The Zone of Interest (2023)

Het rustige leventje van het Duitse echtpaar Rudolf [Christina Friedel] en Hedwig [Sandra Hüller] wordt bedreigd wanneer Rudolf wordt overgeplaatst naar Oranienburg, ten noorden van Berlijn. Hedwig voelt zich juist thuis waar ze nu is en wil daar haar kinderen opvoeden. Een saai huwelijksdrama dat tot meesterwerk is verheven omdat 1943 en omdat het gaat om het gezin van kampcommandant Rudolf Höss en een huis dat aan drie kanten is omringd door concentratiekamp Auschwitz. Je zou denken dat vrouwlief het uitzicht, de herrie en de stank wel beu zal zijn?! De banale gesprekken over kleding, voedsel en vakanties zijn bedoeld om te shockeren – of op zijn minst een ongemakkelijk gevoel teweeg te brengen – maar het toont vooral aan dat ook de drijvende krachten achter de Holocaust een vrij alledaags privéleven hadden. Vooral de scènes met Rudolf Höss in Berlijn zijn ronduit saai. De beste momenten betreffen een niet geïdentificeerd meisje uit het dorp dat ’s avonds eten verzameld voor dwangarbeiders. Won vier prijzen op het Filmfestival van Cannes, waaronder de Grand Prize.

rare plotomschrijving waar maar weinig van klopt , Alleen het feit van Hoss en zijn gezin klopt , de rest is triviaal of ontbreekt .

De film focust zich volledig op het gezin Hoss , waarin we vooral de dagelijkse gebeurtenissen de revue zien passeren , mevrouw Hoss is heel tevreden met wat ze heeft bereikt , een mooi leventje , een paar kinderen en een mooie tuin + een grote kas die ze zelf heeft aangelegd , als haar moeder op een gegeven moment langskomt toont ze haar vol trots wat ze allemaal heeft bereikt , je vraagt je op een gegeven moment af of ze wel weet wat er allemaal achter die muur plaatsvind , maar later in de film plaats ze een opmerking tegen een hulpje in de huishouding waaruit blijkt dat ze wel degelijk op de hoogte is .

De regisseur heeft er bewust voor gekozen geen enkele gruwel van het kamp zelf te tonen , de enige aanwijzingen

dat er wat mis is krijgen we via geluiden binnen , het blaffen van honden , gehuil van kinderen , schoten op de achtergrond , en geschreeuw van kampbewakers , maar er word niks getoont .

dat is een keuze die je maakt maar ik vond het geen sterke keuze ,de tegenstelling tussen kamp en the happy home word nooit getoont , wat er overblijft is een nogal saaie opvolging van gezins scenes gecombineerd met een tikkeltje drama wanneer mevrouw Hoss overstuur is als blijkt dat ze wellicht worden overgeplaatst .

dat deze film zo word bejubelt is mij toch wel een beetje een raadsel , ik vind er niks byzonders aan en op momenten is de film zelfs behoorlijk saai .

Ik zou de film een beetje als gimmick willen beschrijven. Dat dit naast Auschwitz speelt merk je dan wel de hele film door en er zit ook een zekere ontwikkeling in (pas na een halfuur zie je voor het eerst die torens as uitspuwen, halverwege de asrivier, later een keer het geel-oranje gloed in de nacht, etc) maar eerlijk gezegd was het punt na 5 minuten al wel duidelijk. Een gimmick derhalve waar de film de hele tijd op leunt.

Was dit allemaal precies dezelfde film geweest qua familiedrama maar dan in pakweg 1983 ergens op het Duitse platteland dan had geen haan ernaar gekraaid. Nu is het punt van de film natuurlijk juist dat dit naast Auschwitz speelt, maar dan nog, op haar meest basisachtige niveau is dit een familiedrama. Een drama dat echt nooit boeit. Er gebeurt niet heel veel en de manier van filmen (met veel uitgepuurde shots op afstand, letterlijke afstand dus) zorgt ook voor iets afstandelijks. Op zich maakt dat niet eens uit dat we naar banale situaties kijken, ik heb vorige week geboeid gekeken naar Jeanne Dielmann die 3,5 uur bezig is met het huishouden, maar hier is het qua tempo en ritme en afstand dusdanig dat het saai wordt. De beste momenten waren richting het einde, met de shots uit het huidige Auschwitz (altijd indrukwekkend) en de momenten van vergaderingen (die deden denken aan de uitstekende film Die Wannseekonferenz van twee jaar terug).

Arendt schreef al over de banaliteit van het kwaad, vooral over de psyche van personen. Dat vind ik hier minder sterk naar voren komen. Door de afstandelijke manier van filmen (ook geen enkele nominatie voor acteurs) blijven ze een beetje raadselachtig. Het draait hier niet zozeer om deze specifieke personen maar over het wegkijken in het algemeen. (al is de vraag, in hoeverre kijkt ze weg? Hedwig Höss heeft altijd gezegd niet te weten van de gruwelen van het kamp maar hier in deze film wordt ze wel echt getoond als iemand met 0 medelijden voor Joden en die ook echt wel moet weten wat daar zo ongeveer speelt. Dus is het wegkijken?) Of leven met het kwaad in de buurt, hoe kan je dat? Ik zou deze film ook willen zien als de banaliteit naast het kwaad. En als gezegd: dat punt was wel snel duidelijk. Thematisch boeiend, filmisch minder boeiend 107 minuten lang.

Over de Shoah en Auschwitz kunnen nooit genoeg films worden gemaakt dus elke film is welkom. Deze is bijzonder op haar eigen wijze en daarmee ook een echte toevoeging. En het geluid is wel echt fantastisch met steeds dat geluid van schreeuwende mensen, blaffende honden en brandende ovens ver op de achtergrond. Maar daar trekt voor mij geen hele film op. Qua ideeën een topfilm maar ook simpelweg saai. 2,5*.

Helaas vind ik deze film net zo saai als Under The Skin van dezelfde regisseur: de premisse van de film is dat een Duits gezin pal naast het concentratiekamp van Auschwitz woont en daar van het leven geniet en dat is eigenlijk meteen alles waar de film over gaat zonder noemenswaardige plotontwikkeling en zeker zonder te verrassen. Natuurlijk is het gegeven als zodanig schokkend dat zo’n gezin gewoon doorgaat met hun leven terwijl naast hen systematisch en massaal mensen worden vergast waar in ieder geval zij er geheel van op de hoogte zijn want de man heeft nota bene de leiding in dat concentratiekamp (en de vrouw krijgt de geroofde dure kleding van de vergaste Joden), maar we weten nu eenmaal dat dat zo ging (zoals ook de film Saul Fia mij niet kon boeien omdat die film op dezelfde manier alleen maar een algemeen bekend historisch feit over de concentratiekampen uitbeeldt zonder iets interessants toe te voegen). Sterker, je kunt je ook niet voorstellen dat het anders kan zijn gegaan: wat had het gezin dan moeten doen? Stoppen met leven? De film voegt aan dat bekende gegeven niets toe, behalve nota bene nog iets van menselijkheid zoals dat de logerende moeder er niet tegen kan en vertrekt en dat de man braakneigingen krijgt als hij tegelijk blij is de vergassing van een grote nieuwe instroom van Joden te kunnen leiden. De regisseur kiest er echter voor om niets uit te spreken, zoals de mensen toen natuurlijk ook op hun woorden moesten letten, zodat het echter ook denkbaar is dat de moeder om een andere reden vertrok of dat de man braakte omdat hij iets verkeerds had gegeten: door zo net zo aan de oppervlakte te blijven als de personages is de film helaas zelf ook oppervlakkig en nietszeggend.

Zo leren we ook bijna niets over de personages van de film: zeker sinds 7 oktober 2023 er massale sympathieuitingen zijn voor Hamas die op de gruwelijkste wijze zo veel mogelijk Joden afslachtte, verkrachtte en verminkte kan men zich makkelijk voorstellen dat sommige nazi’s eveneens ideologisch gemotiveerd meewerkten aan de vernietiging van de Joden, maar de man in deze film lijkt slechts het typische voorbeeld en cliché van Arendts ‘banaliteit van het kwaad’: hij deed als radartje in het systeem slechts zijn werk zodat waardering voor zijn efficiënte vernietiging van Joden zwaarder telde dan het leed van die Joden. Bovenal doet het gezin z’n best hun leven te scheiden van wat er over de muur gebeurt om de facade op te kunnen houden. De vergelijking met de eveneens emotieloze schoonmakers die Auschwitz als museum schoonmaken, die dus ook gewoon hun werk doen in het aangezicht van het kwaad, aan het slot van de film is ronduit vreemd en ongepast. Kortom, de bewust gekozen leegheid van de film zal bedoeld zijn om een contrast te suggereren tussen enerzijds de getoonde banaliteit van het leven van de nazi en anderzijds de niet getoonde gruwelijkheden in het kamp en de nauwelijks geuite emoties (om zo letterlijk stil te staan bij de onvoorstelbare gruwel) maar bij mij werkt dat niet: ik vind de film alleen maar leeg.

Ai, niet gedacht maar dit is echt een grote tegenvaller geworden.

Mijn interesse heeft altijd al wel bij de Holocaust gelegen, wat een van de gruwelijkste dingen is ooit in de geschiedenis van de mensheid. En actueler dan ooit met de aanslagen van Hamas nog niet zo lang terug op Israël. Er zijn dan ook tig films, series en docu's over dit onderwerp gemaakt en ik heb de meesten wel gezien, zelfs Shoah die een uur of 10 duurde. De laatste jaren zie je nu ook films over dit thema die zich vrij afstandelijk opstellen en veel aan de gedachten van de kijker over willen laten.

Ik moest tijdens het kijken van The Zone of Interest denken aan Saul Fia (Film, 2015), ook zo'n film die heel ingetogen en met weinig visueel in beeld brengen van de gruwelijkheden zo'n verhaal vertelt over Auschwitz. Ik vond dat een afstandelijke film en dat gevoel heb ik ook bij The Zone of Interest. De film is vrij duidelijk met de hints en verwijzingen. Je hoort treinen rijden, je ziet rook van de treinen, je ziet brandende ovens in de verte, je ziet de rode gloed van het vuur, je hoort mensen vermoord worden maar de film toont niks. Het is een stijlvolle keuze, want je weet als kijker echt wel wat er een paar meter verderop aan de hand is. De focus ligt hier op het gezin van Auschwitz kampcommandant Rudolf Höss. Zij leven naast het kamp en krijgen niks mee of willen niks mee krijgen van verderop. Welke van de twee dingen het is mag de kijker bepalen, maar na de scène waarin de vrouw van Höss een huishoudelijke hulp laat weten dat haar man haar zo kan vermoorden weten we het wel. Net als dat ze vol trots een bontjas aan trekt van een vermoord persoon. Ze is ijskoud en voelt alleen maar verdriet als blijkt dat ze misschien haar mooie woning uit moet. Je ziet haar dan ook lekker thee drinken, tuinieren, zonnen en gewoon moeder zijn en dat maakt natuurlijk dat het heel naargeestig is omdat verderop duizenden Joden dagelijks worden vermoord.

Maar het probleem van deze film is dat het heel moeilijk is om je in te leven in het gezin en het verhaal. Rudolf en vrouw zijn uiteraard kwaadaardige monsters, maar zo komen weer in hun privéleven niet over. Empathisch zijn ze ook weer niet, bv bij die ongemakkelijke scène aan de rand van het water als ze de verhuizing bespreken. De film is gewoon geregeld ongemakkelijk om te bekijken. Niet vanwege de gruwelen, wel omdat alles koud en afstandelijk voelt. Los daarvan blijft Auschwitz wel heel erg op de achtergrond. Het had denk ik best geholpen als er een scène was geweest waarin Höss door Auschwitz had gelopen. Alles is gewoon klinisch en kil nu. De stukken dat hij in groot overleg heeft met hoge piefen wist ook al niet hard binnen te komen. Op zich is het gruwelijk te horen hoe zakelijk zij de Jodenvervolging benaderden, zonder enig menselijk medeleven, maar het komt hier gewoon niet binnen bij mij als kijker. Wel is het geluid echt top en zeer doordringend. Daar voel je het wel.

Na een tijdje geloof je het wel, het nepleventje van het gezin en de afstandelijke wijze van filmen. De boodschap is duidelijk, je krijgt als kijker door dat het mogelijk is om je ogen weg te draaien van menselijke gruwelheden en gewoon lekker je eigen ding te doen. Maar het slaat niet in als een bom. Dit is niet een van de beste Holocaustfilms ooit. Sterker, deze zal ik redelijk snel weer vergeten. Kijk gewoon naar een Schindler's List of als je echt diepere interesse hebt naar een docu als Shoah (Film, 1985). Daar voel je pas echt wat deze jaren zijn geweest voor vele mensen. Ik ben niet de eerste die het hier zegt, maar The Zone of Interest voelt inderdaad leeg. Het is door het thema en enkele sterke stukken nog net een krappe voldoende waard. Ik zag dat het een A24 film is, dat verklaart al voor mij veel. De films van hen liggen me niet, teveel in het arthouse-hoekje.

3*

Een film over de nazi's in hun ideale wereldje, vlak naast Auschwitz. De focus ligt helemaal op de sprookjesachtige woning van de nazi familie van Rudolf Höss. Op de achtergrond hoor je wat er in het kamp gebeurt en de gebouwen zelf zijn ook grotendeels in het zicht. En dat maakt het zo confronterend. Want ook al doet de familie Höss alles om hun thuis een perfecte plek te maken, is de holocaust zo dicht bij. Je hoort en ziet het constant. En met die wetenschap is het eens zo triest dat de nazi's hard en kill bleven doorgaan met het vernietigen van mensen in kampen, maar het voor zichzelf probeerden te verbloemen met een perfect wereldje en alles voor te stellen als een vooral technische uitvoering, als een taak die volgens orders moest uitgevoerd worden volgens plan. Hier en daar zie je wel dat de impact van de geluiden uit het kamp sommigen even lijkt te raken, al is de empathie over het algemeen ver te zoeken of gewoon afwezig. Wat het beeld van de gruwelijke nazi's nog maar eens bevestigt.

Een oorlogsfilm over de Holocaust zoals je eigenlijk zelden tot nooit ziet.

Ik snap het als mensen deze film niet kunnen waarderen. Hieronder las ik ook een aantal redenen waarom de film hen niet raakte en vooral erg leeg aanvoelde.

Ik kan me daar gelukkig niet in vinden en leefde me vanaf minuut 1 volledig in. Nu is het wel bijna een vereiste om je vooraf in te lezen over Auschwitz, Höss en de werkwijze die de nazi's hanteerden. Als je zonder enige kennis de film in gaat ga je je kapot vervelen en verlaat je binnen een kwartier de zaal. (zoals ook mensen bij ons in de zaal deden.)

Maar dan nog moet deze film je wel liggen. Misschien heeft het geholpen dat ik een tijdje geleden de documentaire 'Ordinary Men' heb gezien, een documentaire waarin is onderzocht hoe en waarom duizenden gewone Duitsers op grote schaal wreedheden begingen tijdens de Holocaust. Mensen zijn bijzonder goed in staat om hun brein in afzonderlijke kamertjes op te splitsen. Van sommige kamertjes blijft de deur hermetisch gesloten tot voorbij het graf. Dat gebeurde toen, maar helaas vandaag de dag ook nog steeds. Met die insteek ben ik de film gaan zien en valt veel van het gedrag van Höss ook te verklaren.

Het alledaagse en het onbevattelijke komen in deze film op bijna perfecte wijze samen. Veel alledaagse tafereeltjes met op de achtergrond het verschrikkelijkste vernietigingskamp wat er ooit heeft bestaan. Als kijker moet je het doen met geluiden die bijna constant op de achtergrond aanwezig zijn en daar invulling aan geven. Dat werkt verrassend goed, zeker wanneer je constant geconfronteerd wordt met de grootste contrasten die er te bedenken zijn.

Tel daarbij op dat het camerawerk verbluffend sterk is, het acteerwerk erg goed en de film precies de juiste speelduur heeft om te blijven boeien.

Voor nu een dikke 4*, maar wellicht in de toekomst na herziening nog een verhoging.

De film begint zo mooi met de titel waarvan de begin- en eindletters donker zijn, en de middenletters licht. Op de geluidsband onheilspellende muziek waarin de titel a.h.w. verdwijnt en het beeld lange tijd op zwart blijft staan. Dan vermengt de muziek zich met vogelgeluiden, en begon ik al het ergste te vrezen.

Het onderwerp is te vangen in 1 still: paradijselijke tuin en genietende mensen, met op de achtergrond een betonnen muur, prikkeldraad, en erachter barakken en een schoorsteen. Gelukkig gezin woont vlak naast concentratiekamp. Met dit onderwerp is ook de actuele boodschap meteen helder: kunnen we leven alsof er niets aan de hand is, indien bij de buren afschuwelijke dingen gebeuren?

Na tien minuten is alles duidelijk en sleept de film zich voort, het thema tot in den treure herhalend met bontjas passende moeder, Joods personeel dat kleding mag uitzoeken (en wordt misbruikt), zwarte gezinshond versus het geblaf van kamphonden, etc. etc.

Omdat er verder niets anders gebeurt dan het uit de doeken doen van dit thema, maakt de film zichzelf na die tien minuten geheel overbodig, zelfs als je kunt genieten van kille, emotieloze beelden (die eenmaal worden onderbroken door de vader (de kampcommandant) die zijn liefde verklaart aan - jawel hoor - zijn paard).

Geen diepgang, geen ontwikkeling, geen enkele poging om de banaliteit van het kwaad te verklaren.

Voor mij geen goede film. Er zat allereerst eigenlijk nauwelijks een verhaal in de film. Maar het belangrijkste is dat de film me niet echt raakte. Het leed was voor mij te veel op de achtergrond, te weinig persoonlijk en te abstract daarvoor. Dat Nazi's er ook nog een gezinsleven op nahielden waarin ze soms wel heel erg aardig en lief zijn voor elkaar was me al wel bekend. Dat schokte me ook niet echt. Genoeg over gelezen. Er zit ook iets in wat me ongeloofwaardig overkomt. Ik kan me niet goed voorstellen dat als je al die nare geluiden van achter die muur steeds hoort dat je daar helemaal niet door wordt gestoord. Maar dat kan aan mij liggen.

The Zone of Interest is een degelijk drama, maar ik had er toch meer van verwacht. Wat wel briljant werkt zijn de ogenschijnlijke dagelijkse dingen waar het gezin Höss mee te maken heeft tegen een bizarre achtergrond. De manier waarop zij hun leven lijden is echt tenenkrommend, waar de gruwelijkheden die letterlijk aan de andere kant van de muren plaatsvinden en eigenlijk niet bestaand zijn voor dit gezin. Er wordt druk gemaakt om koetjes en kalfjes en om het blijven wonen in dit "sprookjeshuis". Het oog voor detail is fijn, de wachttoren ergens ver in de achtergrond wordt continu bemand. Dit zijn van die dingen die 99% van de kijkers niet opvalt. Ik kan zoiets wel waarderen.

Uiteindelijk geeft de film behalve dat ongemakkelijke gevoel niet echt een goede les mee. Het verhaal houdt op een gegeven moment gewoon op en nergens raakt het je echt in je guts om het maar zo te zeggen. Alsof Glazer een interessant concept heeft, maar na twee derde van de film geen idee heeft wat hij er eigenlijk mee wil en hoe hij het moet laten eindigen.

Erg interessant om te zien. Vooral omdat dit goed weergeeft hoe het leven was voor die mensen die op en rondom de kampen werkten. Niet iets dat je veel vaker hebt gezien. Misschien bij the Boy in the Striped Pyjamas. Maar die film was veel te ongeloofwaardig doordat ze allemaal Brits Engels praatten.

Maar als film wil je toch iets meer en aan het eind echt flink aan het denken gezet worden bij een film met dit uitgangspunt. En dat mis je.

Degene die deze film gaat kijken zonder enige voorkennis van de Holocaust zal het een saaie film vinden.

Met voorkennis en inzicht in de gruwelen van de Holocaust is deze film zeer indrukwekkend.

Wonen vlak naast Auschwitzkamp I met je gezin en een luxe leventje leiden? Kilte alom aanwezig; medemenselijkheid niet aanwezig. Shocking.

The zone of interest is niet alleen een intrigerende kijk-, maar ook luisterervaring. Terwijl we het schijnbaar gelukkige gezin van Rudolf en Hedwig Hoss zien horen we de verschrikkingen van Kamp Auschwitz. Vooral moeder Hedwig (fantastische rol van Sandra Huller) is zeer in haar nopjes met het huis op stand en haar prachtig aangelegde tuin. Haar man noemt haar the queen of Auschwitz, hetgeen haar verrukt. Maar langzaam komen er barstjes in het gezinsgeluk. Wat krijgen de kinderen mee van de ellende aan de andere kant van het hek? Waarom vertrekt oma overhaast uit het huis? De meeste scenes zijn suggestief van aard, er wordt bijna niets uitgelegd of getoond. De kijker moet het zelf invullen en dat werkt verpletterend goed. De banaliteit van het kwaad is niet eerder zo goed inzichtelijk gemaakt als in The zone of interest.

Grotendeels was dit precies de film die ik dacht en hoopte dat het zou zijn.

Ik heb niet zo lang geleden nog ‘Ik ontsnapte uit Auschwitz’ van Rudolf Vrba gelezen, en dus had ik de verschrikkingen en de details van Auschwitz nog vrij vers in het geheugen. Dan helemaal weet je wat de film allemaal toont zonder het echt te tonen. Terwijl je kijkt naar een zonovergoten tuin, zomerse taferelen en spelende kinderen weet je maar al te goed wat zich op slechts een paar meter afstand afspeelt. Elke scène is doordrongen van die wetenschap en dat is precies de wrange en surrealistische kijkervaring die ik hoopte te gaan zien.

Terwijl de kinderen in het zwembad spelen zie je de stoom van de binnenkomende trein in de lucht, of de donkere rook van de verbrandingsovens. Je hoort de geweerschoten in de verte en het geschreeuw. Het is sowieso heel knap wat de film allemaal weet te doen met geluid. Er is een jaar lang besteed aan het samenstellen van een ‘geluidsbibliotheek’ met onder meer geluiden van productiemachines, crematoria, ovens, laarzen, geweerschoten, etc. De regisseur beschrijft het als ’the other film, and, arguably, the film’. En dat is inderdaad precies hoe ik de film vaak ervaarde.

Tegen het einde vond ik het helaas een beetje die sterke sfeer verliezen als we Höss zien in Berlijn, dat had voor mij niet echt gehoeven.

De scène ineens in het heden, met de schoonmaaksters in het huidige Auschwitz is trouwens echt surreëel om te zien, ook los van de context van de film.

4*

Toen vorig jaarde eerste trailer en vervolgens snel de eerste poster van 'The Zone of Interest' van Jonathan Glazer het levenslicht zagen, wist je; dit wordt een potentieel uitzonderlijk oorlogsdrama. Nu de film wordt overladen met superlatieven én ook sterke bioscoopcijfers (in Nederland), hebben we een parel van filmische grandeur die over x-aantal jaren nog steeds prijkt op tal van lijsten. Simpelweg; een meesterwerk!

Het verhaal van Nazicommandant Rudolf Höss en zijn familie is tragisch, rijk aan contrasten, vol van symboliek maar vooral een karakterstudie over hebzucht, tunnelvisie en gemakzuchtige acceptatie. Het speelt zich voornamelijk af tussen de vier muren van hun huis nabij Auschwitz. Voor de familie Höss letterlijk en figuurlijk een comfortzone dat alles herbergt dat zij nodig hebben voor hun status van een zekere weelde. Het drama en de vernietiging achter de muren is slechts ruis dat op een gegeven (voor hen) went en niet langer meer afleidt. Alle gruwelen en leed in het kamp zijn voor de kijker op de achtergrond te horen, waar het gezin dus een zekere immuniteit voor drama heeft gekweekt. Juist daarom alleen al is 'The Zone of Interest' piekfijn in details, waarbij het geluid ijzingwekkend samengaat met het verknipte mooie leven. Tel daarbij op de beperkt ijzingwekkende muzikale score met ongemakkelijke pulserende tonen.

'The Zone of Interest' moet je vooral ondergaan, hoe ongemakkelijk de thematiek ook is. Visueel tot in de puntjes perfect, briljante cinematografische composities en een cast die alle credits verdient. Met daarbij een speciale vermelding voor Sandra Hüller - in de rol Hedwig Höss - zij schittert momenteel ook in 'Anatomie d'une chute'. Na iets meer dan 100 minuten denken we weer; laat dit nooit meer gebeuren, laat de mens het kwaad nooit meer wakker schudden of creëren én toch lijken we daar niet in te slagen. Relevant en schrijnend en haast verplichte kost!

In de jaren '90 had Stanley Kubrick plannen om een film te maken over de holocaust. Toen kwam Spielberg met Schindler's List. Zeer succesvol en een film die erg veel aandacht kreeg. Kubrick besloot mede daardoor een andere film te gaan maken en dat werd Eyes Wide Shut. Nou heeft Kubrick een stuk meer geplande films niet gemaakt, dan de prachtige serie die hij wel maakte. Zijn Napoleonfilm en het later door Spielberg gemaakte A.I. als bekendste niet gemaakte projecten. Maar er schijnt ooit aan Kubrick te zijn gevraagd wat hij van Schindlers List vond. Want die film gaf toch een goed beeld van de holocaust. Kubrick schijnt toen iets gezegd te hebben als Schinders List heeft gaat niet over zes miljoen doden maar over een paar honderd overlevenden. Hoe kan dat een goed beeld van de holocaust geven? Die uitspraak is sindsdien vaak geciteerd of geparafraseerd. En ik ben geneigd het met hem eens te zijn. Toegegeven: Het is zo'n dertig jaar geleden dat ik de film zag en ik vond hem destijds goed. Maar ik heb sindsdien vier films over de tweede wereldoorlog en de holocaust gezien die veel meer te vertellen hebben en een stuk dieper graven. En die vier films maken voor mij letterlijk alle andere films over die thema's veel minder relevant en in een hoop gevallen eigenlijk overbodig. Ik sluit niet uit dat er nog meer bestaan of gemaakt worden buiten die vier, maar veel meer zullen het er niet zijn,

Idi i Smotri (Film, 1985) komt het dichtst bij je de gruwelen laten ervaren aan het front en in dorpjes waar burgers woonden. A Hidden Life (Film, 2019) gaat over het morele oordeel die elk radartje in het moorddadige regime moest maken. Saul Fia (Film, 2015) dropt de kijker in het hart van de industriële vernietiging. En deze film is de vierde. Geen van de vier films maken het je makkelijk als kijker. The Zone of Interest is een film die zowel tegenover Son of Saul staat (bijna letterlijk zelfs: wat gebeurde er aan de andere kant van de muur) als tegenover A Hidden Life (een totaal andere morele conclusie). Deze film zal niet ieders smaak zijn, Maar het is vooral een intens boze uitroep van iets dat voor mij een van de meest aangrijpende en heftige aspecten van de holocaust is. Hoe konden al die duizenden individuele mensen dit doen. Höss en zijn vrouw zijn een zeer duidelijk voorbeeld. Het gezin woonde pal naast het kamp, zat er met hun neus bovenop en Hoss zelf was een van de verantwoordelijken voor wat er gebeurde. De film recreëert de situatie en dan blijkt er geen uitvlucht meer te zijn. Er zijn vele mensen die individueel verantwoordelijk waren voor wat er gebeurd is. Het absolute kwaad bestaat en is menselijk.

The Zone of Interest is een registrerende film die vragen stelt maar niet altijd antwoorden geeft. Verwant aan een film als Elephant. Net als bij zowel Idi I Smotri als Son of Saul met een een zeer bijzondere en zeer essentiële geluidsband die weergeeft dat de familie de holocaust zelfs moet hebben gehoord. En heftige nachtmerrie-achtige muziek. De film geeft even lucht door letterlijk in negatief wat waargebeurde goedheid te laten zien (het fruit). En ook het kotsen Hoss (ook de belangrijkste uitvoerder van de moord op vele Hongaarse joden) is vooral een vraag voelde hij verantwoordelijkheid of had hij gewoon teveel gezopen .

Friedel en Höller zijn zeer goed en spelen hun rollen in dienst van wat de film te zeggen heeft. Bijna understated. Friedel kende ik amper. Höller is een van de meest relevante Europese actrices van het moment. De beste film van dit decennium tot nu toe en ik verwacht eigenlijk niet dat dat nog overtroffen wordt. En dan heb ik in dit lange stuk nog maar een deel van de essentie van deze film in woorden gevat.

Interessante invalshoek over het leven van het gezin Höss in de schaduw van Auschwitz. Levend in een vrijstaand huis met tuin naast het vernietigingskamp lijken de jongste kinderen amper te beseffen welke ellende zich aan de andere kant van de muur afspeelt. Of Rudolfs vrouw Hedwig er vanaf wist, wordt niet expliciet duidelijk (de meningen zijn verdeeld) maar de film lijkt aan te nemen dat ze het wel wist (en trouwens ook een vrij egocentrische vrouw was).

Hoe dan ook, de film weet vooral uit te blinken in sound design. Het vrijwel constant aanwezige achtergrondgeluid van het dagelijkse kampleven, de binnenkomende stoomlocomotieven en de rokende schoorstenen zijn verworden tot achtergrondruis, maar dat maakt het schrijnende contrast met het vreedzame, huiselijke gezinsleven des te groter.

De systematische vernietiging wordt ook nergens expliciet benoemd of sentimenteel gemaakt; we zien een setje babykleren en een bontjas gebracht worden, hier en daar een joodse tuinman of bediende, maar de pijnlijke werkelijkheid komt nooit in beeld. Verreweg de grootste zorg in het gezin is dat ze wellicht moeten verhuizen vanwege een overplaatsing, 'we hebben hier alles wat ons hartje begeert!', verzucht mevrouw Höss.

Daar waar bijvoorbeeld The Boy in the Striped Pajamas het sentiment opzocht en teveel creatieve vrijheid nam, weet The Zone of Interest realistisch te blijven en een kant te belichten die juist door de steriele benadering beter bij de kijker binnenkomt.

Ook de beelden van het huidige Auschwitz , waar schoonmakers stofzuigen en de ruiten schoonpoetsen van vitrines vol koffers, schoenen en kleding, waren indrukwekkend. Ik miste alleen het shot van de enorme berg afgeknipte haren, al ga ik ervan uit dat dat niet gefilmd mocht worden.

4*

"Also, brennen, abkühlen, entladen, nachladen. Und dauerbetrieb möglich."

Twee weken geleden wilde ik "The Zone of Interest" in de bioscoop gaan kijken, maar door omstandigheden is het toen niet doorgegaan. Niet veel later was deze film ook al te pindakazen en dat heb ik dus gedaan en gisteravond laat heb ik de film dan thuis alleen bekeken. Ik ben blij dat ik dat gedaan heb en de film niet gezien heb in de bioscoop met anderen, want dit is geen film die je gaat kijken als je zin hebt in een popcornavondje en een gezellige borrel of stapavond daarna. Het is namelijk een film waarbij je tijdens het kijken stil van wordt en stil hoort te zijn (dus zonder krakende popcorn, chips en andere geluiden om je heen).

"The Zone of Interest" is een film over de Holocaust, maar dan eentje zoals je die nog nooit eerder zag en gehoord hebt qua beeld en geluid. Als twee golven lopen ze, met elkaar interfererend, door de hele film heen. Van de onmenselijke gruwelijkheden (zoals mishandeling, marteling en moorden) die plaatsvinden zie je niets. Je ziet alleen rook en vuur uit de schoorstenen van de verbrandingsovens komen en ook zie je rookpluimen van binnenrijdende stoomlocomotieven (o.a. als het gezin zich met de kinderen en anderen aan het vermaken zijn bij het zwembad). Maar via het geluid krijg je meer dan het nodige mee en af en toe wens je dat het geluid stopt. Regisseur Jonathan Glazer laat vooral zien hoe een burgerlijk gezin uit nazi-Duitsland in hun eigen belang pal naast de grootste menselijke vernietigingsmachine uit de geschiedenis kan wonen.

De meeste films over concentratiekampen spelen zich af erin en deze film juist erbuiten en zien we alleen een muur, gebouwen (die boven de muur uitsteken), een wachttoren en rokende schoorstenen, maar dichter bij de moordmachine zullen we nooit komen. Het concept van "The Zone of Interest" is daarom uniek, want het is een vertelling van conflicten en tegenstrijdigheden. Een wereld die iedereen kent, de hel op aarde met daar lijnrecht tegenover een persoonlijk paradijs.

In "The Zone of Interest" draait het op het eerste oog om het leven van een doorsnee Duits gezin met vijf kinderen en een hond dat in een mooie villa aan een grote rivier met veel groen woont. Vader en moeder lijken happy met elkaar en samen met hun kinderen brengen ze hun tijd door met zwempartijtjes, picknicken, bootje varen, verjaardagsfeestjes met taart, vissen en fantaseren over de toekomst en zo nu en dan bezoekjes van (schoon)moeder, collega’s en vrienden. En als de kinderen ’s avonds naar bed gaan, leest papa ze een verhaaltje voor. Niets aan de hand dus, alleen is de vader van het gezin kampcommandant Rudolf Höss (die echt heeft bestaan) en grenst de prachtige tuin van de villa aan de muren van zijn werk, namelijk concentratiekamp Auschwitz-Birkenau, oftewel het grootste vernietigingskamp van de nazi’s.

Als je niets weet over concentratiekamp Auschwitz-Birkenau, hoe langer het geleden is hoe minder mensen het weten, dan komt "The Zone of Interest" waarschijnlijk langdradig en saai over. Maar voor de meesten zal deze film zeker indruk maken, ook al krijg je eigenlijk niets te zien. Het is namelijk vooral het achtergrond geluid (bijna continue te horen) wat indruk maakt. Aan de randen van hun tuin hoor je constant de verbrandingsovens (die hoor je zelfs 's nachts als ze in bed liggen), paniek, geschreeuw, gehuil, geweerschoten en blaffende honden.

Dit wil niet zeggen dat je als kijker niet op andere (heftige) manieren wordt geconfronteerd met wat zich achter de hoge muren van concentratiekamp Auschwitz afspeelt. Zo zie je op de achtergrond van hun paradijsje regelmatig rook uit de schoorstenen van de verbrandingsovens komen, die in de nacht ook voor een rode gloed zorgen. Luister je naar herkenbare "efficiëntie-en-target-gesprekjes" tussen kampcommandant Rudolf Höss (Christian Friedel) en zijn collega’s, alleen gaan die over het beste model ovens met de grootste capaciteit. Hoor je de vrouw des huizes, te weten Hedwig Höss (Sandra Hüller), een herkenbaar gesprekje met haar visite voeren over een nieuwe bontjas die ze cadeau kreeg van haar man, alleen komt die van een Joodse vrouw uit het kamp.

Verder mag het vrouwelijke bedieningspersoneel van haar op een gegeven moment één Joods kledingstuk kiezen uit het kamp. Ook geeft ze aan dat ze diamanten in tandpasta uit het kamp heeft gevonden en dat ze om meer tandpasta heeft gevraagd. En ook zie je de kinderen van het gezin Höss (de twee jongens, ze hebben ook nog drie dochters) op een gegeven moment 's avonds in bed met een zaklamp kijken naar tanden van joden.

Er is eigenlijk te veel om op te noemen, want bijna elke scène in "The Zone of Interest" is uniek (zo opent de film een paar minuten lang met zwart beeld en aparte sobere muziek die overgaat naar fluitende vogeltjes en op een gegeven moment is het beeld ook eventjes volledig wit en rood), omdat die je de absurde tegenstrijdigheid van wat je ziet en wat je hoort laat ervaren zoals nog nooit eerder is gedaan. Zoveel details… De achtergrond die doorwerkt in de voorgrond. Laarzen van nazi's die schoongemaakt worden, de menselijke as die uitgestrooid wordt voor al die prachtige bloemen in de tuin, de vreemde kinderspelletjes, het bot in de rivier, de moeder (Imogen Kogge) van Hedwig die vol trots komt logeren en op een gegeven moment met de noorderzon is vertrokken (ze laat wel een brief achter voor Hedwig, maar die verbrandt het na het lezen en toont geen emoties), Rudolf Höss die seks heeft gehad met een Joodse vrouw en die daarna zijn piemel ondergronds grondig gaat wassen in een wasbak.

Verder krijg je de perikelen mee van een job overplaatsing van Rudolf Höss. Ook al prijzen nazi-kopstukken hem voor het effectiever maken van het kamp, toch staat zijn baan als kampcommandant mogelijk op de tocht. Rudolf voelt zich er naar door en zijn vrouw Hedwig geeft aan dat ze niet van plan is om mee te verhuizen. Ze vindt hun villa en prachtige tuin (die ze grotendeels zelf heeft ingericht) een paradijs en wat er achter de hoge muren van haar tuin gebeurt interesseert haar niets. En ook krijg je in het donker beelden (geschoten in negatief beeld) te zien van een Pools meisje dat ‘s nachts eten verstopt, zodat de Joodse arbeiders uit het kamp dit kunnen vinden. Op een gegeven moment maakt een jood ruzie over een appel (dat krijg je overigens mee via één van de kinderen van het gezin Höss die in de zijn kamer aan het spelen is met dobbelstenen) en hoor je een Duitse commandant zeggen dat hij verdronken moet worden in de rivier.

Christian Friedel als kampcommandant Rudolf Höss is een zwijgende griezel (zoals hij een sigaar rookt met een schoorsteen op de achtergrond) en zijn rol is vooral nietig. Hij speelt overigens wel goed en het moment van hem kokhalzend in het trappenhuis op het einde (waarbij je ook beelden van het concentratiekamp in het heden te zien krijgt, met o.a. vitrines vol met schoenen en koffers van de Joden) is sterk, maar de keuze die regisseur Jonathan Glazer daarnaast maakt is curieus te noemen. Ook zijn scène m.b.t. de logistieke discussie tussen verschillende kampcommandanten en andere hogere rangen was sterk.

Maar "The Zone of Interest" draait vooral om het perfect gecreëerde wereldje van zijn doodenge vrouw Hedwig, die ook de "koningin van Auschwitz" wordt genoemd. Ze wordt fantastisch gespeeld door Sandra Hüller en ik ken haar vooral van haar rol in de Drama / Komedie film "Toni Erdmann (2016)". Zoals ze zich voortbeweegt (ze heeft zichzelf een horkerige en niet-gracieuze voortbeweging aangemeten die haar rol past als gegoten) als vrouw des huizes zonder enige klasse. Ploertig, lomp, onbehouwen, met brede armgebaren en op platte zolen. Niet bepaald een vrouw die in die tijd onder normale omstandigheden een bontjas droeg. Je kijkt naar een gezin waarin zij aan het hoofd staat en hij niet meer is dan een passant in het dagelijkse leven thuis.

Ook Imogen Kogge als de moeder van Hedwig deed het goed. Ze werkte voorheen voor een Joodse vrouw (waarvan ze denkt die nu misschien aanwezig is in het concentratiekamp) en waarom ze uiteindelijk met de noorderzon vertrekt is logisch en wordt ook duidelijk getoond (o.a. als ze in de tuin in slaap is gevallen en hoestend, door de as, wakker wordt en je allemaal as in de lucht ziet).

"The Zone of Interest" is boeiend van de eerste tot de laatste minuut (duurt circa 100 minuten) en de muziek van Mica Levi die je zowel tijdens het begin en op het einde te horen krijgt, zou goed passen in een horrorfilm. Wat dat betreft is "The Zone of Interest" eigenlijk ook een horrorfilm, maar wel eentje die echt gebeurt is. De film kruipt onder je huid en het uitgangspunt is uiterst interessant en uniek, maar de film zal niet door iedereen worden gewaardeerd. Je kunt dit een meesterwerk noemen waar anderen het zouden omschrijven als langdradig en saai.

Er is al veel gezegd over deze film. Ik tracht niet in herhaling te vallen. Eigenlijk is het een vrij gewone arthouse over het reilen en zeilen van een Duits gezin. Er is niets aan de hand. Alles gaat er gemoedelijk aan toe. Familie en vrienden komen op en af. Het lijkt saai en alledaags, met de nadruk op "lijkt".

Het is de context die een verpletterende indruk nalaat. Het leven tussen die grote muur die de tuin scheidt van de gruwelen erachter zijn weerzinwekkend. Je voorkennis heeft het moeilijk om beide contrasten met elkaar te verzoenen. Het knappe is dat je geen gruwelen ziet, maar je constant die gruwelen door je hersenpan jaagt terwijl je zit te kijken naar een zwempartijtje of het tuinieren in die geweldig mooie tuin.

Er gebeurt niet veel, maar tegelijk gebeurt er van alles. Als je goed oplet tenminste en je die kleine elementen koppelt aan de gekende gruwelen: een stomende trein die net boven de muur voorbij tuft, de wachttoren, de rode gloed en rook van de vuurovens, de geconfisqueerde bontjas ... En tenslotte heb je nog de verbluffende achtergrondgeluiden. Een geweerschot, geroep en getier ... Ver weg, maar tegelijk dichtbij. Hoe een film die niets laat zien tegelijk zo duidelijk is en een heuse impact nalaat. Sterk!

Onbehaaglijke, vervreemdende film over het gezin van kampcommandant Rudolf Höss, dat onverstoorbaar naast het concentratiekamp Auschwitz woont. De dagelijkse onbenullige beslommeringen van het gezin spelen zich af tegen de achtergrond van de massavernietiging van de joden. Ik kan me geen andere film voor de geest halen die zo treffend toont wat je feitelijk niet ziet. Bij bepaalde montagekeuzes en beeldovergangen kun je zo je vraagtekens zetten en sporadisch is de film wellicht iets te experimenteel, maar de impact is er niet minder om. Vooral de huiveringwekkende, voortdurend aanwezige onheilspellende soundtrack blijft lang in het hoofd rondspoken.

Ik heb moeite om deze film goed te kunnen beoordelen. Aan de ene kant is het een film die niets anders laat zien dan het saaie leven van een kampcommandant. Er gebeurt echt niets boeiends in beeld en bepaalde scènes of scèneovergangen kon ik ook niet plaatsen. Vreemde experimentele keuzes, die prima weggelaten konden worden. Door de rustige setting betrapte ik mezelf er op dat ik even de binnenkant van mijn ogen heb bekeken.

Aan de andere kant zit deze film boordevol fascinerende momenten op de achtergrond, die de gruwelijkheden op ludieke wijze aan de man brengen. Rode gloed op de muur, zwarte rook en vlammen uit de schoorstenen, rookpluimen van de treinen... en dan dat geluid de hele film door; ronkende ovens, krijsende gevangenen, schreeuwende Duitsers, blaffende honden. Zeer knap gevonden om de verschrikking eens vanuit een ander perspectief te tonen.

Ik laat deze nog even op me inwerken.

De kinderen spelen, de vogels zingen en de bloemen bloeien in de schaduw van de rookpluimen van de verbrandingsovens. Een unheimische film over het schier onverstoorbare leven van de kampcommandant van Auschwitz en zijn gezin.

"I wasn't really paying attention... I was too busy thinking how I would gas everyone in the room.”

Een enorm beladen film al laat hij dat niet altijd zien maar, je oren horen anders. Eigenlijk vanaf de release was ik enorm benieuwd naar deze prent maar, door zijn script kon het bij mij eigenlijk twee kanten op. Hoewel ik toch wel vaak hoopte op iets meer oorlogsbeelden is dat duidelijk niet de insteek die Glazer heeft. En moet de kijker het toch hebben van hele lange dialogen die op een bijzondere wijze toch constant weten te imponeren al is dat wel met dank aan de geluiden. Wanneer men rustig bezig is in huis, word je namelijk overspoelt door wrede geluiden uit het concentratiekamp, heel erg naar.

De film draait om de familie Höss, waarvan de man des huizes Rudolf Höss de kampleider van concentratiekamp Auschwitz was. En overigens eigenlijk alleen maar werkzaam was op verschillende kampen van het naziregime. Als lid van de Totenkopfverbände dus zeker geen lieverdje en zoals de quote boven al zegt, constant bezig in zijn hoofd met massamoorden. Zijn daadwerkelijke daden zie je eigenlijk niet, en dat vind ik best jammer, het is duidelijk dat Glazer een doel voor ogen had met deze film en zich niet te veel wou mengen met de dingen echt in het kamp. Al draait de film eigenlijk wel gewoon om Höss.

De film werkt met veel emotie. Wanneer je de pijnlijke kreten uit het kamp hoort komen, zullen er verschillende bloemen en planten gefilmd worden of, je ziet men gewoon rustig aan de eetkamertafel zitten om daar te discussiëren over alledaagse problematiek. Daarnaast wisselt de film zich ook af met o.a. nog wat rustigere scenes bij de rivier waar Höss en zijn familie dus echt rust kunnen vinden met ook stilte, en zie je Höss ook vertrekken maar, voor mijn gevoel zat er niet echt een direct doel in deze film, en dat mis ik toch wel een beetje.

Het einde vond ik toch wel het minste uit de film, en dat komt zeer waarschijnlijk omdat Glazer dus niet echt goed weet welke kant hij op wil met de film of nou daadwerkelijk het doel was van de film. Moest de kijker kippenvel krijgen van de geluiden? Of moest het contrast gewoon weergegeven worden in wat voor dubbele wereld men destijds leefde? Het is natuurlijk een best ijzig idee als je denkt dat men wou opgroeien op deze locatie, en er ook echt wat van wouden maken, neem bijvoorbeeld de as van de mensen wat gebruikt werd om de grond vruchtbaarder te maken. Ik weet het niet direct en dat zorgde toch wel voor een slap einde. Als het dan toch meer een portret was over Höss zelf, dan had ik het ook liever zien eindigen bij zijn executie of misschien de rechtsspraak daarvoor. Alleen duidelijk is wel dat, dat het ook niet direct is want dan had je veel meer daden vanuit het kampt moeten zien. Moeilijk dus om nou precies in te schatten welke kant Glazer op wil.

Toch weet deze film mij onwijs goed te imponeren met waanzinnige en kille scenes waarbij je dus voornamelijk door het geluid omgetoverd moet worden als kijker. Had soms misschien wat pittiger mogen zijn qua beeldwerk, al is het werk van je eigen fantasie een keymoment in deze film, en dat werkte toch wel aardig.

Indrukwekkend, maar tegelijk ongeveer precies wat ik er van verwacht had nadat ik het plotgegeven had gelezen. Het is natuurlijk verschrikkelijk wat er achter de muur gebeurt, en dat het gezin daar relatief onbewogen bij kan blijven is schrijnend, maar verder is dit feitelijk een situatieschets zonder verdere dramatische ontwikkeling, en dat liet mij na afloop enigszins onbevredigd achter. Ook bevat de film twee elementen die ik niet kon plaatsen en die ik later nog heb gegoogled: de in negatief gedraaide scènes (die later thermische opnames bleken te zijn) en het niet verklaarde maar wel opvallende braken van Höss op het einde. Al deze dingen tezamen maakten hier een intense ervaring van die op mij echter niet de indruk maakte waar de makers misschien op hoopten.

Enorm afstandelijk en ijskoud portret van de familie Höss die kampleider zo’n beetje ín het kamp Auschwitz zelf woonde. Het opvallend statische camerawerk, dat binnenshuis vaak steeds een shot lijkt achter te lopen. Of het totale gebrek aan closeups van Höss en zijn vrouw. Het draagt bij aan de medogenloosheid die door hun aderen moet hebben gestroomd. Daarnaast ook gewoon sterk geacteerd natuurlijk.

Richting het einde maakt Glazer wat verkeerde keuzes met name wanneer hij de focus verlegt naar de wereld buiten de woning. Een beetje een stijlbreuk en geen goede.

3,5*

Je leest her en der dat er weinig 'te zien' zou zijn van Auschwitz in deze film. De gruwel zou zitten in de geluidsband. Ik ben het daarmee niet eens. Ten eerste omdat het niet een film is over Auschwitz, maar juist over de anderen: zij die een gewoon en zelfs gelukkig leven leiden net buiten de kampmuur. De gruwel is hier het verbijsterende, kwaadaardige egoïsme, culminerend in Hedwig Höss (Rudolf zelf zegt gedurende de film geen onvertogen woord, zijn kwaadaardigheid is ideologisch). Ten tweede omdat Glazer in heel veel shots de aanwezigheid van Auschwitz toont. Van wachttorens en aankomende treinen tot rookpluimen, as in de rivier en zelfs laaiende vuren. Maar ook de bedienden die als schimmen door het huis zweven benadrukken constant wat er speelt. Op de manier waarop Glazer het verhaal vertelt en vormgeeft valt weinig af te dingen. The zone of interest is hierdoor ongemeen beklemmend. Voeg daarbij een paar opvallende stijlkeuzes, zoals een rood scherm halverwege, alsof de stoppen van de film even doorslaan, maar ook de intermezzo's met de warmtecamera en tenslotte die met het Auschwitz-museum. Grotendeels zijn deze zaken geslaagd, om monotonie te voorkomen. Anderzijds ligt het er misschien ietwat dik bovenop. Dat geldt ook voor de muziek die aan het begin en aan het slot klinkt, ik had daaraan geen behoefte. Maar dit zijn slechts kleine kanttekeningen, bij een verder zeer sterke film. Een verhaal dat nog verteld moest worden en Glazer heeft dat heel knap gedaan.

Wat een film zou dit zijn geweest om te bespreken in het werkcollege dat ik in mijn studietijd volgde over de verbeelding en herdenking van de holocaust. Is het überhaupt verbeeldbaar, of niet? We hebben daar, gebaseerd op het werk van veel historici, overlevenden, kunstenaars en filosofen lang over gediscussieerd. Er is niet één antwoord, maar dat college heeft mijn blik op holocaustfilms voorgoed veranderd. En mijn blik op holokitsch.

Zoals men mag verwachten is Jonathan Glazer’s laatste film na het indrukwekkende Under the Skin niets van dat laatste, integendeel. Waar het op films over de banaliteit van het kwaad aankomt, zet The Zone of Interest zowaar een nieuwe standaard, wat mij betreft. Beeldvoering, sound design, score en acteerwerk zijn allemaal van de bovenste plank.

Ik moet even bekomen.

4,3*

Goede film voor een 1e date.

Verontrustende film. Veel mensen praten over goed en slecht en kwaadaardigheid bij de nazi's maar ik heb dat nooit zo gezien. Lang geleden zag ik een keer een lezing op YouTube over mensen, doodnormale mensen die zich aanmelden bij Guantanamo Bay en deze doodnormale mensen die nog nooit iemand hebben gemarteld zijn binnen no-time mensen aan het vernederen en martelen. Hoe kan dat? Deze mensen denken puur dat ze hun land aan het dienen zijn en hooggeplaatsten officieren kijken mee en zeggen dat het goed is wat ze doen. Zijn het terroristen of onschuldige mensen? Dat maakt verder niet echt uit. Zolang je maar denkt dat het terroristen zijn, zolang je maar denkt dat Joden de schuld zijn van alle problemen.

Een ander experiment waarbij ik aan denk was een neppe sollicitatiegesprek. En in dat gesprek moest je vragen stellen aan een persoon die je niet ziet. En als de persoon (die er nooit was, het was een geluidrecorder) een fout antwoord geeft dan geef je hem een elektrische shock. En bij iedere vraag die fout wordt beantwoord wordt de elektrische lading groter totdat er een shock wordt gegeven die dodelijk is. Alle mensen die meededen gingen door tot de dodelijke shock. Hoe kan dit? Het antwoord is heel simpel. De baas keek altijd mee en als iemand omkijkt en vraagt of diegene echt zo'n shock moest toedienen knikte de baas altijd van dat het goed is. Sommige mensen twijfelden maar uiteindelijk dienden ze altijd die dodelijk shock toe.

Het antwoord ligt verscholen in structuur, hiërarchie en narratieven. Meer heb je niet nodig. En uiteindelijk is er normalisering en lijkt het allemaal normaal terwijl het niet zo is. Denk terug aan Corona tijd dat je in plaats van handen schudden elkaars elleboog aanraakt en een avondklok. Daarbij kwam er al heel snel normalisering tevoorschijn. Dit is het nieuwe normaal. Dus je hebt narratieven over Corona, een overheid die zegt dit goed is (structuur, hiërarchie) en uiteindelijk treedt normalisering op en dat is alles wat je nodig hebt om mensen te bewegen naar wat je ook maar kan bedenken.

De film is zeer suggestief en suggestie werkt niet voor iedereen maar wel voor de meeste mensen. Ik kan niet helemaal begrijpen waarom iemand naast Auschwitz wil wonen, ook al heb je een hele mooie tuin. En soms vond ik de contrasten onbedoeld best grappig en uiteindelijk behoorlijk verontrustend omdat het een hyperrealistisch gevoel opwekt. De film zelf heeft toch wel beelden die door je hoofd blijven spoken. Daarnaast nog het zakelijke aspect zoals de verkoper die langskomt bij Rudolf en op een puur commerciële manier praat over verbrandingsovens en de strak geregistreerde meeting op het einde. De scene met de tanden, de jas maar ook de scene waarbij de grotere broer de kleinere broer speels opsluit in het tuinhuis. Hier en daar nog wat nazi kitsch met de grote hakenkruis van ijs op het feestje. De opmerking van Rudolf dat hij niet weet wie er op het feest was maar hij dacht er alleen maar aan hoe hij de mensen in die hele zaal kan vergassen. De film is suggestief ook op een manier dat je wel begrijpt waarom oma daar niet wil wonen en waarom Rudolf moest kokhalzen op het einde. Rudolf gaat mee in de narratieven en in de structuur maar eigenlijk is hij maar een acteur in het geheel.

Veel mensen, bijna iedereen waant zich dan altijd een soort held. Ja, maar ikke niet, ik zou dat niet doen. Probleem is dat meeste mensen zich laten inpakken door narratieven, structuur en hiërarchie. Het is niet een kwaadaardigheid al is het wel makkelijker om zo te denken.

Uiteindelijk heeft de film wel een hypnotiserend en immersief effect. Enerzijds door de sounddesign die heel veel aanwezig is en misschien hoor je de dag erna nog een blaffende hond of geweerschoten terwijl de film al lang is afgelopen. Brrrrrrr. De combinatie van het surrealisme, wonen naast Auschwitz en de zakelijke kant van de nazi's maakt dit een ijskoude film die qua gevoel heel erg binnendringt tot de ziel. Zeer sterke film.

Ik heb de review van The Guardian gelezen en ik ben het daar volkomen mee eens, en geef deze film ook de volle vijf. Voorlopig de beste film die ik dit jaar gezien heb. Het is een enorm verschil aan welke kant van de muur je bent. Aan de ene kant gaat het leven zijn gewone gangetje en aan de andere kant van de muren weten we dat er enorme gruwelijkheden gebeuren.

Maar is er eigenlijk zoveel verschil met deze tijd. Niet zover van ons gebeuren afschuwelijke dingen, en wij denken alleen aan ons eigen leventje en kijken al niet meer op van weer een gruwelijk tafereel in Oekraine. Er zijn zelfs landen die een echte muur hebben waar het leven aan elke kant enorm verschilt...

Experimentele benadering van het dagelijkse leven van Auschwitz kampcommandant Rudolf Höss. Glazer verzamelde over de jaren honderden geluiden gebaseerd op wat holocaust overlevenden vertelden. Zone of Intrest is een impressie en minder een verhaal. Wie loyaal binnen het Nazi systeem leefde leidde een vrij "normaal" leven, waarin de industriële uitroeiing van de Joden een deel was geworden van het maatschappelijke functioneren.

Natuurlijk weet mevrouw Höss wat er zich afspeelt vlakbij haar mooie "paradijs". Als modelburger hoort ze dit vanuit de opgelegde ideologie te accepteren en moreel gerechtvaardigd te vinden. In één enkele scène met een dienstmeid merkt ze op dat haar echtgenoot de assen (van de dienstmeid) zou kunnen verspreiden over de velden. IJzig momentje. Ook de kampcommandant vergeet liever wat zich allemaal onder zijn gezag afspeelt. Hij is een fabrieksbaas waarvan het uitroeien van levens tot de abstractie van kwantitatieve doelstellingen herleid wordt. Een volgzame carriërist die zijn cijfers haalt en wil opklimmen. De film is boeiend in de zin dat je gedwongen wordt om niet de horror, maar de banaliteit van de holocaust te ervaren vanuit Nazi point-of-view.

Indrukwekkende film over het gezin van Rudolf Höss, kampcommandant van Auschwitz, dat in een villa naast het kamp woont, waar zijn vrouw van de tuin een paradijsje heeft gemaakt, compleet met bloeiende bloemen en een zwembad. De gruwelen van Auschwitz krijgen we (gelukkig) niet te zien. We zien het dagelijks leven van een 'gewoon' gezin, een man, een vrouw en vijf kinderen. Af en toe komen vrienden en collega's op bezoek, en ook schoonmama komt logeren. Over wat er in het kamp gebeurt wordt niet gesproken. De man gaat gewoon naar z'n werk en z'n vrouw doet het huishouden. Een glansrol trouwens van Sandra Hüller.

Maar het kamp is er wel degelijk. Je hoort de geluiden, de schoten, blaffende honden, schreeuwende Duitsers, huilende kinderen en je ziet de rokende schoorstenen van de crematoria en de as die in de tuin dwarrelt. Ik heb met kippenvel naar deze film zitten kijken. Het is de verbeelding van wat wel de banaliteit van het kwaad is genoemd. Theunissen heeft de film uitvoerig besproken en een aantal beelden verduidelijkt die ik gemist had of die ik niet helemaal plaatsen kon. Want het is goed opletten met deze film. Jonathan Glazer toont je beelden, maar verklaart niets. Hij doet nog iets opmerkelijks: hij toont geen enkele close up, niet van de gezichten van de personages en niet van de gebeurtenissen in en buiten het huis. En daarmee zorgt hij dat de kijker een buitenstaander blijft, en kijkt naar iets van lang geleden.