Meningen

Meesterlijk. Haha, tja, ik vind het altijd moeilijk om iets zinnigs te zeggen over een film waar ik helemaal lyrisch over ben.

Maar goed, een poging: visueel is het misschien wel de mooiste Sokurov die ik tot nu toe gezien heb. De vervormende lenzen en de lange shots werken hier nog beter dan in Moeder en Zoon, misschien ligt dat aan het gebruik van zwartwit? De duisternis, waarin de personages gedeeltelijk en soms volledig in de schaduwen verdwijnen, begint een steeds grotere rol te spelen in de sfeerbepaling. De donkerte wordt op één of andere manier bijna surrealistisch en ook al is er soms bijna niks te zien, het beeld blijft fascineren.

Hierboven las ik dat de conciërge zichzelf tegenkomt. Dat hield ik tijdens het kijken in m'n achterhoofd, maar ik raakte er zelf steeds meer van overtuigt dat de jongeman een engel aantrof in het grote huis. Misschien deed de manier waarop de oude man zich door het huis bewoog me denken aan de manier waarop Bruno Ganz in Der Himmel Uber Berlin zich voor het eerst in de mensenwereld begeeft.

Later las ik dat de man de oude Chekov zelf zou voorstellen, en inderdaad zijn er fysieke overeenkomsten en was de schrijver ook dokter. Ik weet het niet, ik vind het mooi dat het nergens expliciet naar voren komt en dat iedereen er zijn eigen draai aan kan geven. Zelf zag ik er een zoektocht van twee personages in, naar de wereld naast die van henzelf. Om uiteindelijk beide gedesillusioneerd te eindigen. Treurig, maar wel wonderschoon.

Schitterende jeugdfilm en één van de betere Nederlandse films van de afgelopen jaren. Meesterlijk hoe alle problemen en relaties van Jojo op zo’n subtiele, bijna minieme wijze in beeld worden gebracht: de stoeipartij met zijn vader die steeds meer op vechten uitloopt; de ring die Jojo liefdevol maar toch ook ongemakkelijk nonchalant aan zijn vriendinnetje geeft; de ongekend vertederende en humoristische dialogen die hij met zijn kauwtje voert. De kracht van deze tal van briljante scènes ligt hem ook in de vertolking van Rick Lens, die zijn personage volkomen eigen heeft gemaakt en geen enkel moment zijn geloofwaardigheid als getroebleerde Jojo verliest.

Eigenlijk is de hele film tot het einde nauwelijks een jeugdfilm te noemen: het fysieke en mentale geweld blijft voornamelijk buiten beeld, maar op het zware thema van leven en dood houdt de film zich nergens in. Behalve aan het eind, dat ondanks de heftige tragiek net niet té zwaar voor kinderen wordt. Enerzijds doet het ietwat af aan de film, anderzijds blijft de film voor deze jonge doelgroep. Dat laatste in achting genomen: meesterwerk. Zou verplicht op basisscholen moeten worden vertoond.

Over het algemeen een redelijk vermakelijke film, al heeft ie wel flink wat moeite met op gang komen. De eerste helft is nogal onevenwichtig en het moge duidelijk zijn dat de film alleen nog overeind blijft staan door de mooi in beeld gebrachte actie: wanneer het geweld buiten beeld is, zeult de film helaas een enorme balast aan oninteressante personages en matige grappen met zich mee. Verassend genoeg tegen het saaie aan.

Tarantino is een echte cineast. Het zit dan ook mooi in elkaar, maar uiteindelijk is dit eerste deel van Kill Bill teveel een opbouw naar Vol 2. Dus heel veel climaxen na elkaar, maar je weet na de zoveelste afslachting niet meer waar je nou eigenlijk op aan het wachten bent...

Killer's Kiss bevat een paar opvallende scènes voor de mensen die bekend zijn met het latere werk van Kubrick. De droom van Davey doet denken aan de Star Gatesequentie in 2001: A Space Odyssey; de paspoppen in het verlaten warenhuis zijn te vergelijken met de beelden in de Korova Milk Bar uit A Clockwork Orange en het gevecht met de bijl dat daar vervolgens plaats vindt heeft wel wat weg van The Shining.

Samen met een schitterend gefilmde achtervolging door de New Yorkse achterbuurten en de balletuitvoering met daar overheen het levensverhaal van Gloria, beslaan deze scènes ook meteen het beste van de film. Want het verhaaltje stelt niet bijzonder veel voor, en de romance tussen de eenzijdige personages Davey en Gloria voelt nogal geforceerd, gehaast en bovenal ongeloofwaardig aan. Net zoals het happy end dat Kubrick (gedwongen door United Artists) het publiek heeft moeten opleggen.

De vertelstructuur doet mijn wenkbrauwen ook optrekken: waarom een flashback die totaal niks toevoegt aan het verhaal? Waarom een voice-over die ons geen extra informatie weet te verschaffen?

Verreweg de minste film die Kubrick heeft afgeleverd, en het pleit voor hem dat hij heeft toegegeven zelf ook niet zo gecharmeerd was met het eindresultaat. Hier een regisseur die van zijn fouten geleerd heeft en vervolgens alleen nog maar kunststukjes heeft gemaakt.

Heb nu beide versies gezien, en alhoewel ik ze allebei niet perfect vond, vind ik de originele versie (dan wel niet onder toezicht van Cassavetes gemonteerd, maar tja...) toch een stuk sterker.

De director's cut leek gemaakt te zijn voor mensen die de oorspronkelijke versie al kenden (zal overigens wel niet zo zijn): Cassavetes snelt zich hier net wat teveel door het verhaal heen, waardoor bepaalde scènes elkaar nogal abrupt opvolgen en de personages niet altijd even logisch lijken te handelen. Het kan ook komen doordat ik de oorspronkelijke versie eerder gezien heb, waardoor ik ging wachten op bepaalde gebeurtenissen die uiteindelijk niet kwamen; dan vallen die gaten natuurlijk extra op.

Maar goed: de oorspronkelijke versie dus... schitterende rol van Gazzara als charmeur die apetrots is op datgene wat hij van de grond heeft opgebouwd: een succesvolle, maar nogal trieste striptent. Dat daarentegen de American Dream zijn keerzijde en Californië zijn nachtzijde heeft zal hij weten wanneer hij schulden maakt bij de verkeerde mensen en zijn integriteit hem hier niet uit weet te redden.

Zoals altijd bij Cassavetes een intrigerend verhaal, schitterend acteerwerk, fantastische dialogen en sterke cinematografie (zo eenvoudig, maar wát een kadreringen weer), maar helaas valt er op het tempo nog wel wat aan te merken: het zijn die stripacts die na verloop van tijd hun fascinatie wel verliezen en beginnen te slepen. De knulligheid van de shows laat goed zien hoe zo'n glamourloze wereld eruit ziet, maar knullig blijft het, en daarom niet altijd even interessant om naar te blijven kijken.

Veel van die scènes zijn weggelaten in de director's cut, maar zoals gezegd heeft die versie ook weer zijn mindere kanten.

Verder heel weinig op aan te merken: John Cassavetes weer hoe hij een heerlijke film moet maken waar het voor de filmliefhebber vaak genieten is en dit is er één van...

Stijlvol zonder kitsch

De film begint al met ontwrichtende openingscredits. Zoals de toespraak van Obama in stukken gehakt wordt, zo zal ook de film stukje bij beetje hopelozer worden.

Als kijker kom je langzaam maar zeker steeds dieper in de wereld van de maffia terecht, die onder een keiharde bedrijfsmentaliteit lijdt. Sinds GoodFellas is dit niet meer zo koelbloedig gedaan, maar net zoals bij GoodFellas is het de vraag of de film niet af en toe té koelbloedig is. De “ondervraging” van Mickey doet denken dat Domink voornamelijk een keiharde en onromantische weergave van de criminele onderwereld wil neerzetten. In die ellenlange scène, waar het breken van de neus luider klinkt dan de vloeken van de belagers, slaagt hij daar ruimschoots in; wanneer we de introductie van Brad Pitt’s Jackie Cogan krijgen niet: zonnebril, sigaret, zwartleren schoenen waar hij in het ritme van Johnny Cash’s The Man Comes Around mee door de straten loopt… wel degelijk cool. Dat het pijpenstelen regent doet er maar weinig aan af.

Deze stilering is tekenend voor de gehele film. Te gestileerd om rauw te kunnen zijn, maar zeker niet te gestileerd om af te doen als kitsch. Het leidt niet af van de inhoud van de desbetreffende scènes, maar maakt ze sterker, gevoelsmatiger. Russel’s heroïneroes en de executie van Mickey zijn van een onvoorstelbare pracht en tillen Killing Them Softly boven het niveau van de gemiddelde gangsterfilm.

Dominik gaat gelukkig spaarzaam om met deze vormgeving. Het overgrote deel van Killing Them Softly bestaat dan ook uit dialoog, die je er soms in doen trappen dat men hier niets meer dan de nieuwste ontwikkelingen binnen Wall Street bespreekt. Ze hebben soms de neiging de vaart er wat uit te halen, maar het is nauwelijks ergerlijk. Daarvoor zorgen ze te vaak voor een flinke lachbui en zijn de acteurs te goed. Ook Brad Pitt speelt zichzelf met verve. Dat hun personages allemaal wat aan de oppervlakte blijven is daarentegen wel een gemis. Wat meer uitdieping had wellicht een wat langere film opgeleverd, maar aangezien de anderhalf uur nu al voorbij vlogen had dat op zich best gekund. De oorspronkelijke versie duurde een uur langer, en aangezien Dominik's meesterlijke The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford nergens onder diezelfde speelduur leed, ben ik benieuwd wat voor film die twee-en-een-half uur durende Killing Them Softly had opgeleverd.

Het duurt even voor je aan de eigenzinnige genrespeling gewent bent, maar als dat moment daar is, is het puur genieten. Ik ben nodig toe aan een herziening, waar het wellicht zal draaien om een halve punt. Erbij of eraf.

Zenuwslopend

The Killing opent met de beelden van een paardenrace. Ondertussen klinkt onheilspellende muziek en zien we de credits langskomen. Dan gaat de film drie dagen terug in de tijd, en we overzien een groepje mannen terwijl ze een plan beramen. Wat dat plan precies is wordt pas na een kwartier duidelijk, als de meest muizige van de groep het project met zijn dictatoriale vrouw bespreekt. Vanaf hier gaat de bal rollen, en stapelt doemscenario zich bovenop doemscenario.

Het meest ingenieuze aan de film is de narratieve structuur: in plaats dat vijf groepsleden zich naar één climax toewerken, springt de film heen en weer in de tijd en volgt ieder groepslid afzonderlijk, waardoor de spanning niet één keer, maar wel vijf keer op zenuwslopende wijze opgebouwd wordt. De laatste scène op het vliegveld is een aanslag op je adrenalineklier.

De snedige dialogen, de coolness van Sterling Hayden en de schitterende cinematografie (let op de scène waarin de bende aan de tafel het plan aan het bespreken zijn) maken dat de film na bijna zestig jaar vrijwel niks aan kracht heeft ingeboet. Zorg dat het puntje van je stoel een beetje comfortabel is.

Vaughn weet dondersgoed hoe een actiescène nu eigenlijk gemaakt moet worden: niks geen shaky cam of snelle montage, maar strak camerawerk en lange takes. De kerkscène is heerlijk chaotisch maar blijft overzichtelijk. Knap. Ook de acteurs zijn goed op hun plek: Firth is fijn om eens als bad ass te zien, Jackson heeft het overduidelijk prima naar zijn zin en ook Egerton weet de aandacht goed vast te houden, wat niet onverdienstelijk is tussen al die kleurrijke bijrollen. Net als Kick-Ass is de film af en toe vrij duister, zonder zichzelf al te serieus te nemen. Aanstekelijk.

Foster weet het drama redelijk goed en veilig neer te zetten, maar wanneer het einde dan in zicht komt en er spanning moet worden opgebouwd doet hij maar matig zijn best hier de juiste balans in te vinden. Een beetje een nét-niet-film. Geen hoogvlieger in ieder geval.

Bevat heel erg veel lachmomenten, mede door de zeer humoristische cast die overduidelijk veel plezier heeft. Dat de film dan toch niet zó meesterlijk is, komt door het gebrek aan samenhang tussen de scènes. De website van Ben en zijn vrienden, het werk van Alison, de vele discussies rondom drugsgebruik: het levert allemaal komische scènes op, maar meer dan karakteruitdieping had het niet moeten worden. Toch een fijne afwisseling voor de heren binnen het genre van de romantische komedie.

Interessant gegeven, maar de film wordt uiteindelijk verpest door teveel toevalligheden (sorry Dreiecke, maar ik vond ze allemaal ook iets te makkelijk gevonden), een matig tempo, Cage die de hele film kijkt alsof ie ergens iets vies ruikt maar niet weet waar het vandaan komt, en afschuwelijke belichting.

Komt een vrouw bij de dokter

Vijf minuten de film in hebben hoofdpersonages Stijn en Carmen elkaar ontmoet, gekust en zijn ze getrouwd. Vijf minuten later blijkt Carmen kanker te hebben. Nu de ellende al meteen gaat beginnen is het hopen dat die onvoorwaardelijke liefde tussen zieke Carmen en overspelige Stijn wel wat duidelijker gaat worden: anders heeft Oerlemand bijzonder optimistisch gedacht dat zoiets in een sneltreinvaartmontage van tien minuten wel gedaan kan worden.

Helaas blijkt Oerlemans die optimist te zijn geweest. Het wordt het publiek allereerst niet gemakkelijk gemaakt Stijn te zien als een sympathiek personage: als hij op een avond weer eens vreemdgaat terwijl zijn doodzieke vrouw hem vraagt bij hem te blijven, verteld hij haar dat hij net zo’n zin had in een biertje met zijn vrienden om maar weg te kunnen. In het boek, waar de tekst de vorm van een pijnlijke bekentenis kreeg, had de auteur het geluk hele pagina’s te kunnen wijden aan de innerlijke strijd van Stijn: sympathie was zo soms moeilijk maar nooit onmogelijk op te brengen. Hier blijft het in al die fragmentarische scènes onvoorstelbaar hoe Carmen deze eikel in haar leven accepteert.

Dochter Luna mag af en toe komen opdraven als Stijn een duwtje in de moreel goede richting nodig heeft en voor het nodige sentiment. Dat Carmen en Stijn verder überhaupt een band met hun kind hebben moeten we maar aannemen.

De voice over van Stijn pretendeert diens diepere emoties bloot te leggen en zo nuance aan zijn moeilijk te verteren gedrag te brengen, maar doet feitelijk niets meer dan op oppervlakkige toon alles uit te leggen wat we zien of uit de beelden kunnen opmaken. “Chemokuren meemaken was bepaald geen feest.” Och nee, echt?

De dialogen zijn niet heel veel beter. Sterke beeldende scènes zoals wanneer Carmen tijdens een presentatie emotioneel dichtklapt als heur haar uitvalt zijn er te weinig: liever laat Oerlemans zijn personages alles verklaren, waarbij hun emoties vooral te vinden zijn in de gradatie scheldwoorden die ze bezigen. Enkel Carice van Houten weet haar teksten sterk over te brengen en zet de aftakeling van een kankerpatiënt neer met alles wat ze heeft. Barry Atsma daarentegen weet zijn Stijn met geen mogelijkheid vorm te geven. De houterige dialogen zijn daar een reden toe.

De beelden zijn vaak net zo geforceerd: Stijn die in een bui van razernij en wanhoop zijn auto total loss rijdt; de huilbui aan de kant van de weg. De beelden winden er geen doekjes om wat er overgebracht dient te worden. Het is cliché: de intensiteit van de scènes gaat verloren in de nietszeggendheid ervan.

En dan, alsof de voice over, de dialogen en de beelden het publiek nog niet duidelijk genoeg hebben gemaakt hoe zielig de hele situatie nu wel niet is, zijn daar pianodeuntjes om de tranen van Carmen uit te vergroten. De hele film lang wordt muziek te pas en te onpas gebruikt, wat uiteindelijk eerder af gaat stompen dan dat het roert.

Had Oerlemans deze film willen maken rondom een onsympathieke, narcistische lul die tijdens het sterven van zijn vrouw een onsympathieke, narcistische lul blijft, dan was dat pijnlijk, confronterend maar interessant debuut geweest waarin moraliteit aan de kaak werd gesteld. Maar helaas probeert Oerlemans veel te hardnekkig een ode aan de liefde neer te zetten. En dat lukt hem niet.