Meningen

Dit is een van de saaiste en onzinnigste films die ik ooit gezien heb. Het is naar eigen zeggen losjes gebaseerd op de afdaling in een grot in zuidelijk Italië door speleologen uit Noord-Italië in 1961 maar er is geen enkele spanning of dramatisering van het avontuur. Sterker, er is niet eens dialoog maar slechts beelden van een lampje in een grot en de koeien in de wei om de grot heen. En een lokale man die rare geluiden maakt en sterft. Ik heb niets in de film gezien dat zelfs maar in de buurt komt van wat de interesse zou kunnen opwekken.

Ik geloof dat we het allemaal wel eens zijn over deze film. De honden doen verbluffende dingen en de relatie met hun baasjes is heel bijzonder omdat het is gebaseerd op een soort wederzijdse afhankelijkheid, maar meer dan dat te laten zien heeft de documentaire eigenlijk niet te bieden.

Hoewel ik films van Lanthimos soms wat overschat of zelfs ronduit vervelend vind, is deze film wat mij betreft een schot in de roos. Het combineert actuele thema’s zoals complottheorieën, informatiebubbels, het kapitalisme en de vernietiging van het leven, genetische modificatie, seksueel misbruik en buitenaards leven op een geloofwaardige wijze en de film is zowel belachelijk als intelligent en zowel grappig als gruwelijk. Uiteindelijk is de film zelf een mindfuck waarin wordt gespeeld met de verwarring over wat echt is en wat niet echt is waarbij het ook bewust speelt met de verwachtingen van de kijker. En als kers op de taart heeft het een belangrijke boodschap door middel van de omkering dat aliens ons niet willen vernietigen maar ons willen redden van onszelf: de mens is het genetisch mislukt experiment dat het leven op Aarde en zichzelf vernietigt. Het resultaat is een even kostelijke als meesterlijke film.

Het idee van road rage, waarbij je de verkeerde persoon sart, voor een horrorfilm is leuk en de film heeft enkele spannende momenten, waarbij de kracht is dat verkeersruzies echt voorkomen zodat het niet onrealistisch is, maar de uitwerking is hier en daar ook wat langdradig en/of ongeloofwaardig.

Zware tegenvaller. Een documentaire/film over een documentaire klonk al niet veelbelovend maar ik had m’n hoop gevestigd op een boeiende ontstaansgeschiedenis van Bunuels documentaire Las Hurdas: Terra sin pan en/of op spannende surrealistische beelden maar helaas is er niets van dat alles. De animatie van de film vind ik ook helemaal niet mooi en het ergerlijke is vooral dat het de hele essentie van Bunuels werk onderuit haalt. Wat ik immers begrijp uit de film zelf is dat Bunuel de wereld eerst had geschokeerd met surrealistische films (die hij met Dalí had gemaakt met wie hij daarna vijanden werd) en met deze documentaire de wereld wilde shockeren met realisme waarvoor hij de werkelijkheid wel in scene moest zetten en dramatiseren met de focus op armoede, ziekte, de dood en heel veel dierenmishandeling. De impact van de wreedheden die Bunuel begaat om de kijker te schockeren werkt natuurlijk alleen maar als ze echt zijn dus in de flitsen van de echte documentaire die in de film zijn opgenomen: de hele animatie verder daarom heen schokt precies omdat het animatie is helemaal niet. De film wil echter ook niet shockeren maar het verhaal omtrent Bunuels documentaire vertellen – hoe Bunuel aan het geld kwam voor de documentaire, waar ze sliepen tijdens de documentaire, etc – maar dat interesseert volgens mij hooguit de hardcore Bunuel-fan. Ik kende de man niet eens, laat staan dat ik een fan ben dus deze film heeft mij niets gebracht, anders dan dat ik Bunuels eigen documentaire ben gaan kijken op youtube na de film.

PS. Nu ik op youtube het werk van Bunuel bekijk moet ik zeggen dat de surrealistische films van Bunuel artistiek veel interessanter zijn (en me wat aan het absurdisme van Monty Python maar vanwege de dominante soundtrack misschien nog het meest aan het experimentele werk van Pink Floyd doet denken). Las Hurdas is bovenal een socialistische en antifascistische film: het is een bewuste parodie op de antropologische documentaires over Afrika om ons bewust te maken dat ook in ons eigen Spanje er mensen leven in uiterst primitieve, armoedige en feodale omstandigheden waartoe het socialisme en niet het fascisme de oplossing geeft. Het conflict met Dalí zou ook vooral politiek zijn: Bunuel wilde al radicaal-linkse kritiek leveren in de surrealistische films terwijl Dalí de fascisten juist steunde en slechts het katholicisme belachelijk wilde maken.

Ik liet de film links liggen omdat de kritieken niet zo goed zijn, maar toen ik ontdekte dat de film is gebaseerd op een werk van Charles Willeford ben ik ‘m toch gaan kijken: Willeford geldt als een van beste misdaadschrijvers van de 20ste eeuw en is waarschijnlijk de beste postmoderne misdaadschrijver met een immense invloed (zo had bv. Tarantino zijn werk als voorbeeld voor Pulp Fiction). Nu kun je je afvragen of dit een goede verfilming is van het boek – ik heb het boek niet gelezen – en of een verfilming veel toevoegt aan het sterk conceptueel en dialoog-gedreven verhaal, maar ook als film wordt een uitzonderlijk sterk misdaadverhaal verteld met bijtende postmoderne kunstkritiek en virtuoze stapeling van lagen en leugens: als de kunstcriticus de betekenis en waarde van een werk bepaalt, wat staat hem dan in de weg om eigen werk waardevol te maken door de handtekening van een ‘echte’ kunstenaar eronder te zetten en de authentieke kunstenaar en kunst te laten verdwijnen zoals die in feite al verdwijnt in de kapitalistische kunsthandel? De leugen wordt zo de waarheid en evenzo is het misdaadverhaal erop gebaseerd dat niemand weet wie de ander is dus welke rol hij speelt en wie door wie wordt betaald of opgelicht.

Weinig bijzondere zombiefilm want vol met clichés maar er zijn ook slechtere gemaakt: de film laat mooi zien dat in een levensbedreigende situatie of crisis de ware aard van mensen naar boven komt (met een mooie karakterontwikkeling van de hoofdpersoon) en bovendien slaat de actie er soms in een beetje spannend te zijn.