visueel gebied niet verkeerd voor een film van deze leeftijd.

Met de film van Eggers in de bios nu ook maar eens deze oerversie uit het stille tijdperk gezien. Voor de kijker anno 2025 heeft deze film wel de gebreken die een stille film heeft met vooral grootste gebaren en theatraal acteerwerk. Er zijn wel zulke films die me zeer smaken (zie mijn avatar) maar meestal zijn het geen films die me echt meeslepen door het gebrek aan geluid en alle gebreken die dit medium meebrengen. Dat had deze film ook. Ondanks zekere kwaliteiten loet de film me verder behoorlijk koud. Deze film kijkt wel aardig weg. Af en toe mooi spel met schaduwen (al had het nog veel gestileerder gemogen) en het tempo is ook wel redelijk. 3,0*.

"Einen schöne hals hat eure frau....."

Na afgelopen zaterdagavond de remake uit 2024 in de bioscoop te hebben gezien, heb ik me gisteren gewaagd aan het origineel uit 1922, welke bijna verloren was gegaan vanwege een rechtenkwestie. De weduwe van Bram Stoker, auteur van het boek "Dracula", deed in de jaren twintig namelijk regisseur F.W. Murnau een proces aan omdat de producent fan de film had verzuimd om de rechten te kopen. Met als gevolg dat alle kopieën van de film vernietigd moesten worden. Maar gelukkig werd er een exemplaar in Frankrijk over het hoofd gezien en dat werd in 2006 gerestaureerd, en in 2013 gedigitaliseerd en van een nieuwe soundtrack voorzien.

Normaal gesproken kijk ik eigenlijk geen films meer waarin niet wordt gesproken (in Nosferatu hoor je alleen muziek en krijg je teksten in beeld te zien), ik vooral films t/m de jaren 70, maar omdat ik de remake schitterend vond, heb ik gisteren dus deze gerestaureerde / gedigitaliseerde "Nosferatu" gepindakaasd en hem gisteravond bekeken. In de bioscoop had ik er een drankje en hapje bij en nu natuurlijk ook, namelijk een biertje (een gerijpte herfstbok) en en een stuk pizza.

De film speelt zich af in 1838 in het stadje Wisborg in Duitsland, als huizenmakelaar Knock (Alexander Granach) zijn gezant Hutter (Gustav von Wangenheim) naar Transylvanië in Roemenië stuurt om een, naar het schijnt, simpele onroerend goed transactie af te sluiten met de zekere graaf Orlok (Max Schreck). Ellen (Greta Schröder), de jonge vrouw van Hutter, wil niet dat haar man gaat, want ze is bang dat er iets gebeurt. Maar Hutter wuift haar onrust weg en gaat op reis. De graaf woont in een donker en afgelegen kasteel, waar de plaatselijke bevolking ver van wegblijft. Niemand wil Hutter tot aan het kasteel brengen, zodat hij het laatste deel in z’n eentje moet afleggen. In het kasteel maakt hij al snel kennis met graaf Orlok, die Hutter uitnodigt voor een maaltijd. Graaf Orlok ziet een foto van Ellen en raakt zeer gecharmeerd van haar en dan vooral haar mooie hals (je ziet dan ook mijn openingszin in beeld). Pas als graaf Orlok het koopcontract reeds heeft getekend, merkt Hutter dat er iets niet helemaal in de haak is, maar dan is de graaf al onderweg naar zijn nieuwe huis. Voordat hij op zijn nieuwe bestemming arriveert werpt hij zijn ziekelijke schaduwen reeds vooruit.

Na het zien van dit origineel (die circa 30 minuten korter is dan de remake), moet ik constateren dat regisseur Robert Eggers deze klassieke horrorfilm goed gekopieerd heeft. Hier en daar heeft hij wat aanpassingen gedaan, zo komt professor Albin Eberhart von Franz niet voor in het origineel en hebben de Harding's geen kinderen en zijn ze broer (Georg H. Schnell) en zus (Ruth Landshoff), maar grotendeels volgt hij het originele verhaal en een aantal beelden / shots zijn zelfs identiek (bijvoorbeeld als Hutter aankomt in het kasteel en hij dan in de verte graaf Orlok ziet).

Hoewel ik dit origineel iets minder vond (o.a. omdat er niet in gesproken wordt) dan de remake, bezit deze Fantasy / Horror film nog steeds een lugubere schoonheid en een angstaanjagende precisie in enscenering en cameravoering, met Max Schreck als onvergetelijke vampier in een benauwende sfeer met veel buitenopnames en met een echt slot als decor.

De beelden in de film zijn allemaal voorzien van gele, blauwe en rode tinten en het verhaal is opgebouwd uit vijf actes:
1e Acte (na 4 minuten): De introductie van Hutter, Ellen en Knock en de reis van Hutter naar het kasteel van graaf Orlok en zijn aankomst;
2e Acte (na 27 minuten): De kennismaking met graaf Orlok en het vertrek uit het kasteel;
3e Acte (na 44 minuten): De reis van graaf Orlok per boot naar het stadje Wisborg;
4e Acte (na 63 minuten): De aankomst van graaf Orlok in het stadje Wisborg en het uitbreken van de pest;
5e Acte (na 77 minuten): Dood en verderf door de pest en de ontknoping met graaf Orlok, Ellen en Hutter.

Waarna de film na 93 minuten is afgelopen en graaf Orlok en Ellen (de eigenlijke heldin van het verhaal die uiteindelijk een manier ontdekt om graaf Orlok te verslaan met gevaar voor eigen leven) dan beiden dood zijn na hanengekraai (je ziet dan ook even een kraaiende haan in beeld) en zonsopkomst (hierdoor lost graaf Orlok op) in de ochtend en Hutter om haar treurt.

Omdat de remake natuurlijk nog vers in mijn hoofd zit, bood dit origineel natuurlijk geen verrassing voor mij, maar desondanks wist ook dit origineel me te boeien en te vermaken en met Max Schreck als graaf / vampier Orlok heeft men minstens zo'n enge graaf / vampier als Bill Skarsgård in de remake en Max Schreck moet het zelfs doen zonder stem (het blijft tenslotte een geluidloze film) Maar dat compenseert hij ruimschoots met zijn mimiek en bizarre uiterlijk, waarmee hij angst en ontzag inboezemt. Met zijn kale kop, griezelige make-up, dunne lichaam en holle ogen komt hij in een soort van zombie-achtige trance naar je toe geslopen en dat met de spinnige vingers (inclusief gekromde nagels) gespreid en de rat- achtige tanden ontbloot.

Graaf Orlok is in deze film ook de bewuste drager van de pest, want op het moment dat hij per boot (zijn verrijzenis uit zijn doodskist aan boord op de boot is best griezelig) vertrekt naar het stadje Wisborg en daar aankomt (fraai in beeld gebracht), zaait hij dood en verderf. En net zoals in de remake wordt ook in dit origineel fraai gebruik gemaakt van de schaduw van de graaf / vampier, wanneer hij op de trap naar Ellens slaapkamer sluipt, en dit keer dus op Ellen i.p.v. de daken in het stadje Wisborg bij de remake.

Max Schreck is steeds het hoogtepunt in de film en hij is ook de absolute uitblinker van de cast. Alexander Granach als Knock deed het overigens ook verdienstelijk en hij zag er eigenlijk ook wat eng uit en in dit origineel gaat hij niet dood maar wordt hij weer opgepakt nadat hij gevlucht is uit de inrichting. Gustav von Wangenheim als Hutter vond ik helaas vooral overacterend spelen en kon me niet overtuigen.

Verder verdient Greta Schröder een dikke pluim. Ze speelt namelijk de rol van Ellen, de verloofde van Hutter, erg goed en overtuigend en ze heeft ook vele gezichten. In het begin van de film is ze het toonbeeld van onschuld. Ze treurt zelfs om de dood van voor haar geplukte bloemen en wanneer ze in de greep van de graaf / vampier komt, drukt haar gelaat zowel angst als lust uit. Greta Schröder brengt het scala van emoties en transformaties dat haar personage ondergaat moeiteloos over. En ook vond ik het leuk en zelfs ietwat sexy toen ze op een gegeven moment 's avonds wakker wordt en uit haar bed stapt en dan slaapwandelend op haar tenen (i.p.v. op de voeten) naar het balkon loopt en daar dan gevaarlijk op de railing van het balkon gaat lopen (overigens ook op haar tenen) met de armen naar voren gericht.

Ondanks dat de film ruim 100 jaar oud is maakt "Nosferatu, eine Symphonie des Grauens" nog steeds indruk (o.a. met fraai shots) en regisseur F.W. Murnau weet met zijn creativiteit ook extra spanning te creëren door voor die tijd revolutionaire technische ingrepen. Zo had niemand eerder ooit negatiefbeelden gebruikt in zijn film, welke goed te zien zijn bij de scène met de rijdende koets (de koets die uiteindelijk Hutter bij het kasteel van graaf Orlok afzet) na circa 24 / 25 minuten en waarvoor de koets met paarden zijn aangepast.

Hoewel er niet gesproken wordt in de film en je alleen maar muziek (van Hans Erdmann) hoort, was dat gelukkig niet echt heel storend en soms was de muziek ook passend. Want op een gegeven moment zie je na circa 76 minuten een aankondiger (een man) op straat in het stadje Wisborg een aankondiging (i.v.m. de uitgebroken pest) doen met een trommel en daarbij hoor je dan trommelgeroffel alla Pete Sandoval

Ondanks dat er niet gesproken wordt, zijn sommige dialogen die je in beeld te zien krijgt wel leuk en grappig, zoals het moment dat Hutter zich in de avond in het kasteel in zijn vinger snijdt met een mes bij het snijden van brood en graaf Orlok dan naar hem toeloopt en zegt:

"Ihr habt euch weh getan.... Das kostbare blut!"

En als hij daarna uiteindelijk gebeten wordt (wat je wel niet te zien krijgt) door de graaf / vampier en hij de ochtend erna wakker wordt, denkt hij dat hij door twee muggen is gebeten in zijn hals vlak naast elkaar en dat schrijft hij ook in een brief (die je te zien krijgt) aan zijn vrouw Ellen.

"Nosferatu, eine Symphonie des Grauens" is om meerdere redenen een mijlpaal. De film zit vol prachtig geschoten scènes en shots en het was deze film die de regel introduceerde dat zonlicht fataal is voor vampiers. Ondanks dat film inmiddels ruim 100 uur oud is, blijft het gewoon verplichte kost voor de horrorliefhebber (en ook voor de liefhebbers van 'stomme' films) en ik ben dan ook blij dat ik hem nu ook gezien heb. Het is nu ook mijn oudste film waarop ik gestemd heb op MovieMeter.

Eind van de week wordt de dvd en Blu-Ray release van Eggers Nosferatu verwacht en dus dacht ik laat ik eens in de Dracula films duiken. En met welke kan je nu beter beginnen dan deze Nosferatu uit 1922 die dus inmiddels is 100 jaar oud is.

En bij voorbaat kan je veel raken dingen en tevens vooroordelen op tafel gooien. Oud? Ja natuurlijk. Traag? Wellicht. Gedateerd? Het is niet meer van deze tijd. Saai? Vast wel. Ik ken dan ook tal van mensen die nooit aan deze film zouden willen beginnen wegens dergelijke vooroordelen. Maar uiteraard missen ze niet alleen héél véél, tevens gaan ze aan heel veel andere zaken voorbij. Maar ja, wie dom vermaakt wil worden interesseert zich niet voor de tijdsgeest en dat dit wellicht erg gewaagd was voor die tijd en ga ik er vanuit dat er heel wat afgegild werd in het theater. Ik zie zo voor me dat de verschijning van deze Nosferatu in 1922 next level was in combinatie met de vertelling van Bram Stokers verhaal. En dan heb ik het nog niet eens echt over de film gehad, slechts over de reputatie en wat de film destijds teweeg gebracht zal hebben.

Want Nosferatu 'gesel der mensheid', waar je natuurlijk even aan het 'stomme' gedeelte moet wennen met het overdadige orkest, blijkt alleszins een lesje sfeerschepping 2.0 te zijn van regisseur Murnau die met Sunrise: A song of two humans een heuse top 250 maakte en helaas te vroeg overleed. Want wat een bij tijd en wijlen fantastische sfeer en opbouw die natuurlijk dubbel zo lekker is met dat morsige zwart wit. Dan natuurlijk de opgebouwde dreiging die zich subtiel toont met de muziek, onrustig vee of een schaduw, het is allemaal precies spot on en niet teveel maar ook niet te weinig, het zijn prachtige momenten van dreiging. Om als laatste voorbeeld op dat vlak het gevaar aanboord van het schip te benoemen die fenomenaal is met de kapitein die zichzelf aan het stuurwiel bindt en natuurlijk his creepiness zelf die overeind komt in het ruim van het schip. Ik zie de flauw vallende dames medio 1920 al voor me.

Prachtig is daarnaast ook het camerawerk waar op mooie wijze met schaduw, lichtval en framing gespeeld wordt en is Nosferatu op alle vlakken een technisch en vakkundig cinematic hoogtepunt te noemen die geheel gezien in de tijdsgeest van 1920 hoge ogen gooit. Lekker en vier sterren wat mij betreft.