Fanny och Alexander (1982)

Fanny och Alexander verteld het verhaal van de familie Ekdahl begin 20e eeuw. Nadat de familie gezamenlijk kerstfeest heeft gevierd, overlijdt de toneelspelende vader van Alexander plotseling. Zijn moeder hertrouwd met een Lutherse Bisschop en het leven van de kinderen wordt een grote hel.

Fanny och Alexander zou je het beste kunnen omschrijven als een bij vlagen surrealistische, filmtechnisch sterke, Zweedse soap met filosofische symboliek. De film begint met een bijzonder sfeervol kerstfeest in het ouderlijk huis van de Ekdahls. De prachtige sfeervolle beelden van het kerstfeest, die rechtstreeks uit een kerstkaart lijken te komen, contrasteren met de harde tragedie die na de dood van Alexander’s vader zal volgen. De film wordt een sombere geschiedenis over de wrede Lutherse Bisschop (die blijkbaar geen celibaat handhaven zoals een normale bisschop dat doet) om vervolgens om te slaan in een soort Fantasy over spookverschijningen. Door dit mysterieuze aspect wordt de film naar mijn mening net wat interessanter.

De titel is misschien niet goed gekozen. Alexander speelt een hoofdrol in het verhaal, maar Fanny blijft toch wel heel erg op de achtergrond en er zijn nauwelijks scènes waar er echt interactie is tussen de twee. De hele familie Ekdahl lijkt de hoofdrol te bekleden. Overigens was dit toendertijd de grootste Zweedse film ooit, met 60 reguliere acteurs, 1200 figuranten en een budget van $6 miljoen. Het acteerwerk is soms theatraal maar wel van bijzonder hoog niveau.

Ondanks de bijzonder lange speelduur van de miniserie wist de film de aandacht goed vast te houden. Toch was het bij vlagen wel langdradig. Theaterregisseurs zoals Ingmar Bergman lijken te leven in een theatrale wereld waar iedereen filosofische monologen houdt zonder einde en waar je iemand in een lange preek kan beledigen en die persoon rustig wacht tot je daarmee klaar bent om met een reactie te komen. Realistisch is het niet, maar charmant is deze theatrale wereld wel. Hoewel de film soms best langgerekt was, werden bepaalde zaken ook vrij vluchtig behandeld. Neem bijvoorbeeld de mummie, de spoken of het mysterieuze neefje van de joodse koopman.

Voorheen had ik alleen Det Sjunde Inseglet en Vargtimmen gezien en ik moet zeggen dat het een verademing is om Bergman ook eens in kleur aan het werk te zien. Hij gebruikt de prachtige eastmancolor-kleuren dan ook op een uitstekende wijze. De film is bijzonder mooi geschoten en enkele shots waren zelfs briljant.

Fanny och Alexander is een uitstekend kostuumdrama met Bergman’s gebruikelijke symboliek en religieuze en filosofische thema’s. Soms kan het een beetje langgerekt zijn, maar nergens gaat de film vervelen. Mooi stukje pure cinema.

Dit lijkt me nu bij uitstek een film waar iedereen wel iets in kan zien. Allicht niet de volle vijf uur, maar genoeg voor wat normaal al de speelduur van een hele film is. Van het heerlijk kabbelende eerste deel met een zeker ritme ook en de warme decors en mooie kostuums of juist later meer van een film op mystiek, filosofisch en vooral symbolisch niveau. Met dat laatste heb ik meestal minder, maar zolang in eerste instantie de film genietbaar is stoor ik mij daar niet aan en kan het zelfs van meerwaarde zijn als de film is afgelopen. Bij Bergman's Såsom i en Spegel had ik daar wel last van.

Wat het meest opvalt is vooral het uiterlijk. Met die mooie rijke decors, protserig en tegen het kitscherige aan, maar wel iets waar ik van kan genieten. Dan is de overgang naar de kille bisschopswoning enorm invoelbaar. En zelfs de witte frisse buitenwoning van de familie Ekdahl voelt enorm warm aan ineens. En aan het eind is de witte tafel met veelal mensen met lichte kleding enorm opluchtend, om de cirkel vervolgens rond te maken en in de decors van het begin te eindigen. Daarnaast enkele leuke shots en vooral een fantastische eerste vijf minuten met die mooie muziek en later die geluiden van klokjes. In ieder geval enorm sfeervol.

Maar het is ook een interessante film om te zien. Vooral de bisschop is een enorme boeiende persoon. Je kan de duivel in hem zien, of iemand die wel degelijk goed wil maar waar het niet helemaal lekker uit komt. Daarnaast zou Alexander bij mij ook het bloed onder de nagels vandaan halen, dus soms begreep ik hem ook wel. Maar ook de hele familie Ekdahl die vrij genuanceerd is, met al hun onhebbelijkheden en die toch ook enorm sympathiek zijn. Verder een goede inkijk in het adellijk leven waar een man rustig een maîtresse erop na kan houden en zonder problemen een kind kan verwekken. Ik wil wel geloven dat dat zo vroeger kon.

Voor mij zat er veel moois in. Niet de volle vijf uur - dat kan haast niet- en soms had de film me iets meer emotioneel mogen raken, maar de film verveelde werkelijk nergens en die vijf uur gingen opvallend gladjes voorbij. Dit is wel één van de betere van Bergman. 4,5*.

Deze film heet Fanny en Alexander, maar eigenlijk is het toch meer een familieportret van de familie Ekdahl. Na een wat lange - en niet al te interessante - inleiding, waarin de familieverhoudingen uit de doeken worden gedaan, vindt vanaf het huwelijk tussen Emilie en de bisschop een keerpunt in het verhaal plaats. Het wordt allemaal wat zwaarmoediger. Fanny och Alexander is de minste film die ik tot nu toe van Bergman heb gezien. De twee titelpersonages komen niet echt uit de verf, Fanny komt zelfs maar erg weinig aan bod. Verder lijkt het verhaal hier en daar nogal snel sprongen te maken, maar wellicht is dat in de miniserie minder het geval. De overgangen in de film voelen, ondanks de aanzienlijke speelduur, hier en daar wat abrupt. De rol van de bisschop is wat zwaar aangezet om echt te overtuigen en wat Bergman nu precies wil overbrengen met dit niet erg boeiende familieportret is mij niet echt duidelijk geworden.

Mooie film waarbij veel thema's aan bod komen, waaronder de clashende werelden van de kunst, de dromers versus die van de religie, de traditie- als na de dood van de kunstminnende Oscar zijn weduwe kiest voor de bisschop is dat mooi gevangen in één shot van de kerk die uittorent boven het theater. Waar de sympathie van Bergman ligt is niet moeilijk te raden, het vreugdeloze, in strenge regels gevatte leven in de bisschopswoning contrasteert met het losbandige, warmere huis van de Ekdahls.

Ook als familiekroniek is Fanny och Alexander bijna onovertroffen, de vele familieleden en ook het personeel worden met een aandacht en detail beschreven zoals ik niet vaak zag op film. Zwart-wit wordt het nergens, en juist die nuance maakt het zo geloofwaardig. Ook de hoofdpersoon, overtuigend gespeeld, is soms een vervelend joch. Het maakt hem niet minder sympathiek, wel meer levensecht. De scenes bij de bisschop zijn indringend, vooral dankzij de geweldige rol van Jan Malmsjö. Hij maakt van de bisschop een enerzijds rechtlijnige maar ook onberekenbare en complexe figuur. Maar de acteerprestaties zijn eigenlijk zonder uitzondering goed. Ik las dat Bergman Liv Ullman, Max von Sydow en ook Ingrid Bergman had gevraagd voor een aantal van de hoofdrollen, had ook kunnen werken maar het casten van de uiteindelijke, internationaal minder bekende acteurs heeft goed uitgepakt.

De decors zijn mooi en de Oscarbekroning is terecht, toch ook wel verrassend gezien het een niet-Engelstalige film is en er wel een paar contenders waren.

Ingmar Bergman bedoelde 'Fanny Och Alexander' als zijn afscheidswerk en zo ziet het er ook uit. Alle thematiek uit zijn vorige films komt aan de orde enm wordt bekeken door de ogen van het kind Alexander die je niet anders kunt bekijken dan een jeugdversie van de regisseur zelf. Alle emoties die een kinderleven kunnen domineren passeren de revue: familiegeluk, verbazing over het gedrag van volwassenen, angst, opstandigheid, fantasie, ontluikende sexualiteit. Kortom: 'Fanny Och Alexander' is een ware tour-de-force die het beste bekeken kan worden in de uitgebreide televisie-versie van ruim 5 uur. Ook daarin komt het gebruikte kleurenpalet (van uitbundig in het gelukkige deel van het verhaal tot zeer grijs in het angstige deel) uitstekend tot zijn recht.

Het eerste deel bij de familie Ekdahl ziet er prachtig uit; kosten noch moeite lijken te zijn gespaard om tot in de details heel geloofwaardig een rijke artistieke familie in 1907 af te beelden. De familie blijkt zeer decadent te zijn en dit deel zit vol met seks, drank en feest, maar qua verhaal gebeurt er eigenlijk niks bijzonder waardoor de anderhalve uur kijken naar het kerstfeest snel wat langdradig en saaiig wordt.

Het tweede deel bij de bisschop (en zeker ook het deeltje bij de joodse familie) is nog steeds prachtig, al mis je in het begin de decadente pracht en praal, maar nu wordt ook het verhaal spannend. De film ontwikkelt zich dan als een soort psychologische horror met de bisschop from hell en de jongen Alexander die geesten ziet en de rol van Hamlet lijkt aan te nemen. Dit tweede deel is adembenemend in alle opzichten en rechtvaardigt m.i. de hoogste score. Het thema van de duivelse priester is al vaak opgevoerd (laatstelijk nog in Brimstone (2016) - MovieMeter.nl) maar ik geloof niet dat het ooit zo goed - want opnieuw zo geloofwaardig – is uitgewerkt.

Misschien was het lange, saaiige eerste deel ook wel nodig voor het contrast tussen enerzijds de vrolijkheid en ode aan de verbeelding en het spel bij de kunstenaars en kinderen en anderzijds de terreur van de waarheid en het serieuze bij de serieuze, morele en eerlijke volwassenen zoals de bisschop. Ik begrijp overigens niet zo goed wat Fanny in de titel doet want zij speelt geen rol van betekenis in de film, althans niet in de ingekorte bioscoopversie die ik zag (al zal men misschien anders zeggen ‘en Fanny dan want zij is wel de hele tijd bij Alexander?’).

Fanny och Alexander is een film van de Zweedse regisseur Ingmar Bergman. Het was de laatste bioscoopfilm van Bergman, die later nog wel enkele televisiefilms regisseerde. De film speelt in Uppsala in het begin van de twintigste eeuw. Als de vader van Fanny en Alexander sterft, hertrouwt hun moeder Emilie met een bisschop die zeer streng voor zowel moeder als kinderen blijkt te zijn. Ze leven opgesloten in de kanselarij van de bisschop totdat de kinderen door vrienden van hun familie het huis uitgesmokkeld worden.

De film duurt in totaal 312 minuten, ruim zes uur dus, en het is me een raadsel hoe ze dit destijds in de bioscoop hebben kunnen krijgen. Het kostte mij al moeite de hele rit uit te zitten, en dan heb ik het nog in twee avonden uitgekeken. Er zitten dan ook beslist langdradige stukken in de film, maar bij mij overheersen toch de mooie scenes, zoals de scenes tussen de harteloze bisschop en de assertieve Alexander. Je voelt als het ware de onmacht van de jongen tegen zijn onverbiddelijke stiefvader.

Al met al is Fanny och Alexander een uitstekend kostuumdrama met Bergmans gebruikelijke symboliek en religieuze en filosofische thema’s. Soms kan het een beetje langgerekt zijn, maar nergens gaat de film vervelen. Mooi stukje pure cinema. 3,5*

De versie van ruim drie uur in het filmhuis gezien. Het duurde lang voor ik erin kwam. Ik vroeg me zelfs af of ik het wel leuk zou vinden, maar toen kwam ik er redelijk goed in en begon ik mij te vermaken. Er zitten echter ook stukken in die ik langdradig vind en die mij niet of nauwelijks boeiden. Naar het eind toe vond ik het steeds moeilijker om mijn aandacht erbij te houden en had ik het wel gezien. Het acteerwerk vind ik erg goed en de film heeft sfeer en wist mij soms echt te raken. Dat zijn pluspunten. Voldoende! 3,5*

Das Weiße Band is een ode aan het menselijk leven.

Een sober gestileerde familievertelling van ongekende schoonheid.

Op serene wijze introduceert Michael Haneke zijn karakters en ontvouwt hij de intriges in een mediterende stijl.

Ook al is Bergman 'grotesker' , Haneke is zéker geïnspireerd.

Boeiende en interessante film van Bergman. Niet het meesterwerk dat ik er in zie, maar de kwaliteit en de zorg voor deze productie is zeker aanwezig. Een film die het ook moet hebben van zijn contrasten zoals bijvoorbeeld het vrolijke begin met het kerstdiner en het latere sombere onderkomen van de bisschop óf de uitzonderlijke assertiviteit van Alexander ten aanzien van zijn dominante stiefvader. Een film die zich afspeelt in een tijdsgeest waar we ons vandaag de dag weinig nog van kunnen voorstellen. De vrouw of echtgenote die als een soort vogeltje in een gouden kooi naar de pijpen moet dansen van haar man om de voorkomen dat ze bij een eventuele echtscheiding de voogdij over haar eigen kinderen zou verliezen.

Qua verhaal zeker geslaagd, misschien iets te langdradig soms, maar het blijft beklijven. Verder technisch meer dan ok. Een goede compositie, cinematografie, decoropbouw en mooie kostuums. Ook het kleurgebruik werd prima verzorgd. Het zorgt er mede voor dat het contrast van het begin en de woning van de bisschop extra uit de verf komen. Knappe acteerprestaties ook die het allemaal authentiek maakten. Vooral de bisschop zal me bijblijven.

Terecht destijds een aantal Oscars in de wacht gesleept. Misschien moet ik me ooit ook eens wagen aan de vijf uur durende versie.

Eerste Bergman.

Het heeft toch wel langer geduurd dan ik eigenlijk van plan was, maar uiteindelijk duurde het ook niet te lang. Althans, naar mijn mening. Ik wist wel een beetje wat me te wachten stond van Bergman, en lang had ik er eigenlijk gewoon geen zin in. Toen deze op TV kwam heb ik hem toch maar meegepakt en aangezet.

De film weet voor een groot deel van zijn lange speelduur te intrigeren, wat ook de doorslag geeft voor een voldoende. Waarom het geen hoge voldoende is heeft als reden dat ik de film erg wisselvallig vond. Misschien wel 1 van de meest wisselvallige films die ik ooit heb gezien.

Er schijnt een relaxte behind-the-scenes te zijn geweest, maar toch voelde het erg aan alsof de acteurs behoorlijk onder druk stonden. Vooral Guve speelt zeer geforceerd. Zijn bewegingen en dialogen komen mak over, alsof hij een bord aan het oplezen is of een spelletje Just Dance voor de camera speelt. Alles wat die koter doet voelt onnatuurlijk aan.

Een aantal andere castleden vond ik overigens niet veel briljanter. Iedereen eist veel ruimte op, maar deze benutten is een ander verhaal. Sommige rollen hebben zo wel z'n momenten, denk maar aan Malmsjö die best angstaanjagend is soms. Ook Edwall vond ik sterk spelen. Andere rollen verschillen tussen onzichtbaar en wel oké.

Het eerste uur (ik heb de 3-uur versie gezien) vond ik wellicht het beste stuk van de film, waarmee ik klaarblijkelijk tegen de stroming inga. Ik vond het vooral een intrigerend stuk, de details zijn magistraal en de sfeer zit er maximaal in. Het volledige eerste uur bleef boeien terwijl er niet perse veel werd laten zien. Dat is maar weinig regisseurs gegeven.

De twee uren daarna vond ik alweer wat minder, wat mij betreft een dalende lijn. Zodra de film meer druk en verantwoordelijkheid legt op de kinderen begint het allemaal wat houteriger te worden. Het gaat allemaal steeds minder intrigeren, ondanks dat ook het tweede deel van de film zo zijn momenten heeft.

De film verschilt van soms briljant naar soms compleet belachelijk. Briljant vond ik de surrealistische tussendoortjes en het sterfbed van Edwall. Die hand die werd losgetrokken is voelbaar. Prachtig geacteerd ook. Belachelijk vond ik bijvoorbeeld het verhaal van Alexander over de geesten en de scenes waarbij de film te veel begint te leunen op dialoog.

Zo blijft de film wisselen van zeer sterke emoties tot erg duffe stukken. Het cijfer is daarom ook tussenin omdat ik de balans gewoon niet kan leggen in wat ik goed vond en wat ik minder vond. Het verschilt constant. Daarbuiten vond ik enkele sceneovergangen waarbij de lawaaierige natuurbeelden overgaan in stille ruimtes wat slordig. Ik weet het niet, ik hou er niet zo van.

Het blijft allemaal wel intrigeren, en ik vond het eerste uur het beste stuk. De emoties zijn soms erg rauw en knap, maar de film heeft ook zo zijn duffe momenten. 188 minuten is erg veel gevraagd van de kijker, maar het feit van Bergman weet te intrigeren maakt het wel goed. Ik was allang blij dat er nog meer regisseurs waren die uit leegte op het eerste gezicht toch nog weten te "vullen" op het witte doek.

Pfoeh.

Dit moet één van de meest onevenwichtige films zijn die ik ooit gezien heb. De veel te lange speelduur van 3 uur zorgt daar wellicht voor. Maar wat is het een soep geworden, na dat olijke eerste uur vol kitsch en luidruchtige nonkels die zich bezighouden met overspel. De aankleding mag er dan wel naar zijn, qua cameravoering is het toch wat te saai om enige visuele flair op beeld te brengen.

Nadien neemt de film een ommezwaai van jewelste door toe te werken naar misbruik. Ik was de film zonder enige voorkennis ingegaan - behalve dan dat de regisseur Ingmar Bergman is, bekend genoeg maar waarvan ik nog niets gezien had -, en dan is dergelijke wending wel een verrassing gezien de sfeer van het eerste uur.

Helaas doet eigenlijk ook die wending behoorlijk soapachtig aan. Ik ben daar absoluut niet voor en bijgevolg heb ik me echt door de film moeten slepen. Qua kennismaking met een nochtans hoog aangeschreven regisseur kan dit tellen. Ik zal nog wel een klassieker van hem een kans geven, maar dan toch eentje die wat minder van mijn kostbare tijd in beslag neemt.

1,5

Na 15 jaar ofzo weer eens herzien (5-urige director's cut). Ik kon me er eigenlijk nauwelijks meer iets van herinneren. Maar wat een kijkgenot, alle Bergman-thema's zitten in deze verrassend onderhoudende miniserie. Het is intensief maar luchtig genoeg, heerlijke kost, en tegelijk ongrijpbaar vanwege vele mysterieuze verwikkelingen en complexe karakters. Fijne gewaarwording dat dit soort werk dat ik lang geleden op een voetstuk hief (heefde?), de toets der tijd zo goed doorstaat en met het ouder worden eigenlijk enkel méér diepgang krijgt.

Tot slot nog mijn belangrijkste constatering, namelijk dat Ewa Fröling (Emilie) serieus als twee druppels lijkt op Emilia Clarke (queen of dragons). Of eigenlijk andersom dus. Niet gewoon maar het uiterlijk maar zelfs in de uitdrukkingen. Bizar, ga dat checken!

Fantastisch nostalgisch magisch magnifiek

En in mijn top allertijden :

https://youtu.be/T1VOhm8splA

Goeie film over een Zweedse familie aan het begin van de twintigste eeuw. De hele aankleding is prachtig en neemt je een ruime eeuw mee terug in de tijd. Dit familiedrama is aan de lange kant (ik heb de bioscoopversie gezien) en soms ook wat langdradig. Wel een aantal sterke scenes (vooral de momenten tussen de jongen en bisschop). Mijn eerste kennismaking met Ingmar Bergman.

In het begin van het eerste bedrijf zit een beeld van de kathedraal van Uppsala, met daartegenaan geplakt het theater van de familie Ekdahl. Dat maakt meteen duidelijk om welke tegenstelling het hier gaat: theater tegenover religie.

Theater is tegelijk een venster op de wereld en een vlucht uit de wereld. De tienjarige Alexander experimenteert met een poppenkast en een toverlantaarn. Hij fantaseert verhalen, wat soms uitgelegd wordt als liegen. Fanny is een toeschouwer die steeds partij kiest voor haar broer.

De titel had ook Ekdahl vs. Vergérus kunnen zijn. De tegenstelling tussen de twee families blijkt uit de interieurs. Bij de familie Ekdahl is er veel licht, met kleur, bloemen, schilderijen, draperieën en kantwerk. Bij de familie Vergérus is alles donker en sober, met veel grijs en bruin.

De oude weduwe Helena heeft een progressieve kant, want ze laat het personeel mee aan tafel zitten op kerstavond. Oscar is de zoon die de theatermicrobe doorgeeft; Gustav de rokkenjager en Carl de speelvogel met schulden en een lorgnet. Z’n Duitse vrouw Lydia zingt een lied van Schumann. Het strijkkwintet van dezelfde componist dient als achtergrondmuziek.

Door te hertrouwen verkiest Emilie Ekdahl duisternis boven licht, maar later krijgt ze daar spijt van. Als bisschop vertegenwoordigt Edvard Vergérus het hoogste lutherse gezag, en ook thuis spreekt hij alsof hij op de preekstoel staat. Zijn onbuigzaamheid leidt ertoe dat Alexander het bestaan van God in vraag gaat stellen.

Een derde partij vormt de joodse familie Jacobi. Als woekeraar heeft Isak een stereotiep kantje, maar hij is vooral een goede vriend van de Ekdahls – en minnaar van Helena. De raadselachtige Ismael wordt door een vrouw gespeeld.

Shakespeare is aanwezig met citaten en allusies, en de lange versie telt vijf bedrijven. Bijgestaan door een souffleur en geweldige klankeffecten speelt Oscar de vader van Hamlet. Net als koning Claudius verschijnt hij later als spook – al gebeurt dat slechts in het hoofd van z’n nabestaanden.

De cast van bekende en minder bekende acteurs doet het voortreffelijk. Mooie rollen zijn er voor Ewa Fröling, Gunn Wållgren, Erland Josephson en Harriet Andersson. Het is moeilijk te geloven dat de lelijke dienstmeid Justina door dezelfde actrice gespeeld wordt als de titelrol in Sommaren med Monika (1953).

Er zitten autobiografische elementen in. Ingmar Bergman werd geboren in Uppsala en had veel gemeen met Alexander. Z’n autobiografie heet Lanterna Magica. Z’n vader was een lutherse dominee met wie hij vaak overhoop lag. Dit grootschalige, zeer persoonlijke werk is het laatste hoogtepunt in de carrière van een van de grootste regisseurs.

Een nieuw jaar, een nieuwe kans voor Ingmar Bergman. Bij Persona en Höstsonaten had ik telkens het gevoel dat er een muur tussen mij en de film stond waar ik niet doorheen kon, maar daar had ik bij deze geen last van. Voor mij voelt het aan als een vrij basic familie-epos over omgaan met verlies en welke keuzes er gemaakt moeten worden. Het was zo standaard, dat ik er zelfs een beetje argwanend van werd, maar dan moest de ontmoeting tussen Alexander en Ismael nog komen.

Ikzelf heb de film niet echt als saai ervaren. Van klokkijken heb ik geen last gehad, omdat er op zich wel altijd iets gebeurde, maar wat er gebeurde, vond ik nergens echt bijzonder worden. Wat mij betreft onderscheidt deze Fanny och Alexander zich niet van de doorsnee familiedrama’s. Het geschreeuw van de moeder wanneer de vader opgebaard lag, ging wel door merg en been. Ook de straf die Alexander krijgt van zijn stiefvader was een aangrijpende scène, maar voor een film van 3 uur waren de hoogtepunten wat te schaars.

Visueel valt de film wat meer in mijn smaak. Het eerste deel met het kerstfeest is erg kleurrijk. Redelijk kitcherig ook, maar dat kan ik wel hebben. Zeker omdat het ook functioneel is voor de film, doordat het contrast met de grauwe, kille kleuren van het huis van de bisschop zo groot is.

Ik vrees dat Bergman niet echt mijn ding is. Ook deze blijft hangen bij 3*, want meer dan degelijkheid vind ik niet in deze film terug.

3*