Persona (1966)

Misschien dat dit wel de beste Bergman die ik tot nu toe gezien heb (niet dat ik er a veel gezien heb, maar ik denk toch wel meer dan de gemiddelde Nederlander). Vooraf aan de film had ik het gevoel dat ik na 80 minutenmijn top 10 lijstje aan moest passen, maar dit was (helaas) nog niet hte geval.

Wat me opviel aan de film was het schitterende camerawerk (Nykvist) en de prachtige muziek (vond ik overgens totaal niet storend, zoals het bij Ingemar meen ik wel een beetje deed). Verder perfecte rollen van Andersson en Ullmann.

Inhoudelijk heb ik denk ik wel nog het nodige gemist, omdat ik hem voor de eerste keer in het Zweeds met Engelse ondertiteling keek. Ik ga hem dit weekend nog een keer kijken en kom dan met mijn definitieve oordeel. Voorlopig een voorzichtige 4*.

Bergman heeft nog niet zo dichtbij mijn ziel gezeten. En een willekeurige film zelden. Persona is briljant. Het soort film waarvan ik me nog niet eens zo lang geleden het bestaan nauwelijks kon indenken. Het begint al meteen bij de opening. Onwaarschijnlijk bijzonder.

De film mag dan wel multi-interpretabel zijn, veel interpretaties zijn waarschijnlijk veel te verstandelijk (en gaan over dingen als meervoudige persoonlijkheden en wie is wie op welk moment), terwijl de film juist zo ongelofelijk gevoelig is.

Persona gaat onder meer over misschien wel de meest ultieme levensvraag van allemaal. Wie ben ik? En weet dat zo'n filmtaal te gieten dat het onder mijn huid kruipt en me niet meer loslaat. Zowel in woorden als in beelden. De manier waarop de camera zich richt op de hoofdpersonen, zo dichtbij.

FisherKing had het terecht al over een gedicht. Persona is inderdaad in tegenstelling tot de meeste films meer poëzie dan proza. Veel moeilijker onder woorden te brengen waarom ik dit zo goed vind.

Mijn verwachtingen van deze film waren zodanig hooggespannen dat ik bijna alweer verwacht had dat het alleen maar tegen kon vallen. Dat is dus niet gebeurd, integendeel.

5.0*

Verschrikkelijk interessant, maar om een echte topper te zijn (voor mij) moet de film me ook emotioneel raken, wat hier helaas niet het geval was. Bergman is waarschijnlijk niet helemaal mijn regisseur, is m'n voorzichtige conclusie na 3 films.

Had 'm trouwens graag gezien zonder vooraf al te weten met welke films hij qua thema te vergelijken is

Bijzondere film, prachtig gemaakt (beelden zijn werkelijk subliem, wat een mooie zwart-wit fotografie in combinatie met licht). Veel aparte op zichzelf staande scenes.

Allen jammer dat ik er geen zak van snapte

Of tenminste, ik had wel bepaalde ideeen bij de film en toevalligerwijs staan die ook allemaal weergegeven op de vorige pagina, maar ik heb geen flauw idee wat nu eigenlijk de bedoeling is.

Niettemin zet de film je wel aan het denken, daar blijft het dan wel bij, maar toch is dat erg verdienstelijk gedaan.

Gekeken op aanraden van Chr.s. Hij vertelde me dat vooral het begin enkel geweldige beelden had.

Kan hem daarin geen ongelijk geven. Inderdaad een prachtig visueel gedicht. Ik had er echt zin in, maar na 6 minuten stopt het en begint de film. Het contrast was mij veel te groot, en Bergman begint een verhaal uit te diepen tussen twee vrouwen die mij nauwelijks konden boeien.

Maar vooral die dialogen en monologen verveelden mij. Op een voor mij erg onnatuurlijke wijze lijkt Bergman wat te willen zeggen over bepaalde themas. Zo kwam het gedicht dat Alma voorleest erg geforceerd over, maar ook de verhaaltjes over geloof, iets willen betekenen of boetedoening en schuld ben ik gewoon beu. Wat mij betreft is het tijd voor een nieuwe grote filosoof die met een paar nieuwe, leuke levensvragen komt aandraven.

Wanneer Bergman echter iets na halverwege de film in tweeën breekt wordt het weer een pak boeiender. De mooie shots en sfeervolle scenes komen langzaam weer boven water drijven. Weg is het verhalende en verbaal communicerende, en Bergman besluit weer film te gaan maken.

Uiteindelijk is het probleem het eerste deel, waar vooral Alma (zoals ze zelf al aangeeft) mij erg op de zenuwen werkt, en wat sterk in contrast staat met de knappe openingsminuten. Deel twee trekt langzaam nog wat recht, maar hoger dan 2* kom ik niet.

Na een leuk intro waarbij je in vogelvlucht gauw kennismaakt met verschillende objecten, ga je wat verwachten. Helaas wordt het dan toch een soort talkshow achtig gebeuren waarbij een persoon zich helemaal blootgeeft m.b.t. een onderwerp. De vele gespreksstof strookt totaal niet met de heerlijke bevreemdende gebeurtenissen in het begin. De film concentreert zich veel te veel op de monologen van Alma. Slechts af en toe wordt er uitgeweidt naar iets anders: flitsende beelden tussendoor of een nerveuze Alma die begint te shaken. Eindelijk eens een vorm van lichaamstaal.

Het thema gesplitse persoonlijkheid zal toendertijd misschien heel vernieuwend geweest zijn, anno 2006 vond ik de manier waarop dit thema behandeld werd niet meer dan quasi intellectueel gelul in de ruimte. Het begint nog wel grappig, ik begrijp best dat je het vertrouwen van een cliënt wil winnen, maar om dan gelijk je hele sexleven op tafel te gooien? De persoon Alma was gewoon niet interessant net zo min als dat actrice `tje. Inderdaad een verkleinwoord, want voor zulke stompzinnige personages die niet willen spreken, ook niet tegen hun kind , kan ik amper respect opbrengen, laat staan dat zij mij sociaal - emotioneel weten te raken.

Daar wringt zich dan ook de schoen, ik had helemaal geen band met de hoofdpersonages, waardoor hun privéleven mij gestolen kon worden. De bevreemdende beelden waren interessant, jammer dat Bergman daar niet op voortbouwt maar de prekerige kant op gaat, door ons allemaal schijnbare levenswijsheden voor te houden. Ik miste hier echt een personage in, dat een beetje tegengas gaf en niet alles zomaar aannam. Nu wordt alles maar een beetje voorgekauwd, zonder veel ruimte overlatend voor eigen interpretaties.

Toch, was deze film zeker niet saai, met name doordat er met de camera nog goed werk wordt verricht. 2,5*

Ik ben het hier wel mee eens. Deze film moet je volgens mij ook niet na een zware dag kijken, want dan val je onherroepelijk in slaap! Daarom kan ik voor mezelf dan ook geen torenhoog cijfer geven (het verhaalde boeide me ook weer niet zóveel!), maar ik kan wel begrijpen dat anderen lyrisch over deze film (kunnen) zijn. Misschien dat ik na een tweede kijkbeurt ook wel enthousiaster over deze film ga worden.

Ik was echt (goed uitgeslapen) gaan zitten voor mijn tweede Bergman en ik moet bekennen dat ik van tevoren wel wat bang was dat ik alles te abstract, saai en/of intellectueel geneuzelig zou gaan vinden. Dat viel gelukkig mee, in de film zitten genoeg mooie vondsten en ik ga me zeker aan meer films films van Bergman wagen.

Wat een geweldige indringende thriller/drama film was dit zeg!

Nergens bekroop mij het gevoel dat dit een oude film was, die mij

tot op heden vaak teleurstellen. Maar mijn zoektocht naar goede klassiekers is weer lekker aangewakkerd door Persona.

Hier wil ik zeker nog meer van zien.

Nergens werd het eng, maar toch droop de spanning ervan af. Vooral als je niet weet wat je te wachten staat en in het begin van de film geconfronteerd wordt met bizarre shots, daardoor blijft die dreiging in de film goed hangen.

Puik acteerspel maakt de pret nog leuker en als je dan ook nog is

de kleur "wit" (vooral bij de zee) buitengewoon mooi ziet afsteken op de kleur zwart, tja, da's genieten.

Persona is een bijzondere film. De film was in ieder geval een aparte ervaring, zoveel is zeker. Het begin van de film is visueel gezien erg mooi gedaan. De eerste 5 minuten zien we in feite een soort gedicht voorbijkomen, waarna de daadwerkelijke film begint. Ik vond de film slechts bij vlagen interessant. De film is ondanks het fraaie camerawerk en het zeer goede acteerwerk op een gegeven moment wel erg eentonig. Toch zet de film je na afloop wel aan het denken. Emotioneel werd ik echter totaal niet geraakt door de film en dat is voor mij toch wel een voorwaarde op van een topper te kunnen spreken. Ik zal me in de toekomst zeker nog wel aan een Bergman wagen.

3,0*

All the world's a stage,
And all the men and women merely players:
They have their exits and their entrances;
And one man in his time plays many parts.

Bergman heeft Shakespeare's wijze woorden goed in zijn oren geknoopt en giet er nog een flinke scheut sociale psychologie doorheen. Dat maakt een feest voor een Communicatie-student als ik.

Persona is een gemaskerd bal met slechts twee (eigenlijk zelfs één!) genodigden. De rollen die worden gespeeld zijn echter wel talrijk. En dat is nu net waar Elisabet (een actrice notabene) niet mee om kan gaan. Want wie is ze nu echt? Wat is haar naakte, absolute ik? Elke keer dat ze praat zet ze een masker op en vertelt ze een leugen. Stoppen met praten lijkt dan de simpele oplossing.

Maar daar is de mens niet voor gebouwd. Gevolg: Een splijting van de ziel. Alle sociale uitspattingen gaan via Alma, de spraakwaterval met vele gezichten. Tedere, mooie maar ook wrede gezichten. Wanhopig probeert Elisabet zichzelf dmv Alma te redden. En dat brengt Bergman mooi.

Persona was mijn eerste Bergman en ik ben bang dat zijn andere films hier niet meer aan kunnen tippen. Geweldig hoe hij met licht en schaduw speelt om bewustzijn en geest zichtbaar te maken. Hetzelfde geldt voor de weergaloze kadrering. Schitterend hoe Bergman de twee vrouwen in close-up blijft vangen.

Wat minder was ik dan weer te spreken over de wat cheesy, gebrekkige geluidsexplosies. De stiltes (op wat druppels na) waren stukken indrukwekkender en spannender. Ook het subtiele maar bij vlagen schichtige camerawerk droegen daar aan bij.

Het verhaaltje van dat jochie had van mij verder niet gehoeven. Maakt de film wat té zwaar.

Toch uitermate verrast. Had weinig verwacht (ben niet zo van de klassieke grootmeesters) maar Bergman en Tarkovsky lijken me toch te liggen.

4*

Zweden. Ik ben er nog geweest, niet zo lang geleden. Veel lekkere blondines daar. Maar goed ... Persona.

Bergmans opzet begreep ik niet helemaal dus de pointe zal me wel deels ontgaan zijn. Toch hou ik gemengde gevoelens over aan Persona. Erg goede dingen gezien, maar de thematiek was verre van m'n ding waardoor ik alsnog op een vrij povere waardering uitkom. Behalve twee ijzersterke monologen waarin Alma en Elisabeth tot op hun ziel worden blootgelegd vond ik de personages maar weinig vuur hebben. Inhoudelijk niet 100% aan mij besteed denk ik, al tovert Bergman bij vlagen enkele mooie beelden uit z'n hoge hoed. Zijn close-ups en belichting heb ik nog maar weinig regisseurs zien evenaren. En toch ben ik niet echt een fan van 's mans werk. Wel heb ik in elke film die ik tot dusver van hem gezien heb iets leuks ontdekt, maar spijtig genoeg ook altijd iets minder leuks. Voorlopig prefereer ik z'n familieportretten boven dit soort films, maar Bergman is zeker zo'n man van wie ik in de toekomst nog werk ga bekijken.

Voor de rest kan ik me wel vinden in de post van NarcissusBladsp. hier net onder/boven. Misschien was dat wel de pointe van Persona: hoe omgaan met onderdrukte gevoelens?

Knappe film. Visueel gezien de mooiste van de 3 Bergmans die ik zag (en de andere twee waren ook verre van lelijk). Hiermee refereer ik niet alleen naar de verontrustende openingsscène, maar ook naar de manier waarop de dialogen worden gefilmd. De teksten zorgen ervoor dat beide personages geopenbaard worden en soms toch gesloten blijven (Alma is natuurlijk de enige die praat, maar dat voorkomt niet dat we niets van Elisabeth te weten komen), maar de helft, misschien zelfs meer, van de zeggenskracht komt van de beelden. De manier waarop gezichten gefilmd en belicht worden zijn heel bijzonder en het effect is moeilijk onder woorden te brengen tegenover iemand die de film niet zag. Ik vond het heel knap. De twee actrices verdienen hier ook wel lof voor hun geweldige acteerwerk.

Verder begreep ik er weinig van. Ik heb zelfs geen idee waar het nu allemaal echt om draaide. Dit voorkomt misschien momenteel nog een echt hoog cijfer, maar anderzijds maakt het me ook niet heel veel uit dat de film een groot mysterie voor me blijft. De film is ook zonder te begrijpen prachtig en bijna iedere scène is op zichzelf al heel sterk, maar vormt toch telkens weer een mooi deel in het geheel.

Een ding wil ik nog wel kwijt over het plot hier: ik geloof er echt helemaal niets van dat Alma en Elisabeth dezelfde persoon zijn. Iedereen hier lijkt dit zomaar aan te nemen, waarschijnlijk door het shot waarin de gezichten gecombineert worden. Ik interpreteerde dat totaal anders en zou de film wat onzinnig vinden denk ik als het ging om een vrouw met twee persoonlijkheden. Het shot impliceerde eerder een parallel tussen de twee vrouwen en het feit dat Alma een ontwikkeling heeft doorgemaakt waardoor ze meer op Elisabeth is gaan lijken. En je blijft ook met een irritant plotgat zitten dat het huis waar ze verblijven van de hoofdzuster is en er nooit één van beide alleen zou kunnen zitten.

4*

Net als bovenstaande schrijver gisteren in het filmhuis gezien (Lantaren/Venster).

Heel erg bijzonder, apart en toch ook zeker beklijvend. Soms ook gewoon iets te surrealistisch, waardoor je in een klap weer helemaal uit het verhaal wordt geslagen. Vond toch vooral het acteerniveau van absolute wereldklasse. De montage was zeker voor de tijd behoorlijk sterk, al deden de geluidseffecten dan weer soms wat oubollig en knullig aan.

Al met al mijn eerste Bergman, en ben wel een beetje getriggerd voor ander werk. Helaas is de cyclus in Lantaren/Venster van een groot deel van de Bergman-films alweer bijna voorbij, en was ik er te laat achter gekomen dat deze allemaal op het witte doek werden vertoond.

3.5* voor Persona, en voor de eerste Bergman lijkt me dat niet verkeerd.

ps. een vriend die ook meeging wist geloof ik niet wat hem overkwam. Ik citeer: 'de grootste kutfilm ooit, dat kunstzinnige gelul'.

Behoorlijk intrigerend. Vaak kan ik films uit deze periode die uitgestrekte scenes met veel dialoog (of monoloog in dit geval, al worden de woorden wel beantwoord met blikken) hebben, niet hebben. Daarom viel me het op dat de tekst in Persona enorm goed geschreven is. Ondanks de lange verhalen, wist de film, mede dankzij het voortreffelijke acteerwerk van beide dames, nergens te verliezen.

De wisselwerking tussen Alma en Elizabeth en de veranderende verhoudingen zijn natuurlijk goed uitgewerkt en enorm fijn gedaan. Ik heb ook de indruk dat sommige elementen uit deze film de inspiratie zijn geweest Inland Empire van David Lynch. 4*

Altijd als ik iets probeer te schrijven over Bergman, besef ik me dat ik mij op glad ijs bevindt. De films zijn meestal van een dusdanig intellectueel niveau dat ik wat huiverig ben om ze op mijn manier te interpreteren.

Met Persona echter zat ik op een lijn met de film. Het is mooi om te zien hoe de twee karakters naar elkaar toegroeien en aan het einde van de film zijn de veranderende verhoudingen tussen de vrouwelijke hoofdrolspelers zo goed in de film geïntegreerd dat ze als het ware een met elkaar worden.

Tot nu toe is dit visueel ook de mooiste Bergman die ik gezien heb, prachtige shots zijn er te zien aan het strand, maar wat mij het meest zal bijblijven is de montage van de eerste 5 minuten. Die stijl komt in het midden en aan het einde nogmaals terug en is om je vingers bij af te likken.

Wow zeg, wat een mooie film over de allerdiepste zieleroerselen van een mens, dat liet me zeker niet onberoerd. Bergman grijpt de kijker goed bij de strot met minimale middelen, personages en activiteit, maar toch zat ik gebiologeerd op het puntje van m'n stoel de verwikkelingen af te wachten. De film lijkt soms wat te meanderen maar met een aantal ijzersterke scenes (zoals het strandverhaal, of de brief) is de aandacht er weer goed bij. Aandacht die de nietsvermoedende kijker nodig heeft; Bergman maakt het zijn publiek niet makkelijk en de film schreeuwt ook bij mij (nu al!) om een herziening.

4*.

Mijn 1e Bergman. En ik heb genoten - zeg er nu alvast maar bij dat deze bij herziening (met NL ondertitels) hoogstwaarschijnlijk in waardering omhoog gaat.

Vond het nu soms nogal lastig te volgen. Ik heb absoluut geen probleem met Engels en kijk veel films zonder ondertitels, maar dit werd op een gegeven moment nogal ingewikkeld allemaal. Heb inmiddels het één en ander over deze Persona gelezen, waardoor het gelukkig voor mij al wat helder is allemaal. Erg intrigerend...

... meeslepend, spannend, interessant en de film zat me op een gegeven moment erg dicht op m'n huid - heb genoten van dit ''spel'' tussen de twee personages. Want er zijn wel twee personages, mijns inziens. Een interessante scéne vond ik die wanneer Alma, de zuster, een stuk glas op de grond laat liggen. Volgens mij omdat ze aan haarzelf begint te twijfelen en hoopt dat Elisabeth erin stapt, zodat ze zeker weet dat ze met z'n tweëen zijn en dat ze niet één en dezelfde persoon zijn. Misschien valt dit ook weer anders te interpreteren.

Ik denk inderdaad, zoals eerder aangegeven, dat het gaat om Alma, die zo'n ontwikkeling heeft doorgemaakt, waardoor ze meer op Elisabeth is gaan lijken en de vraag wordt gesteld wie nou eigenlijk wie observeert/manipuleert. Vooral nadat Alma de brief heeft gelezen.

Op visueel vlak ook prachtig, wel even wennen, maar ik heb genoten van de prachtige beelden, zowel die van het huisje aan het water en het strand, als de close-ups.

Goed gedroogd.

Korte Bergman's zoals Vargtimmen en deze liggen mij wel, al was Vargtimmen aanzienlijk beter

mag deze film vol mooie monologen niet ontbreken in de collectie van een Bergman fan.

Zoals gezegd, Persona moet het vooral van haar mooie diepzinnige monologen hebben, visueel is de film op het begin na niet bijzonder en ook op de muziek zit wat roest. Verder is er natuurlijk het verhaal dat geweven is uit gespleten persoonlijkheden en insomnia. In tegenstelling tot Lynch brengt Bergman het subtiel, onder leiding van bizar monoloog en vervreemde blikken.

Persona is geen uitblinker, geen hobbelweg of drempelweg, Persona is een zebrapad van inspiratie dat veel mensen zullen waarderen; veilig, mooi, onmisbaar.

Oef, oef, die Ingmar Bergman. Mên, wat maakt hij zware films. Persona vind ik van hem tot nu toe het meest naargeestig en verontrustend in sfeer. De essentie kan ik moeilijk navertellen, daarvoor moet ik de film nog een keer zien, maar ik heb me allerminst verveeld.

Ik geloof dat dit mijn eerste Bergman-film is. "Wordt door velen gezien als Bergman's absolute meesterwerk." , volgens de hoes. Er wordt hoog ingezet dus, en Ingmar Bergman is een filmgrootheid. Komt de film ook nog uit 1966. Het maakt het wat moeilijker om een objectief oordeel te vellen.

De fotografie is iig van hoog nivo, en verraadt de hand van de meester. Uitstekend acteerwerk zeker. Maar toch wist de film me niet echt te boeien. Dit komt vooral door het te krampachtig doorvoeren van het concept één zwijgt de ander ratelt maar door. In het Zweeds bovendien, ik kon mijn aandacht er maar moeilijk bijhouden. Alleen in het begin bij de bekentenis is het even spannend, en daarna, snap je het wel en is het wachten op de finale. Interessant concept, goed gemaakt, maar het voelt te bedacht aan om echt indruk te maken.

Wat een schoonheid van een film is dit. Om stil van te worden, zou ik haast zeggen. Zelden heb ik iets gezien van een dergelijk geconcentreerde minimale eenvoud, waarin beeld (schaduw!), taal, en structuur van de delen én het geheel zo perfect lijken samen te vallen. Bergman toont hier zijn absolute meesterschap.

Ik ben geen groot kenner van de filmgeschiedenis, maar dit lijkt me toch wel een mijlpaal, waarvan de invloed moeilijk te overschatten is. Natuurlijk heeft Lynch hier de mosterd (het in tweeën breken van de film, de verdubbeling van personages, de verwarring en verwisseling van perspectieven, en.. wiens verhaal ìs dit eigenlijk?) vandaan gehaald, maar ik zag recentelijk óók het gezicht van Sean Young in 'Blade Runner' langzaam vervagen in het donker, totdat uiteindelijk als laatste het licht in haar ogen doofde, zoals hier met Ullmann gebeurde. Meer inhoudelijk had ik bij het verhaal over de moeder-zoon-verhouding een sterke associatie met de vrouw in Von Trier's 'Antichrist', ook zo'n film die raakt aan een gevoel van existentiële wanhoop. En ongetwijfeld zullen er meer voorbeelden zijn, maar dit zijn de eerste die zo bij me opkomen.

Teveel taal, te weinig film? Maar een opvallende illustratie van het feit dat - paradoxaal genoeg - taal soms beeldender is dan eh.. beeld, is het relaas van Alma over haar strandavonturen. Dit is nu van een adembenemende intensiteit, maar het merkwaardige is, dat als het in beelden getoond zou worden, we niets meer zouden overhouden dan een standaard-pornofilmpje (ik meld het maar even voor de highbrow-filmliefhebbers die daar natuurlijk nóóit naar kijken).

Het blijft een Zweed hè, die Bergman. En een man. Je kan je, als doorgaans bij elke goede film, afvragen waar de grens ligt tussen de personages en hun schepper. En of die grens er wel is.

'Persona' is een sublieme film over film, 'acteren', maskers en (droom-)beelden, en wat zich daar al dan niet achter bevindt. Die wanhoop waar ik op doelde, is denk ik het gevoel van 'gebrokenheid' van de mens, het besef van een onontkoombaar gebrek aan authenticiteit, en het gevoel dat 'heelheid' hier op aarde niet te verkrijgen is. Er valt hierover (en over de connectie met 'Elektra' en 'Een held van onze tijd'), ongetwijfeld nog een heleboel te zeggen, maar ik ben dus eigenlijk behoorlijk sprakeloos. Eerst nog maar eens zien. En nog eens.

Intelligent.

Zo kwam in ieder geval mijn eerste Bergman op mij over. Misschien koppel ik het verkeerde woord aan iets wat vaag, maar aan de andere kant ook begrijpelijk bij mij over kwam of misschien is dit inderdaad intelligent en goed in elkaar gezet. Ik denk een combinatie van beiden.

Wat mij meestal altijd enorm blij maakt zijn dialogen. Vooral als een film audiovisueel goed te pruimen valt is dat eigenlijk ''het ding'' waar ik op af ga en daar mijn punten weet uit te halen. Er valt bijna in elke film wel een levensles te vinden en daardoor is het des te interessanter om die ook daadwerkelijk bewust te lezen en te verwerken. Echter had deze Persona bij mij een ander gevoel, ik vond de dialogen wel mooi maar de beelden spraken meer voor zich. Neem zo een van de laatste gesprekken waar Alma vertelt over Elisabeth's wil om van een dode baby te bevallen. Het is meer de manier hoe ze het zeggen dan wat ze misschien daadwerkelijk zeggen, aangezien locatie, beeld en montage veel kan doen met de uiteindelijke betekenis. Die me overigens geheel ontschoten is.

Daarnaast valt er enorm veel symboliek uit de film gehaald te worden, ik vond het intro heel sterk en daardoor gaf ik de film ook gelijk de kans. Het kwam allereerst als een soort nachtmerrie op mij over, maar pas later begreep ik dat het waarschijnlijk een soort betekenis zou kunnen geven, via symboliek, aan de ''ziekte'' van Elisabeth/Alma. Het is op zijn zachts gezegd interessant.

Qua interpretatie moet ik echt de film een tijdje laten bezinken. Tijdens de film heb je niet een drang om de film te willen begrijpen, dat had ik tenminste niet. Omdat er namelijk vrij vaart achter zit, en met in het achterhoofd de speelduur te kennen, ging 'ie goed en had je het vertrouwen dat er meer duidelijkheid zou komen op het eind. Dat was er ook, maar ik ben bang dat Bergman de uiteindelijke betekenis aan de kijker zelf over laat. Gedurfd en met respect geaccepteerd.

Bergman zal ik wel meer gaan bekijken, maar op de een of andere manier sta ik er niet voor te springen. Maar kon het visuele, cast, symboliek en de veelvormigheid in het verhaal heel erg waarderen en met zo'n proloog scoor je nou eenmaal hoog bij mij.

4 dikke sterren

Wat een mooie ontdekking!

Het zevende zegel was voor mij persoonlijk toch maar een tegenvaller dus vreesde ik dat Bergman niets voor mij zou zijn. Maar dat had ik helemaal mis, ik ontdekte dat Persona een meesterwerk was. Een film die aangeprezen wordt door critici en regisseurs. En ik sluit me aan op hun mening.

Van begin tot eind heb ik gefascineerd gekeken naar een film die een perfectie uitstraald. Mooie beelden (vooral die intro), fantatisch geschreven en het script wordt ook nog eens fantastisch uitgevoerd.

In de jaren 60 waar vele acteerprestaties nog zeer theatraal waren was deze een dikke uitzondering op, alles komt natuurlijk over.

Nu ga ik zeker eens wat meer van Bergman kijken en hopelijk kan hij mij weer verrassen met een meesterwerk.

4.5*

Moeilijk te beoordelen. Ik kan begrijpen waarom iemand hier een meesterwerk in zou zien, maar het werkte voor mij net een graadje te verwarrend om ook maar enigszins meegenomen te worden door het plot. Zeker een film die ik nog eens ga kijken en dan hoop ik dat mijn score omhoog gekrikt kan worden.

Hoe beoordeel je een film die je bij tijd en wijlen koud laat tijdens het kijken zelf, maar nog lang napruttelt daarna. Lastig.

Het was sowieso een bijzondere kijkervaring waarvan je niet direct weet wat je nu precies ziet. Je hebt wel ideeën, je kan hele theorieën erover ophangen, maar af en toe zit dat tijdens het kijken wat in de weg, zeker door de kale productie. De scènes waarin Alma maar blijft praten en blijft praten waren in de hele context niet direct duidelijk en ook tamelijk saai verfilmd (zorg voor beweging bij grote lappen tekst, of voor een echt beklemmende sfeer (Jaws, dat verhaal).

Dat neemt niet weg dat de rest wel heel goed te bekijken was door een visuele poëzie van ongekende klasse. Die openingssequentie is fenomenaal, vooral in montage, de scène met het glas en de kleine uitschreeuw van pijn, de slaap- annex droomscène, de twee hoofden die vervagen tot één, de schaduw die valt over Elisabeth en ga zo maar door. Een film dus waar in de eerste plaats de beelden blijven hangen. In een heerlijke fotografie is dit alles gezet met grote contrasten tussen zwart en wit en af en toe gebruik van tinten grijs, uitstekende montage, fijne camerabewegingen, heerlijke geluidjes die je af en toe hoort. Technisch is het sowieso een meesterwerk.

Met de vele close-ups en de acteerstijl van Ullman kreeg ik maar al te vaak gedachten over La Passion de Jeanne d'Arc van Dreyer. Alleen raakte die film me direct, deze net wat minder, dus slechts 4,5*.

Verrassend goed.

Pas de tweede film die ik kijk van Bergman. Echt veel zin had ik hier niet in, omdat de smaak van wilde aardbeien me niet echt kon bevallen. Toch ben ik blij dat ik me nog eens aan Bergman heb gewaagd, want Persona vond ik best sterk. Begint al in de openingsminuten. Mijn excuses dat ik de twee films die ik heb gezien weer ga vergelijken, maar nog voor de openingscredits van Persona op het scherm komen heeft Bergman al meer cinema gemaakt dan in het volledige Wild Strawberries. Erg intrigerende beelden, mooi geschoten. Het is gelukkig niet de laatste keer dat er visueel genoten kon worden: paar erg experimentele stukken zullen nog volgen, met uiteraard ook het bekende shot van de film die letterlijk in een paar stukken breekt. Verder bij momenten ook oog voor compositie, en vooral als Bergman met licht begint te spelen levert dat leuke plaatjes op. Het zorgt elke keer net op tijd voor genoeg afleiding om in de film te blijven zitten, tussen de grote verhaallijn door.

Dat plot kon me wel boeien. Bergman wil veel aan de kijker vertellen en doet dat grotendeels via lange monologen. Meestal niet echt mijn ding, maar hier vond ik het allemaal interessant genoeg om te blijven volgen. Ook door de twee hoofdrolspeelsters. Zowel Bibi Andersson als Liv Ullmann hebben een zekere charme over zich die ze erg leuk maakt om naar te kijken. Acteerprestaties zijn goed, al loert de overacting op sommige momentjes wel achter de hoek. Beetje jammer, maar verder stoorde het me niet zo heel veel. Dat werd allemaal goedgemaakt door de chemie die er heerst tussen de twee. Bergman maakt hier een van de meest erotische films die ik al zag, en dat zonder sexscène of enig naakt. Petje af.

De onderliggende betekenis, dan. Ik werd doorheen de film van het ene idee naar het andere geslingerd en ik ben er nu een dag later nog altijd niet uit hoe het allemaal in mekaar zit. Is dat een negatief punt? Nee, absoluut niet. Persona grijpt je vast, en blijft rondspoken in je hoofd. Wordt Alma meegezogen in Elisabeths waanzin? Is Alma een tweede persoonlijkheid van Elisabeth, de kant waarmee ze terug contact zoekt met de buitenwereld? Of omgekeerd, is Elisabeth een tweede persoonlijkheid van Alma, de persoonlijkheid die niet kan omgaan met het trauma dat haar achtervolgt, met het feit dat alles in haar leven lijkt vast te staan, zoals ze zelf zegt? Herziening komt er zeker, die misschien wat meer duidelijkheid schept.

Ergens tussen 3.5* en 4*, hou het met de herziening in het achterhoofd voorlopig op 3.5*.

Deze film bleef maar opkomen in mijn IMDB-recomendations...altijd bang geweest dat dit een soort kammerspiel voor 2 actrices was...geen rekening houdend met het feit dat Sven Nykvist achter de camera stond..er twee geweldige actrices aan het werk zijn...en Ingmar Bergman misschien niet de meest vrolijke films regisseert...maar wel een klasbak is....en deze komt bij de Bergman-essentials.

Ongeveer 6 jaar geleden schreef ik het volgende over Persona;

Nu deze film voor de derde keer bekeken en ik moet toch enigszins terugkomen op wat ik toen schreef. De openingsscène en nog enkele surrealistische scènes zijn zonder meer groots en destijds in 1966 zijn tijd ook ver vooruit. Dat geldt ook voor de soundtrack die zeer goed in dit existentiële drama paste. Met het verhaal kon ik destijds helemaal niks maar nu na de derde kijkbeurt begint mij toch het een en ander te dagen. Volgens mij zijn Alma en Elizabeth een en dezelfde persoon. Zij doen mij denken aan die dubbele persoonlijkheid in de film Enemy van De Villaneuve die ik onlangs gezien heb. Opvallend trouwens dat net zoals bij Enemy ook bij Persona een spin in voorkwam. We kregen die in het begin te zien. Persona en Enemy die ook vol zat met symboliek hebben best wel veel met elkaar gemeen, moet ik zeggen. Dit is natuurlijk strikt persoonlijk want beide films zijn voor meerdere uitleg vatbaar. Het is maar vanuit welk oogpunt je die films bekijkt.

Waardering; verhoogd naar 3,5*

Hoe meer ik naderhand over de film nadenk, hoe meer ik begin te beseffen dat ik maar weinig films ken die zo origineel en prachtig zijn als Persona. Ingmar Bergman heeft er een nieuwe fan bij. De opbouw van het verhaal is grandioos, het einde helder maar ook vaag tegelijk, het camera en beeldwerk vanuit kunstzinnig oogpunt ongeveer het beste van wat we in de wereld van cinema kunnen vinden en de film is als geheel, ook al is ie wat ouder, nog steeds erg bijzonder, innovatief en gedurfd. Met een ongelofelijke grote lading filosofische denkstof is Persona een van de films die mijn gedachten en gevoelens het meest prikkelen. Waanzinnig.

In de inleiding zien we een vrije associatie van beelden. De filmuitrusting herinnert ons eraan dat we naar de projectie van beelden op een scherm zitten te kijken. Een penis, een geraamte, het Lam Gods en de kruisiging zijn symbolen voor Lust, Religie en de Dood - hoofdthema's bij Bergman. Deze beelden vormen een tegengewicht voor het gedeelte van de film dat rond een lange monoloog is opgebouwd.

Het verhaal is geïnspireerd door de analytische psychologie van Carl Gustav Jung, waarin vrije associatie en gesprekstherapie een rol spelen. Jung sprak van het collectief onbewuste met daarin de archetypen. Twee van die archetypen zijn de persona en de schaduw. De persona is het masker dat de mens opzet naar de buitenwereld toe, de rol die hij speelt om te beantwoorden aan de maatschappelijke normen en waarden. De schaduw is het verborgen deel van de persoonlijkheid.

Alma (Bibi Andersson) en Elisabet (Liv Ullman) staan symbool voor de persona en de schaduw. In het begin draagt Alma een wit verpleegsteruniform. Elisabet draagt donkere kleren, we zien een schaduw op haar vallen en we zien haar schaduw op de hospitaalmuur.

In het begin doet Alma zich voor als iemand die haar leven op orde heeft: ze heeft een vaste job, een verloofde, veilige vooruitzichten... Geleidelijk brokkelt die façade af. Het onderscheid tussen persona en schaduw vervaagt. Alma draagt een zwarte hoed en Elizabeth een witte, wat verwarrend werkt. Meneer Vogler spreekt Alma aan als Elisabet.

Om tot zelfverwezenlijking te komen, moet de scheiding tussen persona en schaduw opgeheven worden. Dit gebeurt wanneer de twee gezichten bijeenkomen. Ik vraag me af hoe ze die sprekende mond gedaan hebben. Bergman zei dat hij de "lelijke" helft van beide gezichten gebruikt heeft. Toen de twee actrices het beeld zagen, zeiden ze allebei: "Dat ben jij. Wat zie je er raar uit!" Ze ontkenden allebei de lelijke helft van hun gezicht. Daarna zien we de twee helften van Livs gezicht, maar ze staan niet helemaal juist opeen, zoals die verscheurde foto van haar zoontje waarvan ze de twee helften tegeneen houdt.

Bergman lag zelf in een psychiatrisch ziekenhuis toen hij het scenario begon te schrijven. Dat de dokter haar buitenverblijf ter beschikking stelt, is niet erg aannemelijk, maar een goed excuus om het eiland Farö als locatie te gebruiken, Bergmans favoriete plek.

De barokmuziek in het ziekenhuis is het trage deel uit een vioolconcerto van Bach (BWV 1042). Lars Johan Werle componeerde de originele, modernistische muziek. Het is een zeldzaam voorbeeld van een geslaagd huwelijk tussen moderne muziek en moderne film.