• 15.803 nieuwsartikelen
  • 178.306 films
  • 12.224 series
  • 34.003 seizoenen
  • 647.550 acteurs
  • 199.091 gebruikers
  • 9.376.921 stemmen
Avatar
 
banner banner

Spartacus (1960)

Drama / Historisch | 184 minuten / 198 minuten (gerestaureerde versie)
3,69 1.559 stemmen

Genre: Drama / Historisch

Speelduur: 184 minuten / 198 minuten (gerestaureerde versie)

Oorsprong: Verenigde Staten

Geregisseerd door: Stanley Kubrick

Met onder meer: Kirk Douglas, Laurence Olivier en Jean Simmons

IMDb beoordeling: 7,9 (151.040)

Gesproken taal: Engels

  • On Demand:

  • Pathé Thuis Bekijk via Pathé Thuis
  • SkyShowtime Bekijk via SkyShowtime
  • Netflix Niet beschikbaar op Netflix
  • Videoland Niet beschikbaar op Videoland
  • Prime Video Niet beschikbaar op Prime Video
  • Disney+ Niet beschikbaar op Disney+
  • Google Play Niet beschikbaar op Google Play
  • meJane Niet beschikbaar op meJane

Plot Spartacus

"They trained him to kill for their pleasure ... but they trained him a little too well"

76 voor Christus. Spartacus wordt als slaaf verkocht aan Lentulus Batiatus. Hij is de rijke eigenaar van een school voor gladiatoren in Capua. Volgens de traditie krijgt Spartacus een gezellin toegewezen. Het gaat om Virinia. Dit meisje komt uit Brittannië. Op weg naar Rome wil generaal Marcus Licinius Crassus zijn reisgezellen verstrooien met een gevecht tussen gladiatoren. Spartacus wordt 'gekozen' en krijgt de Afrikaanse reus Draba als tegenstander. Maar Draba raakt plotseling buiten zichzelf en stormt plotseling op de toeschouwers af. Crassus moet hem doden. Enige tijd later ziet Spartacus de kans om een gladiatorenrevolte op te zetten. Hij vormt nu een regelrechte bedreiging voor de Romeinse overheid.

logo tmdbFilm stilllogo tmdbFilm stilllogo tmdbFilm stilllogo tmdbFilm stilllogo tmdbFilm stilllogo tmdbFilm stilllogo tmdbFilm stilllogo tmdbFilm still

Externe links

Social Media

Volledige cast

Acteurs en actrices

Marcus Licinius Crassus

Sempronius Gracchus

Lentulus Batiatus

Julius Caesar

Helena Glabrus

Tigranes Levantus

Video's en trailers

Reviews & comments


avatar

Gast

  • berichten
  • stemmen

Let op: In verband met copyright is het op MovieMeter.nl niet toegestaan om de inhoud van externe websites over te nemen, ook niet met bronvermelding. Je mag natuurlijk wel een link naar een externe pagina plaatsen, samen met je eigen beschrijving of eventueel de eerste alinea van de tekst. Je krijgt deze waarschuwing omdat het er op lijkt dat je een lange tekst hebt geplakt in je bericht.

* denotes required fields.

Let op! Je gebruikersnaam is voor iedereen zichtbaar, en kun je later niet meer aanpassen.

* denotes required fields.
zoeken in:
avatar van wibro

wibro

  • 11590 berichten
  • 4098 stemmen

Lang geleden dat ik deze film weer eens gezien heb en mijn mening hierover is nogal verdeeld. Ik vond het eerste uur ijzersterk maar daarna zakte de film behoorlijk in. Het waren de scènes in de Romeinse Senaat en vooral het sublieme acteerwerk van Charles Laughton als Gracchus die deze film voor mij toch nog overeind hield. De finale veldslag tussen het leger van Spartacus en Crassus was ook best mooi gefilmd.

Wat deze film voor mij bijna de das omdeed waren de vreselijke stropige scènes tussen Spartacus en Virinia. Kubrick onwaardig. Dat heeft hij volgens mij moeten doen als concessie aan de bazen in Hollywood. Dat kan volgens mij niet anders. Voor mij haalde dit de film in ieder geval flink naar beneden. Die Jean Simmons kan trouwens ook niet eens acteren. Het is uiteindelijk vanwege het voortreffelijke acteerwerk van Charles Laughton - voor mij verreweg de beste acteur in deze film - dat deze film van mij toch nog een ruime voldoende krijgt, maar er had veel meer in kunnen zitten.

3,5*


avatar van Brix

Brix

  • 19680 berichten
  • 5118 stemmen

@ wibro (Die Jean Simmons kan trouwens ook niet eens acteren ook.)

Ahum...zou ik toch niet hardop durven beweren, zie :

Jean Simmons (I) - Awards - imdb.com


avatar van moviemafketel

moviemafketel

  • 19752 berichten
  • 2118 stemmen

Voor het eerst gezien gisteravond en ik ben nou niet echt laaiend enthousiast. Uiteraard houd ik in mijn achterhoofd dat de film uit 1960 komt, maar daarom hoef ik het natuurlijk niet automatisch allemaal geweldig en bombastisch te vinden.

De film duurt wat mij betreft te lang. Langer is niet altijd beter.
Het gladiator/slaven-gebeuren blijft hartstikke goed natuurlijk. Daarna kakt het toch wel behoorlijk in en begint bijna op een EO-filmpje te lijken. Heel braaf, te lange en vaak gortdroge conversaties. Bij dat kampvuur 's avonds dat er gedichten worden opgezegd en vogeltjes uit hun ei worden bevrijd. Toen dacht ik echt WTF

Ik was ook niet echt ondersteboven van het acteerniveau. Douglas eigenlijk gewoon een houten klaas waar ik weinig compassie voor kreeg. Het bleef allemaal teveel een groot toneelstuk ipv een film.
Zo werd er ook geacteerd. Die dikke slaven-handelaar vond ik wel erg komisch.

Het was wel goed om Spartacus eens in zijn geheel te zien, want het is toch wel een klassieker en ook duidelijk een voorbeeld/blueprint voor films als Gladiator.

Voor die tijd gewoon netjes, maar aan mij niet echt besteed.


avatar van nightbreed

nightbreed

  • 3360 berichten
  • 5029 stemmen

Ooit eens op tv gezien en ik dacht: Hey, die ga ik (weer eens) kijken. Toen ik zag dat hij in 4:3 werd uitgezonden ben ik meteen afgehaakt. Ik snap niet hoe ze het in de kop halen om een film zo te verkrachten. :S


avatar van Nomak

Nomak

  • 11634 berichten
  • 0 stemmen

Ja commerciële zenders.

In België net hetzelfde. Kunnen ze beter geen film uitzenden.


avatar van notnotfun

notnotfun

  • 617 berichten
  • 0 stemmen

Ik zou direct afhaken. Geïnteresseerde moeten gewoon voor de (prima gerestaureerde) blu-ray gaan. De 720p is sowieso digitaal te vinden.


avatar van Filmkriebel

Filmkriebel

  • 9968 berichten
  • 4655 stemmen

Een echte epische klassieker. Zo één die je als filmliefhebber gezien moet hebben. Hij was best lang met zijn drie uur en een beetje maar ik heb me nergens verveeld; echt nutteloze scènes zaten er niet in en de trage vertelstijl maakt het een leuke film om zich in te leven. Ook de vele mooie beelden zijn om van te smullen en stralen heel wat grandeur uit. De clash tussen Romeinse legers en het slavenleger was prachtig om te zien. Ik zag zelfs heel even in een flits een afgehakte hand en spuitend bloed. Wist niet dat dit in 1960 al mocht

Het is niet Kirk Douglas die hier de show steelt jammer genoeg al ontgoochelt hij ook nergens. Als opstandige slaaf mist hij het charisma van een leidersfiguur. Ik kon er niet in geloven dat dit personage de leider was van duizenden slaven. Hij zag er wat te "flower power" uit. En dan zijn haircut... alsof hij net van de kapper om de hoek kwam. Nee, ik hing meer aan de lippen van Ustinov en Laurence Olivier, als de Romeinse generaal Crassus.

Een klassieke oefening van Stanley Kubrick, maar ook hier een oefening waar hij met brio in slaagt. 4*


avatar van rep_robert

rep_robert

  • 27517 berichten
  • 4085 stemmen

Nomak schreef:

(quote)

Ja commerciële zenders.

In België net hetzelfde. Kunnen ze beter geen film uitzenden.

In een spektakel film als dit is het idd wel belangrijk. Bij een film die zich in een kamer afspeelt o.i.d. maakt het me geen reet uit in wat voor format het is. Ligt puur aan het feit of een film zoiets nodig heeft of niet. Veel films hebben dat niet wat mij betreft.


avatar van Filmkriebel

Filmkriebel

  • 9968 berichten
  • 4655 stemmen

Filmkriebel schreef:

Ik zag zelfs heel even in een flits een afgehakte hand en spuitend bloed. Wist niet dat dit in 1960 al mocht

Dat was één van de gerestaureerde scènes :

"Because of the difference between book and film, some admirers of the latter believed that cuts imposed by Universal Pictures and the Catholic Church's Legion of Decency had severely reduced the image of the legendary Spartacus from giant to midget. These shots included some gory shots of arms, legs and heads being cut off in battle, a lengthy scene of a man being drowned in a pot of soup, a shot of blood spurting onto the Roman aristocrat Crassus' face as he slashes the neck of the dying gladiator Draba and the subtly bisexual "oysters" and "snails" seduction scene between Crassus and his slave Antoninus."

Bron : "Spartacus, film and history", Martin Winkler, 2007


avatar van notnotfun

notnotfun

  • 617 berichten
  • 0 stemmen

rep_robert schreef:

(quote)

In een spektakel film als dit is het idd wel belangrijk. Bij een film die zich in een kamer afspeelt o.i.d. maakt het me geen reet uit in wat voor format het is. Ligt puur aan het feit of een film zoiets nodig heeft of niet. Veel films hebben dat niet wat mij betreft.

16:9 is altijd prettiger om naar te kijken. Is veel natuurlijker en daarbij komt dat 4:3 oubollig oogt, al is dat laatste (misschien) niet voor iedereen zo.


avatar van moviemafketel

moviemafketel

  • 19752 berichten
  • 2118 stemmen

Nou, geloof nou niet dat ik Spartacus opeens geweldig vindt als het anders is dan 4:3. Maakt het acteerwerk niet opeens beter of zo. En ik was ook niet zo ondersteboven van de veldslagen. Alleen die boomstammen die in de fik naar beneden werden gerold waren wel gaaf.


avatar van notnotfun

notnotfun

  • 617 berichten
  • 0 stemmen

Dan houd het op idd .


avatar van dutchtuga

dutchtuga

  • 16970 berichten
  • 4101 stemmen

nightbreed schreef:

Ooit eens op tv gezien en ik dacht: Hey, die ga ik (weer eens) kijken. Toen ik zag dat hij in 4:3 werd uitgezonden ben ik meteen afgehaakt. Ik snap niet hoe ze het in de kop halen om een film zo te verkrachten. :S

Inderdaad een schande. Die mensen bij die zenders snapper echt de ballen van.


avatar van Nomak

Nomak

  • 11634 berichten
  • 0 stemmen

moviemafketel schreef:

Nou, geloof nou niet dat ik Spartacus opeens geweldig vindt als het anders is dan 4:3. Maakt het acteerwerk niet opeens beter of zo.

Je vindt het misschien niet beter, maar een liefhebber van de film gaat het wel minder vinden als er ineens 40% van het beeld wordt weggeknipt.


avatar van moviemafketel

moviemafketel

  • 19752 berichten
  • 2118 stemmen

Ach, beetje interessant-doenerij wat mij betreft. Je mist een stukkie grond of lucht etc., boeiend. De film was duidelijk genoeg te zien en te volgen.

Als het je lievelingsfilm is dan ben je misschien wat kritischer ja, maar ik heb in ieder geval niet het idee dat ik iets cruciaals gemist heb door 4:3.


avatar van Nomak

Nomak

  • 11634 berichten
  • 0 stemmen

Kijk eens naar dit voorbeeld moviemafketel. Zo zie je hoeveel er weggeknipt wordt.


avatar van moviemafketel

moviemafketel

  • 19752 berichten
  • 2118 stemmen

Ja, dat is veel en bij een film als LOTR zou dat erg zonde zijn, aangezien er juist zoveel aandacht is besteed aan de hele setting.

Maar bij Spartacus zou ik dan misschien wat meer zwaarden of bomen of wat dan ook in beeld zien? Ik geloof niet dat ik specifiek bij deze film iets cruciaals gemist heb. Maakt het trouwens nog iets uit als je met je afstandsbediening 16:9 doet? Of werkt dat niet zo?


avatar van Nomak

Nomak

  • 11634 berichten
  • 0 stemmen

Helaas, met je afstandsbediening kan je er niets aan doen bij een uitzending op tv of een dvd met verkeerd beeldformaat.

Ik weet niet of er bij Spartacus veel cruciaals is weggeknipt, maar ik ga ervan uit dat bij zo een epische film de achtergronden wel belangrijk zijn. Al heb ik Spartacus nog niet gezien.

Bij Halloween heb ik de Nederlandse 4:3 dvd eens langs de Engelse 16:9 dvd gezet. En ook daar vallen dingen en personages gewoon uit beeld.

Ik bedoel maar, het is gewoon jammer om als zender een film in een verkeerd beeldformaat uit te zenden terwijl ze wel de mogelijkheden hebben om het goed te doen.


avatar van rep_robert

rep_robert

  • 27517 berichten
  • 4085 stemmen

Ja oké, op deze manier valt er wel veel weg. Maakt het overigens ook uit als ik een dvd erin mik die breedbeeld bedoeld is op een oude beeldbuis pleur?

Origineel zal zo'n film als Spartacus ook gewoon 4:3 zijn geweest, bedoel maar dat het daar toch niet zo veel uitmaakt?


avatar van moviemafketel

moviemafketel

  • 19752 berichten
  • 2118 stemmen

Dus je bent geen filmliefhebber als je bepaalde afgeknipte stukjes niet mist? Die geknipte stukjes worden pas cruciaal als je zonder die stukjes niks meer van de film zou snappen. Spartacus is uit 1960 en dat is duidelijk te merken. Ik heb niks moois of bijzonders gemist.

Bij LOTR is de hele setting zo mooi dat ik elke cm wil zien, hoe onbelangrijk zo'n detail dan ook is. Die kijk ik dan ook echt liever op DVD dan op tv ja.

Tsja moet je vooral je bericht weghalen notnotfun


avatar van Nomak

Nomak

  • 11634 berichten
  • 0 stemmen

rep_robert schreef:

Maakt het overigens ook uit als ik een dvd erin mik die breedbeeld bedoeld is op een oude beeldbuis pleur?

Is geen probleem, dan krijg je gewoon zwarte strepen boven en onder het beeld.

rep_robert schreef:

Origineel zal zo'n film als Spartacus ook gewoon 4:3 zijn geweest, bedoel maar dat het daar toch niet zo veel uitmaakt?

Neen hoor, origineel uitgebracht in breedbeeld.


avatar van notnotfun

notnotfun

  • 617 berichten
  • 0 stemmen

notnotfun schreef:

Bij LOTR mis je toch ook niks cruciaals? Het niet zo dat de ring telkens buiten beeld valt . Wat je mist is net zo cruciaal als bij Spartacus (of welke film dan ook).

Je kunt niet zomaar een film verknippen. Dan klopt er niets meer van de kaders, composities e.d. zoals de filmmaker ze voor ogen had. Bij totaalshots is dat misschien niet altijd een ramp, bij personen des te meer, maar eigenlijk is het sowieso not done. Je bent filmliefhebber (of niet).

moviemafketel schreef:

Dus je bent geen filmliefhebber als je bepaalde afgeknipte stukjes niet mist? Die geknipte stukjes worden pas cruciaal als je zonder die stukjes niks meer van de film zou snappen. Spartacus is uit 1960 en dat is duidelijk te merken. Ik heb niks moois of bijzonders gemist.

Bij LOTR is de hele setting zo mooi dat ik elke cm wil zien, hoe onbelangrijk zo'n detail dan ook is. Die kijk ik dan ook echt liever op DVD dan op tv ja.

Tsja moet je vooral je bericht weghalen notnotfun

Ja tuurlijk .


avatar van moviemafketel

moviemafketel

  • 19752 berichten
  • 2118 stemmen

notnotfun schreef:

(quote)

(quote)

(quote)

Ja tuurlijk .

Wat heb ik specifiek gemist dan bij Spartacus, waardoor ik de film niet meer zou begrijpen of juist van mijn stoel zou springen hoe zonde het wel niet is dat ze zoiets moois hebben weggeknipt?

En is altijd een beetje kinderachtige smiley, wat wil je daar nou mee zeggen?


avatar van rep_robert

rep_robert

  • 27517 berichten
  • 4085 stemmen

Sommige mensen kijken geen film om te kijken of de zoomlens, de camerashots wel gewaagd zijn, de kadrering, de belichting wel optimaal is of de cutscenes professioneel eruit zien etc. etc.

Alsof je persé een filmliefhebber bent als je alleen op de kloterige kutdetails let, waar er helaas op MovieMeter een boel users van rondlopen. Soms lijkt het wel alsof mensen niet meer kunnen genieten hier en ze de film afkraken omdat ze meer bezig zijn met de technische aspecten van een film.


avatar van notnotfun

notnotfun

  • 617 berichten
  • 0 stemmen

moviemafketel schreef:

En is altijd een beetje kinderachtige smiley, wat wil je daar nou mee zeggen?

Dat ik geen enkele reden heb om dat bericht te verwijderen? Ik haal nou eenmaal mijn berichten (tijdelijk) weg wanneer ik ze aanpas. Ik ga er niet van uit dat iemand ze meteen leest.

Maar om even terug te komen op het verhaal, jullie hebben er duidelijk niks van begrepen. Waar je dat verhaal vandaan haalt, rep, is me een raadsel . Het gaat hier om 2 dingen.

1. Dat 16:9 simpelweg altijd fijner kijkt. Je ziet namelijk meer in de breedte dan in de hoogte. Zo'n verhouding is dan ook veel natuurlijker.

2. Dat het veranderen van aspect ratio andere beelden (= een andere filmbeleving!) oplevert. Soms zie je te weinig, soms zie je teveel. In beide gevallen ziet het er niet uit. Dat merk je ook meteen. Maar het is toch ook logisch? Een filmmaker filmt iets met een bepaalde bedoeling. Hij wil iets juist wel (of niet in beeld). Het verknippen van iets (en het woord zegt het al) slaat nergens op: je knipt beelden weg die er eigenlijk in horen. En andersom natuurlijk.

En dat heeft allemaal niks te maken met feit dat Spartacus uit 1960 komt, je elke cm van LOTR wilt zien of camerashots die gewaagd zijn ...

Het fijne weet ik er ook niet van. Hier dus 2 links:

http://en.wikipedia.org/wik...

http://www.moviemeter.nl/fo...


avatar van Friac

Friac

  • 1323 berichten
  • 1056 stemmen

EINDELIJK Spartacus gezien, en daarmee heb ik geloof ik alle (uitgegeven) films van één van mijn lievelingsregisseurs gezien. Ik had opgevangen dat Kubrick zelf niet al te gelukkig was met Spartacus, en ik moet zeggen dat het van alle Kubrickfilms voor mij eveneens één van de minst interessante films van zijn hand is. Op een manier voel je dat het om een "opdrachtfilm" ging waar hij pas in een later stadium bij betrokken werd, en bij momenten heb ik me wat zitten ergeren omdat het vaak begon te lijken op één grote egotrip van executive producer/hoofdrolspeler Kirk Douglas.

Dit alles neemt niet weg dat Spartacus een erg goede film is, geschoeid op Hollywoodiaanse leest. De heldere kleuren en de vele vista's in de film zijn prachtig, de massascènes komen bijzonder indrukwekkend over en de verzamelde sterrencast oogt behoorlijk indrukwekkend. Dit alles zorgt voor een typische "grandeur" die je gewoon bent van Hollywoodklassiekers uit het Gouden Tijdperk.

De film is doorspekt met gevatte politieke commentaar en snedige humor, en het merendeel van de cast kwijt zich uitstekend van zijn taak. Het verhaal wordt mooi verteld en op een ontroerende manier beëindigd. Hoe het komt dat de slaven aanvankelijk collectief Spartacus als hun nieuwe leider aanvaardden snap ik niet helemaal, maar het helpt het verhaal natuurlijk wel een stuk vooruit

Positief ook is dat de ruim 180 minuten erg vlot opschoten, op nagenoeg geen enkel moment begint de film te slepen. Weliswaar oogt de film bijzonder klassiek en zijn er te weinig momenten van échte ontroering: daarom voelt Spartacus voor mij aan als een goed gemaakt werkstuk waar veel zorg aan besteed is, maar an sich voelt de film minder origineel/groots aan dan de échte Kubrickmeesterwerken.

3,5*


avatar van erik neuteboom

erik neuteboom

  • 358 berichten
  • 223 stemmen

Groots en meeslepend spektakelstuk met Kirk Douglas in uitmuntende hoofdrol als de slaaf Spartacus, wel wat pathetisch maar dat vind ik horen bij films uit de oude doos zoals Ben Hur, Quo Vadis en Cleopatra. Ook het felle en opvallende kleurenpatroon hoort bij die tijd net zoals de manier waarop de massa scenes zijn gespeeld en de decors eruit zien. Toch kijk ik er liever naar dan die moderne Spartacus variant die onlangs op tv was of die vreselijk tv serie die alleen maar om sex en bloederige scenes draait. Er zit in deze oude Spartacus (40 jaar geleden opgenomen) een prettige warmte hoewel het soms wat statisch oogt en soms zakt mijn aandacht wat weg. Maar in mijn optiek zijn er genoeg elementen om deze 50 jaar oude film als klassieker te bestempelen.


avatar van AGE-411

AGE-411

  • 10342 berichten
  • 750 stemmen

moviemafketel schreef:

Die dikke slaven-handelaar vond ik wel erg komisch.

Het meest komische is dat die als 2 druppels water op mijn kotbaas lijkt (zelfde verwilderde haarsnit en baard).

Morgen eens uitgebreid bespreken.


avatar van AGE-411

AGE-411

  • 10342 berichten
  • 750 stemmen

EPIC!


Films al deze kunnen eigenlijk maar 2 richtingen op:
- Ze kunnen langdradig, saai, overbodig melig en ongeloofwaardig zijn
- Ze kunnen voorbij vliegen en me met verstomming slaan

Bij Spartacus was het dit laatste. Een van Kubricks betere films (die ik totnutoe zag).

Deze film is een soort van 1960-versie van Braveheart, met minder geweld en bloed vergieten, maar met steengoede dialogen en politieke intriges uit de Romeinse tijd.

Het enige wat films in mijn ogen kan devalueren zijn overbodige liefdesverhalen. Maar in deze film komt die clu (net zoals in Braveheart) maar op het einde. De scene waar de gekruisigde spartacus zijn zoon en vrouw ziet vertrekken in vrijheid vlak voor hij sterft

Ik was ook bang voor de gevechten; Ik dacht dat ze er knullig gingen uit zien... maar ook dat werd meteen ontkracht! Ik vind de gevechten er zelf beter uit zien dan die in de hedendaagse films, waar men in 1 seconden gevecht soms 5 shots. Gevolg is dat je de meeste vechtscénes dan ook niet echt duidelijk kan zien en je wil doorspoelen naar het einde van het gevecht. Hier dus niet

Dat Kubrick werkelijk alle acteurs kon doen inleven in hun rol is ook te zien aan de acteerprestaties. Op geeneen moment valt er iemand door de mand.

De locaties in zulke films zijn zeer belangrijk. Al vraag ik me wel af of deze film daadwerkelijk in Italië gefilmd is? Ze zien er allesinds prachtig uit.


Misschien een klein foutje is de scene waar men de slaven door de sneeuw ziet lopen. In de volgende scéne zien we een vrouw en een man een baby'tje begraven. Geen sneeuw meer of bevroren ondergrond. De achtergrond ziet er ook nogal groen uit.

Een ander klein minpuntje is de 'overture' en de lange openingscredits. De eigenlijke film begint pas op 7:30

Overgens: Op een bepaalde moment doodt het slavenleger 19.000 man van het Romeinse leger: da's een hele hoop.
In de laatste scéne moet het normaalgezien een groter leger zijn, maar daar staat toch echt niet meer dan 19.000 op het veld? (mooi massascene wel)
En hoe doen ze eigenlijk die oefentuigen in die gladiatorschool draaien? Benzinemotor ofzo?
Maar dat doet eigenlijk geen afbraak aan de eigenlijke film.



4,5*


avatar van AGE-411

AGE-411

  • 10342 berichten
  • 750 stemmen

Ik wist het dat hier een andere poster voor was!

Ik vroeg me al af waarom iemand die hier recentelijk heeft gewijzigd.

De vorige was veel mooier!