The Zone of Interest (2023)

Film die (vrijwel) volledig leunt op de kracht van suggestie en daarin behoorlijk effectief slaagt. De banaliteit van de holocaust en de wijze waarop de dagelijkse massaslachting van mensen voor de 'gewone' nazi bij het dagelijks leven hoort als de hond uitlaten of de was opvouwen. Rookwolken die aan de hemel verschijnen, het voortdurende uitzicht vanuit de tuin op de ijsberende bewaker in de wachttoren, het zijn de glimpen die je meekrijgt vanuit het kamp zelf die de sfeer perfect neerzetten.

Tegen dit decor leven het echtpaar Höss en kinderen hun leven. Terwijl zich achter de muren van het kamp buiten beeld een drama van ongekende proporties voltrekt, is de overplaatsing van Höss en het (dreigende) scenario dat zijn vrouw haar geliefde huis en tuintje achter zich moet laten het 'drama' dat zich op het doek afspeelt. Het beoogde shockeffect wordt daarmee m.i. goed bereikt, mede dankzij het overtuigende, ingehouden acteerwerk. Enkele ijzingwekkende dialogen doen de rest - o.a. wanneer een nieuw verbrandingssysteem voor de lijken wordt besproken in huize Höss, waarbij de aanwezigen het consequent hebben over een 'lading' en bij het noemen van de aantallen het woord 'mensen' niet hun mond uit kunnen krijgen.

Het is altijd spannend of zo'n film tot het einde toe zijn soberheid vasthoudt, zich niet toch laat verleiden tot het laten zien van enkele verschrikkingen. Maar The Zone of Interest trapt bijna niet in die val. Slechts één keer vliegt hij dan toch iets uit de bocht, als we horen hoe een ruzie over een appel leidt tot de verdrinking van een gevangene. Even wordt de suggestie ingeruild voor het expliciete, maar het is slechts een klein schoonheidsfoutje.

Belangrijkste kritiekpunt is dat het punt na een tijdje wel duidelijk is. Het contrast is neergezet, de boodschap is ingedaald. En dan gaat het nog net even te lang door voor wat er zich afspeelt: bitter weinig. Vanaf de uiteindelijke overplaatsing van Höss en de scènes in Berlijn is het beste er duidelijk af.

In zijn vierde film die losjes is gebaseerd op het gelijknamige boek van Martin Amis volgt regisseur en scriptschrijver Jonathan Glazer de woorden van schrijver Primo Levi die Auschwitz overleefde en de overtuiging had dat je het verschrikkelijke fenomeen Holocaust niet recht in het gezicht kunt kijken. Glazer bekijkt deze afgrijselijke breuk met de beschaving door de camera te richten op het alledaagse leven van kampcommandant Rudolf Höss die met zijn gezin heel vrijmoedig een huis met een grote tuin bewoont dat net naast de muren van het vernietigingskamp Auschwitz is gesitueerd. Hoe krachtig is de werking van die constellatie. Het contrast maakt dat de verschrikkingen die achter de hoge muur plaatsvinden voor de kijker eveneens en onvermijdelijk in alle hoeken van de idyllische leefomstandigheden van het gezin te bespeuren zijn.

Door de hoge met prikkeldraad versterkte muur is het gezin goed beschut tegen de inbreuk op hun werkelijkheid. Ze kunnen zich ongestoord richten op het zoete leven van alledag. En ach, ze zijn gewend geraakt aan het onophoudelijke lawaai van de buren. Ze negeren het geschreeuw, de geweerschoten en de blaffende honden. Het is heerlijk vertoeven in dit veilige toevluchtsoord. De tuin is een harmonieus gestileerd paradijsje waar alles groeit en bloeit. Binnen is de eettafel rijkelijk voorzien van voedsel. De kinderen vermaken zich en doen het goed op school. Gasten worden hartelijk ontvangen. Het is een heerlijke en vreedzame wereld. Glazer toont een obscene idylle.

De film neemt overigens niet actief deel aan de tevredenheid en het geluk van het gezin. De kijker wordt door de soms letterlijke afstandelijkheid die de beelden uitstralen bepaald niet aangemoedigd om in de idylle op te gaan. De camera registreert nuchter en kil. Als ware hij een bewakingscamera. Glazer geeft op een subtiele manier richting aan. Hij laat de camera geen expliciet woordje meespreken over de monstruositeiten die in het kamp geschieden maar laat het obscene en koudbloedige van de situatie voor zich spreken.

De registratie van de handel en wandel van het gezin is weinig opzienbarend. Höss en zijn vrouw zijn kleinburgerlijke lieden die trots zijn op hun maatschappelijke positie. Ze zijn modelduitsers. Höss is een pedant mannetje met organisatietalent dat carrière wil maken. Zijn vrouw Hedwig is een strenge vrouw die geniet van haar privileges die soms erg onfris zijn. Kleding van gevangenen en vermoorde gevangen wordt door haar onder familieleden en bedienend personeel verdeeld. De kampcommandant eigent zich ondertussen de valuta van de gevangenen toe.

Er gebeurt eigenlijk vrij weinig in deze film. De film toont de monotonie van het herderlijke reilen en zeilen binnen het gezin en onderbreekt de monotonie af en toe met wat banale momenten van spanning die in elk gezin zullen voorkomen. Toch is er veel te zien. Onder de triviale laag valt veel te beleven. Onder de schijnbare onschuld ligt veel subtekst verborgen. De film die je ziet is een andere film dan die je hoort. De audiovisuele impact is groot. Die veroorzaakt beklemming en ongemak. De beelden laten de horror van de holocaust bovendien niet helemaal ongezien passeren. Ze zijn krachtig in hun impliciete weergave van de verschrikking. Zo zijn met regelmaat de rokende schoorstenen van het kamp op de achtergrond aanwezig en wordt de kijker herhaaldelijk een blik vergund op de dreigende contouren van de wachttorens die het kamp omringen..

Glazer shockeert de kijker niet met stevig aangezette dramatiek. Het zijn de nuchtere en nonchalant gedrapeerde beelden die contrasterend werken, die shockeren, die ongemak veroorzaken. Het is het sounddesign dat lieflijk beeldmateriaal besmet met geluiden die uit het onderaardse afkomstig lijken te zijn. Het is de irritante score van Mica Levi die de onzichtbare verschrikkingen voelbaar maken. The Zone of Interest is een fascinerende en monsterlijke film.

Hannah Arendt. Die Banalität des Bösen. Iemand?

Een gazon, een moestuin, het passen van een pelsmantel, zich opmaken met een beetje lippenstift, moederlief uit de heimat over de vloer krijgen, … Het leven in de schaduw van de schoorstenen van Auschwitz ziet er misleidend banaal uit. Slechts kleine details verraden wat hier aan de hand is. Roddeltantes die opscheppen over de toevallige vondst van diamanten in een tube tandpasta. Het personeel dat onderling een lading kledij mag verdelen. Een kind dat in het schijnsel van de zaklamp een gebit bestudeert. En achter de coulissen, voorbij een muur die de nachtmerrie buiten beeld tracht te houden: de gloed van een schoorsteen die dag en nacht rookt, een niet thuis te brengen stank, een onbestemd gebrul tegen niemand en iedereen, een unheimlich gebulder dat iets aankondigt waar niemand van wil weten.

Jonathan Glazer brengt de rituelen van een alledaagse nachtmerrie met genadeloze precisie in beeld. Handeling is er niet of nauwelijks, en precies door de dagelijkse beslommeringen onder de loep te nemen, ontleedt de regisseur de totale verschrikking van wat zich hier heeft kunnen afspelen. De onheilspellende geluidsband, het ritme dat van dit huishouden uitgaat, de kleine barsten die dit plaatje van een zogenaamd voorbeeldig Duits gezin verbeelden… Vreemd genoeg verveelt het geen moment. Misschien zitten Glazers hoogst onorthodoxe intermezzi daar voor iets tussen, de sprankels hoop. Een meisje dat voedsel lijkt rond te strooien, in negatief (night vision) gefilmd, letterlijk de antipode voor de alomtegenwoordige horror. En ook: diepe basklanken die, vanuit het onderbewustzijn, het onpeilbare lijden van de slachtoffers lijken te expliciteren. Ostentatief geïntegreerd, maar omwille van hun mystieke betekenis toch ook weer subtiel. Alleen een groot cineast weet een dergelijke evenwichtsoefening tot een goed einde te brengen.

Onvermijdelijk stelt zich de vraag naar goed, kwaad en het grensgebied daartussen. Allicht is dat de zogenaamde “zone of interest”: het morele braakland van zij die onrechtstreeks bij de misdaden betrokken waren. Schuld lijkt aan zowat alle handen te kleven, zelfs aan die van de kinderen die doelbewust wegkijken. Als moeder op de vlucht slaat, krijgt Frau Höss de duivel in de mond. Macht, rijkdom, ideeën over raciale superioriteit: het vormt de basis voor een ethiek die doelbewust aan de oppervlakte blijft dobberen. De muur tussen de gezinsidylle en het kamp laten begroeien met pittoresk groen: het is de ultieme negatie van de eigen situatie. Wir haben es nicht gewußt? Nee hoor. Het is Nicht-wissen-Wollen. En dus schuld, jazeker.

Grandioos is het orgelpunt, waarin Rudolf Höss de toekomstige poetsvrouwen ziet die de erfenis van zijn moordmachine schoonmaken, en op die manier behoeden voor het nageslacht. Hij kijkt deze profetie in de ogen, en wandelt gewoon verder. Schuld, kortom. Toch beeldt Glazer deze man, allicht terecht, af als een ambitieus idioot, een egoïst, iemand die door het regime wegens zijn ijver werd geïnstrumenteerd, zonder dat hij ergens in uitblonk. Deze man droomt van glorie, mijmert als guilty pleasure over het vergassen van zijn minderen én meerderen, pronkt met een promotie waar een ander de slaap voor zou laten, maar nee, slapen doet hij nauwelijks, want hij krijgt een prostituee over de vloer. Tot zover het perfecte Arische plaatje.

Allemaal schone schijn, kortom. Deze “zone of interest” als gigantische maskerade, als rookgordijn voor mensen bezeten door hun eigen besognes – een tuin van Eden waarin voor empathie geen plaats is. Het ware Böse is dit: de afwezigheid van moraal. Niet mensen die intrinsiek uitsluitend ‘slecht’ zijn, maar mensen die zich niet kunnen of willen oriënteren volgens een moreel kompas. ‘The zone of interest’ als verpletterende meditatie over hoe de holocaust zich kon voltrekken, terwijl iedereen zogenaamd wegkeek. De verklaring is even simpel als ontluisterend: ook wegkijken is een keuze. Schuldig verzuim als voorwaarde voor een genocide.

3,75*

Goeie film over een kampcommandant van Auschwitz die met zijn gezin vlak bij het concentratiekamp woont. Alhoewel waargebeurd, is de film bijna surrealistisch te noemen. Dit wordt ook versterkt door de wat afstandelijke manier van filmen. Zeker een originele film over de holocaust (omdat je feitelijk niets te zien krijgt), maar soms wel wat langdradig.

The Zone of Interest is een experimentele film vermomt als doorsnee documentaire. De gruwel zit daarbij niet in wat je ziet, maar in wat je verbeeldt. Als kijker zie je bijvoorbeeld hoe vrouwlief het onkruid in de weelderige bloementuin wiedt, maar niet wat zich achter de muren afspeelt. Achtergrondgeluid speelt een beduidende rol in de beeldvorming - met een terechte Oscar voor Beste Geluid als bevestiging.

4,0 * Banaliteit van kwaad

Ik was niet zo heel erg onder de indruk van de film moet ik zeggen. Misschien dat ik gewoon niet zo goed ben in impliciete verwijzingen maar bij mij maakten de 'enge' achtergrondgeluiden en de beelden die op zwart of rood sprongen eigenlijk geen moment indruk.

Wel vond ik het psychologisch interessant om te zien hoe Nazi's een 'normaal' leven konden hebben zonder daar al te erg mee te zitten. Beide hoofdpersonages (Rudolf en Hedwig) speelden prima. Rudolf is volledig afgestompt maar ik had het wel interessant gevonden om te weten hoe hij zo geworden is. Hedwig lijkt in een soort vreemde voortdurende ontkenningsmodus te zitten waar ze niet meer uit komt.

Vreemd genoeg zijn het psychologische mechanismes waar ik ook in mijn eigen omgeving en misschien zelfs wel bij mezelf mee te maken heb. (don't worry, ik ben geen moordenaar ) De pure onverschilligheid, de ontkenning, de apathie. Nu ik zo zelf aan het typen ben geef ik toch een half puntje meer.

Een psychologisch interessante film maar bij mij had het juist wel wat explicieter gemogen.

Tja.... ik vond 'm eerlijk gezegd echt best wel slecht. Ik weet het, ik ben volgens mij de enige onder de reviewers. Het zal ongetwijfeld aan mij liggen.

Ik weet dat ik nu vast de nodige kritiek over me heen ga krijgen, maar ik was erg teleurgesteld in deze film. Het ligt niet aan het acteerwerk: dat is meesterlijk. Het ligt zeker niet aan het onderwerp: één van de zwartste hoofdstukken uit onze geschiedenis. En het ligt al helemaal niet aan het perspectief: het was juist dit bijzondere perspectief dat me benieuwd maakte naar deze film. Waar het wel aan ligt? Het script. Dat is gewoon té saai. Er gebeurt té weinig.

Het eerste half uur is erg indrukwekkend. De akelige geluiden op de achtergrond, de duistere beelden van rokende schoorstenen, de oranje gloed van het vuur dat 's nachts de kamers verlicht. Maar het 2e en 3e half uur bieden niet veel extra. Natuurlijk, je leert nog over een paar belangrijke gebeurtenissen in het leven van Hoss, maar die kan ik in een halve minuut ook leren van wikipedia. Bovendien blijft de film voor mij té impliciet (en dan heb ik het niet over de gruwelijkheden in het kamp, daar hoef ik geen beelden voor te hebben om het me te kunnen voorstellen). Veel van de - voor mij overbodige, weinig betekenisvolle scenes - kregen pas betekenis na het lezen van dit artikel: Rudolf Höss: de gehate kampcommandant van Auschwitz  | Nieuwe Revu . Nu begrijp ik beter wat er in hem omging, ik begrijp nu waarom hij en zijn vrouw niet meer samen sliepen (hoewel de rol in de film niet helemaal matcht met wat er in het artikel over geschreven wordt), ik begrijp het paardrijden beter, ik begrijp zijn karakter nu beter, ik begrijp Hoss beter. Hoss heeft een uitgebreide en - zo is het oordeel van experts - betrouwbare biografie geschreven voor hij werd opgehangen in Auschwitz. Waarom is hier niet meer gebruik van gemaakt om me meer te leren over wat er in zijn geest om ging? Hoss had wel degelijk gevoel bij de gruwelijkheden, maar was overtuigd dat hij het goede deed. Maar hij voelde de emoties. Hij dwong zichzelf tot het bijwonen van de massamoorden en hij dwong zichzelf om daar geen enkele emotie bij te vertonen omdat hij wist dat iedereen naar hem aan het kijken was. Hij was volledig overtuigd van het goede van het 'Nationaal Socialisme' en als hij ging twijfelen vermande hij zich om te doen wat in zijn ogen gedaan moest worden. Die spanning, dat dilemma, dat las ik in het artikel en had ik graag in de film terug gezien. Of het zat allemaal wel in de film, maar het is me ontgaan. Hoe dan ook, het was gewoon niet mijn film. De titel is overigens briljant gekozen: het is duidelijk waar de 'zone of interest' van Hoss en zijn gezin lag. Nogmaals: het eerste half uur is indrukwekkend en sterk.

Hoeveel sterren geef je het dan? Met pijn in het hart geef ik de film 1,5 ster. Ik kan er simpelweg niet meer voor geven. Maar ik doe het met pijn in het hart, want er zat zo veel potentie in deze film met dit bijzondere perspectief.

The Zone of Interest is een film die vooral twee woorden oproept nl. afstandelijkheid en onverschilligheid. Verwacht geen verhaal, maar een sobere, kille fragmentarische film over kampcommandant Rudolf Höss en zijn gezin die naast het concentratiekamp Auschwitz wonen. Ze tonen totaal geen medeleven of gevoelens wat er in het concentratiekamp zich afspeelt en zijn meer bezig met hun eigen behoeftes zoals werk en huis. Van onverschilligheid gesproken. De regisseur weet dat knap in beeld te brengen door geen close-ups te gebruiken en weinig aandacht te geven aan de personages zelf waardoor er een gevoel van afstandelijkheid bij de kijker ontstaat. Als kijker kan je de bedoeling van de regisseur volgen, maar toch blijf je op het einde van de film met een raar gevoel zitten van was dit nu de film. Het slot is ook abrupt en eigenaardig met een switch tussen Höss in de gangen en het heden waar poetsploegen in het kamp aanwezig zijn om alles in mooie staat aan het publiek te kunnen vertonen. Opvallend is ook het begin van de film met een twee minuten durende zwart scherm. 6/10

Op zich is het gegeven best interessant. Dat je een gezin volgt die vlakbij alle gruwel woont. Maar dit is in een half uur ook wel gezien. Er gebeurt zo weinig en je ziet zo weinig dat het echt verveelt. Ik snap wel wat de makers met deze film wilde bereiken, dat je vooral zelf moet gaan nadenken wat er allemaal gebeurd. Je hoort gegil en af en toe een knal. Je ziet rook van ovens en stoom van treinen in de wolken. Tja niet zo moeilijk wat je dan moet fantaseren.

Ze zijn niet aan het barbecueën en de stoomtrein is niet een TGV vol toeristen richting Parijs of Londen.

Een heel bijzondere oorlogsfilm. Een oorlogsfilm die ook eigenlijk geen oorlogsfilm is. Het hele verhaal is eigenlijk een randverhaal tijdens de tweede wereldoorlog. En dat is een hele bijzondere insteek om een verhaal te verzinnen naast een plek waar zulke verschrikkingen hebben plaatsgevonden. Dit is meer het verhaal van het leven van een gezin dat naast Auschwitz woonde en hun dagelijkse leven, hoe ze de dag doorbrachten en de administratieve rompslomp van een man die overgeplaatst moest worden terwijl zijn vrouw daar helemaal niets voor voelde. Geen film over de verschrikkingen van Auschwitz zelf, al is het ook weer onmogelijk om daar niet aan te denken als je deze film ziet. Maar goed, al met al wel een heel fascinerende film vooral vanwege de bijzondere invalshoek.

Ik herken me erg in wat notsub schrijft. Het viel mij dus ook tegen al zitten er echt wel sterke elementen in de film. Ergens halverwege wordt het steeds beklemmender (met het vuur, de as, de geluiden, die vreemde dochter, etc ) en ik hoopte toen dat het zich zo door zou ontwikkelen, de spanning verder op zou bouwen tot een of andere (anti)climax maar helaas. De sleur kwam er weer en ik moest me best naar het einde toe slepen. Ik snap best dat die sleur en saaiheid deel van het punt zijn dat de film wil maken, maar ja, het kijkplezier gaat er wel aan op die manier. Niet geweldig dus helaas.

Zucht de zoveelste film onder het A24-logo die flink tegenviel! Deze voldoet wel perfect aan al hun artistieke kenmerken. Tergend langzaam, met weinig dialoog en veel inzoomen op onbelangrijke zaken zoals bv. een hele reeks bloemen....Daarnaast is er eveneens een gimmickachtig concept bedacht zodat erover de film iets valt te melden. Het is een Holocaust-film waar je niet de slachtoffers van Auschwitz, maar de mensen aan de andere kant van het prikkeldraad worden gevolgd en waar de maker zich een extra beperking gaf door ook niets te laten zien van de gruweldaden. Echter daardoor loopt de film in zijn eigen opzet vast, getuige de meerdere keren dat het beeld op één kleur sprong. Dit was naar menig een zwaktebod. Daarnaast werkt het afstandelijke filmen ook niet echt mee! Honderd minuten lang de banaliteit en vervreemdende procedurele machinerie weergeven is niet boeiend genoeg. De film zit net als de familie in een bubbel. Maar blijf uiteindelijk gewoon een lange herhaling van hetzelfde idee.

Glazer zet hier een aparte, subtiele film neer, waarin de jodenhaat extreem staat (ook al krijgen we het echte leed achter de muren niet te zien), of hoe anders is de verschrikkelijke onverschilligheid van de villabewoners te verklaren !?

Zelfs voor de nare geluiden en de donkere rook hebben ze geen aandacht, laat staan dat ze het bespreekbaar vinden. Bespreekbaar is wel het ontwerp voor een nieuwe verbrandingsoven waarin het woordje ..."lading" valt, als omschrijving van het onmenselijke van hun acties.

Het slot van de film beperkt zich tot een donker beeld maar wel met doordringende, sinistere sirenegeluiden en geschreeuw. Houdt dit een waarschuwing in ? Mals voor de mensheid is de film trouwens niet.

Ik vond deze film kwa acteer werk erg goed.

Wel vond ik het hier en daar wat langdradig. Ik vond het wel jammer dat het meer ging om buiten het kamp alsof er niks gebeurd is daar. Ook de laaste beelden van de film waren erg indrukwekkend.

Een gegeven vanuit een andere hoek, de gruwelen komen niet in beeld van het concentratie kamp Auschwitz maar doormiddel van geluid best heftig.

De kamp commandant die met zijn gezin, een goed leven wil.

Maar ook vreselijke daden uithaalt in het kamp waar zijn woning ook staat.

Een prima film, maar geen doorsnee film.

Bij uitstek een film waarbij je de volledige aftiteling moet blijven kijken (en in dit geval ook luisteren). Normaal gesproken is dat een prettig moment om nog even na te denken, te verwerken, te reflecteren; maar nu wrijft de gekozen soundtrack je nog even vreselijk tegen de haren in wat precies de surrealistische verhoudingen van de film onderstreept. IJzersterk. *4.0

Regisseur Jonathan Glazer profiteert van aparte en zeer effectieve geluidsbewerking binnen zijn nieuwste oorlogsproject, waarin de kijker vooral ongemak wordt aangejaagd met beelden die je eigenlijk nooit ziet. Dat is effectief gedurende het eerste halfuur, maar blijkt uiteindelijk vooral een gimmick die niet effectief blijft voor een totale speelduur van 105 minuten. Zeker aangezien de situatie rondom de hoofdpersonages relatief snel uitgewerkt is en ondanks het keurige acteerwerk nergens echt weet te beklijven. Hierdoor zit je als kijker geregeld opgescheept met uitgesponnen scenes die in de basis vooral nietszeggend zijn. Het is de regie van Glazer die soms met een aantal aparte sfeerimpressies uitpakt, maar niet veel meer bereikt dan dat. The Zone of Interest blijft op die manier een aparte en unieke opzet hebben die simpelweg niet efficiënt over de gehele film benut wordt.

Wat ge niet ziet, maakt deze film zo bijzonder. Heel aparte film! Absolute aanrader!

Ik ben toch behoorlijk op mijn honger blijven zitten bij deze The Zone of Interest. Aanvankelijk was ik wel mee met het beeld dat Glazer wilde scheppen over het rustige familieleventje naast het concentratiekamp van Auschwitz. Het gaf een lange tijd een onbehaaglijk gevoel om de rustig keuvelende dames in de keuken te zien terwijl de grootste gruwelijkheden zich op wandelafstand afspelen. Ook al zien we niets van wat er binnenin het kamp gebeurt, behalve wat geluiden op de achtergrond en de overblijfselen van menselijke resten die in de rivier terecht gekomen waren.

Echter stort de film helemaal in wanneer Höss het nieuws verneemt dat hij wordt overgeplaatst. Ik had geen idee waar Glazer nog naartoe wilde met de film, want we krijgen amper nog iets boeiends te zien. Ook de afstandelijke manier van filmen (letterlijk shots op verre afstand) konden me niet bekoren. De afsluitende beelden van het huidige Auschwitz gaven me dan wel weer die ongemakkelijke kriebels die ik iets te veel gemist heb.

2.5*