Down by Law (1986)

Jim Jarmusch maakte heerlijke films als Night on Earth, Broken Flowers, Ghost Dog en Only Lovers Left Alive. Maar ik hou niet van zijn zwart/wit films. Net als het wat teleurstellende Dead Man, ben ik niet overtuigd van zijn aanpak zonder kleur. Wat nochtans een meerwaarde kan zijn. Hier is het meer een vorm om een wat knullig acteerwerk te verbergen. Het begin leek veelbelovend, maar de personages zijn op zich niet boeiend genoeg voor de tijd dat ze krijgen. Pas in de gevangenis als er interactie komt tussen het trio, wordt het even interessant. Maar dan wordt het weer cliché. Zo boeiend zijn die personages ook niet, en veel sfeer wordt er niet opgebouwd. Een gemist kans, al maakt de muziek van Tom Waits wel wat goed.

Niet zozeer mijn ding deze film. Eerder zelfs een tegenvaller. Geen idee of Roberto Benigni er iets mee te maken heeft, maar positief beïnvloed heeft hij de film voor mij alvast niet. De scènes voor en in de gevangenis waren nog de leukste en het meest boeiende. Daarnaast vond ik het niet veel soeps meer. Waar sfeer en balans nog goed zaten in het begin, gaat het langzaam aan over tot kolder. Niet zo mijn ding, zeker niet wanneer het evenwicht zoek raakt. Een gemiste kans voor mij, jammer ...

Totaal onbekende film die ik eergisteren middag op de gok meenam bij de kringloop, en dan toch vooral vanwege het hoge cijfergemiddelde dat de film krijgt en de vergelijking die met O Brother, where art thou getrokken wordt wat een uiteraard een film is die ik wel waarderen kan.

Sterk gaat de film van start met Zack en Jack in hun leventje waar niet alles van een leien dakje gaat. Sowieso wordt er het eerste half uur een fantastische sfeer opgevoerd qua muziek, uitzichtloosheid en een fantastische montage van sobere buurten, rommelige straathoeken en verlaten en braakliggende terreinen. Het is een fraai beeld van een armoedige omgeving en zo ook de kennismaking tussen beide in de bajes, een situatie die bol staat van verveling, irritatie, ruzie maar ook banale humor. Het is toch deze eerste fase waar Lurie, een totale onbekende voor mij, een sterke indruk maakt. Zoals gezegd is het deze eerste fase die in zijn zwart wit een ontzettend fraaie en sobere stijl toont ondersteunt met een prachtige soundtrack.

Het is toon van de film.die behoorlijk omslaat wanneer paljas Benigni verschijnt. Kennelijk wilde Jarmush hier een bepaald contrast of disonant mee creëren die soms slaagt maar soms ook niet. Soms steekt de humor die Benigni brengt best wel aan en breekt hij de sleur, toch wordt zijn prietpraat toch ook regelmatig te ver doorgevoerd. De ontsnapping volgt vrij onverwacht waarna het dolen door het moeras is en ik me toch regelmatig afvraag wat het doel is van de film op dat moment of het moet gaan om de bindende factor die Benigni regelmatig is.

Down By Law begint ontzettend sterk, heeft een prachtige stijl mede vormgegeven door de Nederlandse camerman Robbie Müller, en kan rekenen op een prachtige soundtrack mede mogelijk gemaakt door de twee semi boeven van dienst Zack en Jack ofwel Waits en Lurie. Vooral John Lurie is ook een prima acteur. Ellen Barkin fraai als, altijd maar helaas kort in beeld. Het is toch de tweede fase van de film met de kenmerkende rol voor Benigni waar mijn interesse en gevoel met het geheel heel snel minder wordt. Daarom aardig voor een keer, maar ook niet meer dan dat.

De derde film van Jim Jarmusch ziet wederom af van het gebruik van kleuren. De zwart-wit kleuren beklemtonen de grauwheid die het leven van alledag tekent. De camera beweeglijker dan in Strangetr than Paradise, waarin veel lange shots waren te zien. Ook meer wisselende locaties die de film automatisch een dynamischer aanblik geven. Wel nog steeds zet Jarmusch in op het minimalisme. Veel oog voor detail in plaats van afleiding door veel handeling of hectische cuts. De film heeft een ontspannen ritme en kijkt relaxt weg.

In Down by Law belanden drie mannen om verschillende redenen in de gevangenis. Behalve fysiek opgesloten, houden ze samengeperst in één cel elkaar gevangen met hun aanwezigheid, met woorden en blikken. Met de tijd ontstaat er wat toenadering. Een voorzichtige vriendschap van drie mensen die tot elkaar zijn veroordeeld en liever geen vrienden zijn, maar het toch worden. Voorzichtige feelgood is het, maar dan gelukkig zonder het weeïge sausje dat Hollywood in zulke gevallen gebruikt.

Down by Law is mede daardoor geen film voor het grote publiek. De humor is subtiel, ietwat absurd. Spannende achtervolgingen ontbreken. De film richt zich op een type mens waarvoor niemand zich interesseert. De personages zijn geen helden. Geen voorbeelden waaraan de kijker zich genoeglijk kan spiegelen. Ze zijn pechvogels die worstelen met de omstandigheden en op zoek zijn naar een beetje geluk. Ze vertegenwoordigen hooguit een realistische vorm van heroïsme.

Down by Law heeft een traag tempo. Tussen de dialogen hangt vaak een ellenlange stilte. De camera vangt op deze momenten de gezichtsuitdrukkingen van de peronages van nabij of hun bewegingen en signaleert middels de personages een bepaalde intensiteit die te midden van de stilte wel voelbaar is, maar soms niet te duiden valt. Niet door mij, in ieder geval. Intrigerend.

Down by Law moet het niet hebben van een spannend verhaal of een sterk dramatisch plot. De kracht van de film ligt in de beelden, de beeldspraak. In de subtiele zwartgallige humor. In de eigenaardige karakters. In de sfeertekening. In het flegmatieke acteerwerk. Zelfs die vermaledijde Roberto Benigni was in deze constellatie goed te doen. Ja, fijne film.

Sommige Jarmusch-films vind ik geweldig maar net als z’n eerste film Stranger Than Paradise (1984) vind ik deze tweede film van Jarmusch weinig indrukwekkend. Het begint nog wel aardig of in ieder geval tamelijk origineel – over de zelfkant van de samenleving met twee wat tegengestelde crimineeltjes die erin worden geluisd – maar vanaf het moment dat ze in de gevangenis zitten is de vaart en de originaliteit eruit en lijkt de film nog slechts een weinig interessante parodie op gevangenisfilms met een clichématige plotontwikkelig en flauwe, koddige humor.

Matige film drie vreemden bij elkaar in de cel belanden. Een wat trage en vooral langdradige film met een simpel verhaaltje. De interactie tussen de drie verschillende mannen is hier en daar wel vermakelijk. Sommige films van Jim Jarmusch bevallen me goed, maar andere weer niet. Deze valt in die laatste categorie.

Dat Jarmusch leuke films kan maken wist ik al, maar voorlopig was ik nog geen echte topper van hem tegengekomen. Daarvoor vind ik zijn films niet altijd even interessant genoeg, maar dat is met deze Down by Law veranderd.

Zoals de meeste van zijn films die ik tot nu toe gezien heb, is deze ook weer erg sfeervol gemaakt. De keuze voor zwart-wit werkt erg goed en de scènes in New Orleans in het eerste deel barsten van de sfeer. Bovendien is het verloop van de 3 mannen die in de gevangenis belanden ook erg boeiend om te volgen. Vooral de verhaallijnen van Jack en Zack die erin worden geluisd, zijn sterk uitgewerkt.

Door hetgeen ik op voorhand had gelezen over deze film, had ik verwacht dat het deel in de gevangenis een groter deel van de film in beslag zou nemen, maar uiteindelijk blijkt dit maar een korte overgang te zijn naar het volgende deel. Nog een opvallende maar geslaagde keuze van Jarmusch is om de ontsnapping zelf tot het uiterste minimum te beperken. Er gaat geen tijd verloren aan het plannen van de ontsnapping, maar de 3 mannen staan meteen buiten. de scènes na de ontsnapping rond het moeras zijn erg knap in beeld gebracht met enkele prachtige shots.

Verder heb ik met heel veel plezier zitten kijken naar Tom Waits, John Lurie en Roberto Benigni. Vooral Tom Waits is iemand die enorm veel charisma uitstraalt en Benigni vind ik eens niet irritant en met zijn Engels notaboekje en zijn verhaal hoe hij een man heeft vermoord, krijgt hij zelfs iets sympathiek over zich.

Zonder enige twijfel is dit de beste van Jarmusch die ik tot nu toe gezien heb. Down by Law is sfeervol, erg knap geschoten en bovendien erg amusant om te volgen.

stevige 4*

"Een dj, een pooier en een Italiaan belanden in de gevangenis." Het gegeven van Down by Law klinkt als de opzet voor een mop. Het is ook wel een komedie, maar op typisch Jim Jarmusch deadpan-toon en slacker-tempo, hoewel iets minder dan gebruikelijk door de aanwezigheid van Roberto Benigni. Die kan ik normaal niet uitstaan, maar Jarmusch weet hem hier grotendeels in toom te houden.

Er gebeurt eigenlijk een hele hoop, maar alle grote gebeurtenissen worden door Jarmusch klein gehouden met de ontsnapping uit de gevangenis voorop (wat mij betreft één van de beste grappen van de film), terwijl kleine gebeurtenissen juist alle focus krijgen. Wel typisch voor die periode, want Kaurismäki en Kitano gebruiken heel erg dezelfde methode.

Hoewel ik Down by Law nog niet had gezien, zijn dan wel de films en de stijl waarmee ik als late GenXer groot mee ben geworden, dus ik heb er een zwak voor. De sterke zwart-wit cinematografie van nationale held Robbie Müller maakt het letterlijk nog mooier. Ik moet wel zeggen dat wat mij betreft dit duidelijk een voorstudie is voor Dead Man, maar dat is ook wel één van mijn favoriete films ooit.

(Gezien in Rialto De Pijp)