Meningen

Het is eenvoudig te begrijpen waarom deze film als een klassieker geldt: ik kan me geen film herinneren die zo realistisch de pijn en radeloosheid van een (onmogelijke) verliefdheid uitbeeldt. De film – met enerzijds vrolijke flirts, anderzijds het saaie, maar stabiele huwelijksleven en de heftige verliefdheid er midden in – is een studie van en een monument voor de liefde. Een beetje zoals The Lost Weekend (1945) - MovieMeter.nl uit hetzelfde jaar het monument voor de alcoholverslaving is waarbij opvalt dat er weinig verschil is tussen een verliefdheid en een verslaving: ze storten je in het ravijn, laten je liegen en bedriegen, je voelt je schuldig en intens verdrietig maar je kunt er geen weerstand tegen bieden. De film kent voorts alleen maar goede dialogen en one-liners en heeft een ontroerend einde.

De meningen bleken enorm verdeeld over deze film, zodat ik me geroepen voelde om dan maar zelf de film te gaan kijken om mijn oordeel te vellen en om ‘m niet te hebben gemist als hij inderdaad geniaal blijkt. Maar helaas, ik moet het kamp van de negatieve beoordelaars helemaal gelijk geven: wat een slechte film is dit!

Ikzelf ben geen kunstenaar, omdat ik geen fantasie heb. Maar een film als Brimstone zou ik wel kunnen maken: het probleem met de film is dan ook dat hij totaal fantasieloos is. Iedereen heeft een beeld van het Wilde Westen en deze film doet niets anders dan dat beeld bevestigen: de hele tijd dacht ik dan ook van ‘ja natuurlijk, ze wordt verkocht als prostituee, ja natuurlijk is haar eerste klant een extreme perverseling, ja natuurlijk zijn alle hoerenlopers extreme perverselingen zodat al haar klanten haar mishandelen, ja natuurlijk betekent seks in het Wilde Westen dat je de vrouw halfdood slaat, etc’. “Ja, natuurlijk”, omdat het zo fantasieloos is: het is precies wat je verwacht bij een hele slechte scriptschrijver die niet boven de karikaturen van het Wilde Westen weet uit te stijgen.

Ik begrijp dat het punt dat Koolhoven wil maken is dat het leven in het Wilde Westen vooral voor vrouwen heel zwaar was. Nu lijkt me dat geen grote historische ontdekking en hij weet dat punt helaas niet anders te maken dan door alle karikaturen – al het geweld – van het Wilde Westen op te lepelen. Nu zijn de klassieke westerns zoals Once Upon A Time In The West natuurlijk ook heel karikaturaal, maar die verheffen dat karikatuur tot een mythe waardoor die het Wilde Westen tot een cultureel archetype maken. Bij Koolhoven blijft het slechts een karikatuur omdat hij anders zijn punt niet kan maken: het is immers niet de bedoeling dat het geweld tegen vrouwen en kinderen een mythisch aura krijgt; het moet slechts schokken om zo op goedkope wijze onze morele verontwaardiging op te roepen.

Dat brengt me tot het typisch Nederlandse van de film. Af en toe leek het wel of ik naar een roman van onze klassieke schrijvers (Wolkers, Reve, etc.) keek: de thematiek is opnieuw die van de hypocrisie van de kerk/pastoor, het huiselijk geweld dat door het geloof wordt geïnspireerd, de onderduik van (Joden) cowboys (aan wie de dochter des huizes haar lichaam aanbiedt), en zo naar een eigen, antikerkelijk moralisme (hier over het onrecht dat vrouwen wordt aangedaan) waar ook de film zwanger van is. Een oude Nederlandse hobby/obsessie en Koolhoven weet er helaas niets origineels aan toe te voegen.

Ook de plotontwikkeling is clichématig, inclusief de bekende trucjes als het dubbele einde (gelukkig is er een goed einde, o nee, toch niet!). De omgekeerde volgorde van de hoofdstukken doet denken aan Memento, behalve dat het bij Memento een inhoudelijke reden had: bij Brimstone is de omkering louter bedoeld om de oninteressante plotontwikkeling interessant te doen lijken door de kijker te dwingen om na te denken om het verhaal te kunnen begrijpen.

Ten slotte vond ik bij tijden het acteerwerk amateuristisch en het script lachwekkend slecht (zoals wanneer de priester in een volslagen slechte, ongeloofwaardige scene in brand wordt gezet en het dan nodig vindt om nog een quasi-wijsheid te uiten als ‘mensen denken dat de hel pijnlijk is vanwege de vlammen, maar het is de eenzaamheid die echt pijn doet’ terwijl zijn gezicht wegsmelt van de hitte). De film neigt zo naar een slechte parodie op zichzelf.

De film laat zich aldus in één woord beschrijven: belachelijk. Het was zonde van mijn 148 minuten. De film verdient eigenlijk hooguit twee sterren maar omdat ik de lange film wel heb kunnen uitkijken (al kostte dat af en toe moeite) en ik de Nederlandse film een warm hart toedraag, geef ik ‘m 2 ½ ster.

Rouw is een goed thema voor een horrorfilm want vervaagt op natuurlijke wijze leven en dood en deze film is dan ook niet de eerste met dat thema. Het verhaal is echter redelijk origineel: het is weliswaar allemaal nogal over the top (het volgt de wansmaak van het standaard horrorpubiek dus ‘hoe gekker en slashier hoe beter’), het heeft de nodige clichés (zoals dat wanneer de hoofdperoon z’n verhaal eindelijk door iemand wordt geloofd en de verlossing aldus nabij lijkt de hulpverlener simpelweg wordt vermoord door het monster zodat we weer terug bij af zijn) en geloofwaardig is de plot niet altijd waarbij sommige zaken onverklaard blijven (zoals wat met Oliver is gebeurd en wanneer Oliver een gewone jongen is en wanneer een monster), maar sommige elementen zijn interessant (zoals dat Laura van een VHS leert hoe het satanische ritueel uit te voeren hetgeen verwijst naar hoe wij vaak instructies van internet halen) waarbij het einde minder explosief en een happy end is dan je verwacht (Laura overleeft het wel en Andy niet) maar bovenal jaagt de film veel angst aan voor jeugdzorg en voogdij waarbij de film net als bv. de Pearl-trilogie de genderrollen bewust omdraait: de vrouw is niet langer het machteloze slachtoffer dat gered moet worden maar het monster (de heks) of de overlever terwijl de man het sukkeltje en in ieder geval machteloos is.

De film is vooral vakkundig gemaakt en bijzonder effectief: visueel is de film sterk met monsterlijke, bloedige scenes die indruk maken en meteen vanaf het begin is de film intens (de vader sterft, de kinderen kunnen niet zonder elkaar maar komen bij een voogd die duidelijk gevaarlijk gestoord is en op z’n minst de jongen het huis uit wil) welke spanning de film vasthoudt tot de laatste minuut. Hoewel er een en ander op de film is aan te merken, is het een film die je de hele speeltijd op het puntje van de stoel laat zitten en daar is het genre voor bedoeld.

“Revolutie is oorlog en van alle oorlogen is deze de enige rechtvaardige”.

Met dit citaat van Lenin begint de film en de film is dan ook in wezen een oorlogspropagandafilm maar zo goed gemaakt dat de Russen hiermee laten zien niet onder te doen voor Leni Riefenstahl. Als in de film de gewelddadige opstand uitbreekt roept iemand “Dood aan de Joden!” maar die krijgt vuile blikken van de rest want dat is natuurlijk niet de juiste oorlog die hier wordt gevolgd en verheerlijkt, maar de film lijkt wel de futuristische stijl van de fascisten te kopiëren met een liefde voor machines, snelheid, kracht, geweld, oorlog, chaos, mensenmassa’s en opzwepende crescendo’s. De oorlogsretoriek is ook mooi: de onderliggende solidariteit van “één voor allen, allen voor één” wordt “één tegen allen, allen tegen één” als de vijand wordt geconfronteerd. De film laat echter ook opzichtig en in een wat expressionistische stijl de lelijkheid van het leven van de gewone mensen in die tijd zien – van het moeten eten van bedorven vlees waar de maden door heen lopen tot arme en gehandicapte mensen – alsmede de wrede onderdrukking door de officieren c.q. elite die de revolutie c.q. oorlog rechtvaardigt. De film deed me daardoor ook wat aan Lynch’s Eraserhead denken.

Maar bovenal is de film verrassend fris en overtuigend voor een oude, stomme film uit 1925: het verhaal is gewoon spannend, de muziek ondersteunt de actie en emotie effectief en de beelden zijn prachtig en intrigerend. En het is niet moeilijk voor te stellen dat in die tijd heel veel in de film zeer vernieuwend was. Dat maakt de film een terechte klassieker.

Zelfs na meerdere kijkbeurten blijf ik het een prachtige, ontroerende en zeer aangrijpende film vinden. Ik weet niet of de film onbewust onverwerkte issues uit mijn eigen leven raakt of dat het gewoon een geweldig universeel-menselijk drama met goede acteurs is, maar het is een van de weinige films waarbij ik van het begin tot het eind met tranen in de ogen zit te kijken.

Dit is een van de saaiste en onzinnigste films die ik ooit gezien heb. Het is naar eigen zeggen losjes gebaseerd op de afdaling in een grot in zuidelijk Italië door speleologen uit Noord-Italië in 1961 maar er is geen enkele spanning of dramatisering van het avontuur. Sterker, er is niet eens dialoog maar slechts beelden van een lampje in een grot en de koeien in de wei om de grot heen. En een lokale man die rare geluiden maakt en sterft. Ik heb niets in de film gezien dat zelfs maar in de buurt komt van wat de interesse zou kunnen opwekken.

Ik geloof dat we het allemaal wel eens zijn over deze film. De honden doen verbluffende dingen en de relatie met hun baasjes is heel bijzonder omdat het is gebaseerd op een soort wederzijdse afhankelijkheid, maar meer dan dat te laten zien heeft de documentaire eigenlijk niet te bieden.

Hoewel ik films van Lanthimos soms wat overschat of zelfs ronduit vervelend vind, is deze film wat mij betreft een schot in de roos. Het combineert actuele thema’s zoals complottheorieën, informatiebubbels, het kapitalisme en de vernietiging van het leven, genetische modificatie, seksueel misbruik en buitenaards leven op een geloofwaardige wijze en de film is zowel belachelijk als intelligent en zowel grappig als gruwelijk. Uiteindelijk is de film zelf een mindfuck waarin wordt gespeeld met de verwarring over wat echt is en wat niet echt is waarbij het ook bewust speelt met de verwachtingen van de kijker. En als kers op de taart heeft het een belangrijke boodschap door middel van de omkering dat aliens ons niet willen vernietigen maar ons willen redden van onszelf: de mens is het genetisch mislukt experiment dat het leven op Aarde en zichzelf vernietigt. Het resultaat is een even kostelijke als meesterlijke film.

Het idee van road rage, waarbij je de verkeerde persoon sart, voor een horrorfilm is leuk en de film heeft enkele spannende momenten, waarbij de kracht is dat verkeersruzies echt voorkomen zodat het niet onrealistisch is, maar de uitwerking is hier en daar ook wat langdradig en/of ongeloofwaardig.

Zware tegenvaller. Een documentaire/film over een documentaire klonk al niet veelbelovend maar ik had m’n hoop gevestigd op een boeiende ontstaansgeschiedenis van Bunuels documentaire Las Hurdas: Terra sin pan en/of op spannende surrealistische beelden maar helaas is er niets van dat alles. De animatie van de film vind ik ook helemaal niet mooi en het ergerlijke is vooral dat het de hele essentie van Bunuels werk onderuit haalt. Wat ik immers begrijp uit de film zelf is dat Bunuel de wereld eerst had geschokeerd met surrealistische films (die hij met Dalí had gemaakt met wie hij daarna vijanden werd) en met deze documentaire de wereld wilde shockeren met realisme waarvoor hij de werkelijkheid wel in scene moest zetten en dramatiseren met de focus op armoede, ziekte, de dood en heel veel dierenmishandeling. De impact van de wreedheden die Bunuel begaat om de kijker te schockeren werkt natuurlijk alleen maar als ze echt zijn dus in de flitsen van de echte documentaire die in de film zijn opgenomen: de hele animatie verder daarom heen schokt precies omdat het animatie is helemaal niet. De film wil echter ook niet shockeren maar het verhaal omtrent Bunuels documentaire vertellen – hoe Bunuel aan het geld kwam voor de documentaire, waar ze sliepen tijdens de documentaire, etc – maar dat interesseert volgens mij hooguit de hardcore Bunuel-fan. Ik kende de man niet eens, laat staan dat ik een fan ben dus deze film heeft mij niets gebracht, anders dan dat ik Bunuels eigen documentaire ben gaan kijken op youtube na de film.

PS. Nu ik op youtube het werk van Bunuel bekijk moet ik zeggen dat de surrealistische films van Bunuel artistiek veel interessanter zijn (en me wat aan het absurdisme van Monty Python maar vanwege de dominante soundtrack misschien nog het meest aan het experimentele werk van Pink Floyd doet denken). Las Hurdas is bovenal een socialistische en antifascistische film: het is een bewuste parodie op de antropologische documentaires over Afrika om ons bewust te maken dat ook in ons eigen Spanje er mensen leven in uiterst primitieve, armoedige en feodale omstandigheden waartoe het socialisme en niet het fascisme de oplossing geeft. Het conflict met Dalí zou ook vooral politiek zijn: Bunuel wilde al radicaal-linkse kritiek leveren in de surrealistische films terwijl Dalí de fascisten juist steunde en slechts het katholicisme belachelijk wilde maken.

Ik liet de film links liggen omdat de kritieken niet zo goed zijn, maar toen ik ontdekte dat de film is gebaseerd op een werk van Charles Willeford ben ik ‘m toch gaan kijken: Willeford geldt als een van beste misdaadschrijvers van de 20ste eeuw en is waarschijnlijk de beste postmoderne misdaadschrijver met een immense invloed (zo had bv. Tarantino zijn werk als voorbeeld voor Pulp Fiction). Nu kun je je afvragen of dit een goede verfilming is van het boek – ik heb het boek niet gelezen – en of een verfilming veel toevoegt aan het sterk conceptueel en dialoog-gedreven verhaal, maar ook als film wordt een uitzonderlijk sterk misdaadverhaal verteld met bijtende postmoderne kunstkritiek en virtuoze stapeling van lagen en leugens: als de kunstcriticus de betekenis en waarde van een werk bepaalt, wat staat hem dan in de weg om eigen werk waardevol te maken door de handtekening van een ‘echte’ kunstenaar eronder te zetten en de authentieke kunstenaar en kunst te laten verdwijnen zoals die in feite al verdwijnt in de kapitalistische kunsthandel? De leugen wordt zo de waarheid en evenzo is het misdaadverhaal erop gebaseerd dat niemand weet wie de ander is dus welke rol hij speelt en wie door wie wordt betaald of opgelicht.

Weinig bijzondere zombiefilm want vol met clichés maar er zijn ook slechtere gemaakt: de film laat mooi zien dat in een levensbedreigende situatie of crisis de ware aard van mensen naar boven komt (met een mooie karakterontwikkeling van de hoofdpersoon) en bovendien slaat de actie er soms in een beetje spannend te zijn.