Meningen

De films van Wes Anderson zien er adembenemend mooi uit – al hou ik overigens niet zo van de stop-motion, er zal veel werk in hebben gezeten en je komt in ieder geval ogen te kort om alle details op te nemen – maar komen te kort aan inhoud. In ieder geval kon ik weinig met de inhoud van deze film: zoals de film visueel is volgepropt zit ook het verhaal volgepropt met elementen uit de wereldpolitiek (van complottheorieën en hackers tot populistische autocraten) en de Japanse cultuur/natuur (van robotpets en haiku’s tot Fukushima) maar kan ik de bedoeling erachter niet doorgronden. Het grote verhaal – dat ook weer is volgepropt met details - kan ik alleen maar interpreteren als de zoveelste Holocaust-vertelling (een dictator die een groep eerst tot 2de rangs-burger verlaagd, ze dan deporteert en ze ten slotte wil uitroeien) met de daarbij behorende moraal (het is allemaal slechts haatpropaganda; de onderdrukten zijn heel lief en liefde van individu tot individu overwint haat), maar ik heb geen idee waarom honden de plaats van Joden moeten innemen en waarom dit alles in het toekomstige Japan moet afspelen. Ik vraag me af of Anderson dat zelf weet, al lijkt hij wel te willen provoceren met zijn versie, zoals de vervanging van Joden door honden, de constante paddestoelwolken bij elke explosie en kwesties van culturele toe-eigening (met dan weer bewust niet vertaalde Japanse teksten) en de ‘white savior’.

Al met al is de film aldus een beetje een puzzel voor me en ik weet niet goed of dat de film goed of slecht maakt. In ieder geval heeft de film me niet veel gedaan, al is de overvloed aan beeld- en verhaalelementen ook weer enigszins overweldigend.

Vanwege de hype omtrent de film kon ik ‘m niet overslaan, ook al maakte de eerste It-film uit 1991 weinig indruk op me…

Welnu, de (lange) film is van het begin tot het eind een aaneenschakeling van ‘spannende’ momenten in de zin dat de monsters geen pauze nemen en voortdurend overal opduiken. In dat opzicht komt de gemiddelde horrorliefhebber wel aan zijn trekken met deze film. Nu hou ik in het algemeen van de horror van Stephen King omdat hij in de ‘klassieke’ traditie werkt waarbij het verhaal ook metaforisch kan worden uitgelegd en de monsters symbool staan voor echte zaken en angsten, zodat de horror ergens over gaat en diepgang heeft. Nu is dat ook bij It wel enigszins het geval – It voedt zich met angst zodat het overwinnen van It het overwinnen van je eigen angsten betekent – maar ik heb toch de indruk dat It King’s meest platte horrorverhaal is: veel meer dan jump scares over de opduikende monsters is er niet. Bovenal kan It (de clown) zelf – anders dan zijn verschijningen als projectie van je eigen grootste angst – niet metaforisch worden uitgelegd, m.a.w. het grijpt werkelijk elk 27 jaar (waarom eigenlijk in dat ritme?) kinderen en zij die een gevecht met It hebben overleefd hebben echte verwondingen. Maar – seriously? – een duivelse clown die in het riool leeft en van daaruit kinderen grijpt? Ik vind het maar een debiel uitgangspunt voor een verhaal/film, laat staan dat ik er iets interessants, briljants of zelfs maar iets engs in kan zien (ik zal als kind geen trauma hebben opgelopen in het circus want ik heb geen clownfobie).

En dan de ‘losers’ club, bestaande uit angstige, overgevoelige kinderen met een of andere spanningsgerelateerde stoornis of trauma (stotteren, astma, allergie, seksueel misbruik etc) die het doelwit vormen van de pestkoppen op school, die dan slagen waar de pestkoppen zelf in falen: het overwinnen van hun angsten. Dat is sympathiek, maar maakt het verhaal niet geloofwaardiger. Of misschien ook weer wel, want juist angstige mensen hebben sowieso een strijd te voeren tegen hun angst. Wat dat betreft is de sympathieke boodschap van de film dat ogenschijnlijke ‘losers’ wel eens de echte helden zouden kunnen zijn.

Al met al een aardige horrorfilm maar niet meer dan dat.

De film begint meteen veelbelovend met een beklemmende sfeer en mysterieuze en/of spannende gebeurtenissen maar al snel wordt duidelijk dat het gewoon een zombiefilm is waardoor in één klap alle mysterie en daarmee spanning weg valt. Ik vind zombiefilms gewoon niet boeiend en ik snap niet waarom al flink wat jaren bijna de helft van alle uitgebrachte films zombiefilms moeten zijn (en waarom met name horror al veel te lang bijna automatisch een domme zombiefilm impliceert): ikzelf vind persoonlijk één zombiefilm wel genoeg want ze zijn allemaal hetzelfde. Als zombiefilm is deze film denk ik echter wel goed: de film is in ieder geval mooi geschoten (ik kon vaak wel van de beelden genieten) en dat kon het saaie verhaal vol alle bekende clichés enigszins compenseren.

Het romantische filmgenre Horror staat in bijzonder laag aanzien onder de critici en net als haar muzikale equivalent – metal – wordt zij dan ook bijna altijd of volkomen genegeerd of de grond in geschreven. Toen de horrorfilm It Follows echter jubelende kritieken kreeg, moest ik de film daarom wel zien want dat beloofde iets bijzonders. Maar dat viel vies tegen: de film is misschien goed gemaakt maar ik heb geen idee wat er bijzonder aan is. De film leent duidelijk van eerdere horrorklassiekers en het verhaal is daarmee al weinig origineel (maar de critici lijken een zwak te hebben voor meta-horrorfilms waarin uitbundig uit de filmhistorie wordt geciteerd: zo werd de uitermate slappe horrorfilm ‘The Cabin in the Woods’ die alle horrorclichés uit de historie oplepelde ook al door de critici de hemel in geprezen). Maar wat erger is: het verhaal is ook buitengewoon zwak. Eigenlijk gebeurt er niets in de film: uit de premisse – meisje krijgt seksueel overdraagbare spook – volgt geen conclusie. Je zit tevergeefs op een interessante plotwending te wachten. De kracht van de film lijkt ‘m in de metafoor te zitten (zoals elke goede horrorfilm bepaalde diepe angsten visualiseert in haar monsters), maar het is niet duidelijk wat hier de metafoor zou moeten zijn. Er is wel gesuggereerd dat het ‘it’ dat zijn slachtoffers achtervolgt een metafoor is voor een SOA, maar dat komt niet overeen met hoe het zich gedraagt. Wel lijkt het iets over seks te willen zeggen en ik vermoed dat de boodschap is dat seks niet alleen een bevrijding op het moment zelf is – zoals de jeugd seks ziet en gebruikt – maar ook een last geeft omdat seks consequenties heeft. Seks heeft een donkere zijde: de jongere die haar/zijn maagdelijkheid verliest, verliest daarmee ook zijn onschuld/jeugd. De bevrijding die seks geeft is ook een stukje bevrijding van het leven richting de dood. Zoiets. Op zo’n manier kan men enige diepgang in de film vinden. Het vervelende is alleen dat het gissen blijft – misschien heeft de maker de bedoeling opzettelijk vaag gehouden zodat ‘elke kijker zijn eigen interpretatie kan maken’ – en dat je eventuele diepgang er zelf in moet stoppen. Want in de film zelf komt het niet echt overtuigend naar voren.

Het idee en de boodschap van de film is simpel: George, een ambitieuze en succesvolle jongen (hij droomt ervan te reizen en rijk te worden en hij lijkt ook de wereld aan zijn voeten te hebben liggen), wordt echter tegengehouden door het leven maar ook door zichzelf want hij is heel sociaal en geeft alles weg aan andere mensen waardoor hij eindigt als een ‘mislukkeling’, maar doordat hij altijd anderen helpt helpen die ook hem waardoor het goed komt (‘zolang je vrienden hebt ben je geen mislukkeling’). In dit verhaal is ook een metafysisch element gestopt: enigszins à la Dickens A Christmas Carol krijgt hij op het moment dat hij zelfmoord wil plegen bezoek van een engel die de wederkerigheid (door mij te redden, heb je jezelf gered en door jou te helpen help je mij) en de verbondenheid van alle mensen leert. Door de wens te laten uitkomen dat hij nooit geboren was raakt George ook al zijn geliefden kwijt en heeft de vrek van de stad alles in handen gekregen: zijn bestaan heeft zin want brengt goedheid in de wereld (en goedheid wordt beloond in wederkerigheid: we geven elkaars leven zin). Dit is uiteraard een perfecte kerstgedachte en je houdt het niet droog aan het eind. Een minpunt is dat het een lange weg is naar de climax – het is een lange film voor het eenvoudige verhaal – en dat soms het drama wat oubollig en de humor wat flauw aanvoelt.

Fijne documentaire die met een paar talking heads – vooral Jeffs moeder en een paar (ex-)vriendinnen – en een artistieke mix van beelden het verhaal vertellen van leven en werk van Jeff Buckley (zoon van Tim Buckley) die begin jaren ’90 als nieuwe ster aan het (alternatieve) rockfirmament verscheen. Z’n stem lijkt veel op die van z’n vader en z’n muziek – een eclectische mix van experimentele rock, folk en jazz – verrassenderwijs ook, ook al wil Jeff dat niet horen omdat hij een eigenzinnige artiest is (precies zoals z’n vader dus) en niet in een hokje te stoppen is. Z’n muzikale invloeden zijn enorm breed, van Led Zeppelin tot Nusrat Fateh Ali Khan en van Siouxsie Sioux tot Nina Simone, en ofschoon hij met zijn wat vrouwelijke of verfijnde verschijning en muziek het tegendeel lijkt van de ruige grunge-rage uit die tijd, was hij ook fan van Soundgarden (en bevriend met Chris Cornell) en doet hij denken aan Kurt Cobain in zijn afkeer van roem en persoonlijke worstelingen. Jeff zou manisch-depressief zijn en na zijn bejubeld debuutalbum Grace (1994), een paar maanden na Cobains dood uitgebracht, laat het tweede album op zich wachten. Juist toen het beter met hem ging c.q. hij weer manisch in plaats van depressief was, verdronk hij per ongeluk. Kunstenaarstragiek lijkt erfelijk want zelfs met z’n vroege dood stapte hij in de voetsporen van zijn vader, hoe hard hij ook probeerde dat juist niet te doen. Maar hij was een bijzondere en zeer talentvolle muzikant, zo veel is wel duidelijk.

Een aantal eenzame personen vindt elkaar rond Kerstmis rond een cursus Italiaans. De film is vermakelijk maar lijkt zo sterk op de beroemde Love, Actually (2003) dat het me afleidde: is Love Actually de Engelse versie van deze film of is Italian For Beginners de Deense versie van Love Actually? Italian For Beginners blijkt zoals verwacht het origineel maar omdat ik Love Actually eerder zag voelde Italian For Beginners voor mij juist als een herhalingsoefening. Als het origineel is de film beter dan het voelt en zeker origineler dan Love Actually, al denk ik dat Love Actually grappiger is (de Britse humor steekt de Deense humor naar de kroon) alsmede rijker. Italian for Beginners is zo beschouwd de primitieve versie van Love Actally.

Ik vond het een mooie documentaire maar ik ben fan van Itzhak Perlman dus ik geniet altijd als Perlman speelt. Maar voor het overige heeft de documentaire weinig te bieden: we leren slechts dat Itzhak als jonge musicus oppervlakkig en weinig ambitieus was, dat hij meer met zijn joods zijn dan met zijn handicap bezig is, dat hij gelukkig getrouwd is, van honkbal houdt en ook met popartiesten speelt. Voor niet-fans zal de documentaire supersaai zijn.

M’n tweede film van Tarkovsky maar waar Stalker enorme indruk op me maakte, maakte deze film juist geen indruk op me. De film gaat over een 12-jarige jongen die verweesd door de oorlog wordt opgevangen door hoge legerofficieren en omdat hij persé wil vechten (wraak wil nemen) wordt hij gebruikt voor een gevaarlijke verkenningsmissie waarbij de jongen door de Duitsers wordt gepakt en gefusilleerd. De film lijkt in eerste instantie juist een oorlogspropagandafilm te zijn in de trant van ‘je bent nooit te jong om wraak te nemen en dus in een oorlog mee te vechten’ maar het zal wel een anti-oorlogsfilm zijn met als boodschap ‘zie hoe oorlog zelfs een onschuldig kind in z’n kolk van geweld en wraak meesleurt en psychisch en lichamelijk kapotmaakt’. Er zal een hoop meer symboliek en boodschappen in de film zitten – wat is dat bv. toch met dat constante geluid van watergedruppel? – maar die heb ik niet kunnen ontcijferen. De film is ook niet boeiend genoeg om me nieuwsgierig te maken naar de betekenissen.