Candyman (1992)

Succesvolle horrorfilm naar een verhaal van Clive Barker heeft nog niets van zijn zeggingskracht verloren en staat mede dankzij voortreffelijk acteerwerk van Madsen en de angstaanjagende Todd (die stem!) nog steeds als een huis. Todd is The Candyman, de geest van de zoon van een voormalige slaaf die zijn moordlustige praktijken alleen kan uitvoeren als de ‘urban legend’ blijft bestaan. Madsen speelt de sceptische wetenschapper die na het horen van de legende rondom The Candyman besluit de proef op de som te nemen en daardoor direct betrokken raakt bij een serie gruwelijke moorden. Eén van de hoogtepunten van het horrorgenre in de jaren ’90 dankzij de beklemmende regie, een ongebruikelijke, effectieve muzikale score en uitstekende special effects. In eerste instantie vervolgd door Candyman: Farewell to the Flesh en Candyman: Day of the Dead. Kreeg een ander vervolg in 2021 met Candyman.

Meer een artistieke horrorfilm De associaties van Candyman met termen als "gore" en "shocking" vind ik erg overtrokken. Het gaat echt wel meer om sfeer : de ranzigheid van de grootstad met graffiti, beton, afvalbergen, volgescheten en bespetterde toiletten (dat was nog het meest gore aan de film). Het gebruik van vuile kleuren moet het decor van stedelijk verderf nog troostelozer maken dan het al is. Verder ook de bijna mystieke muziek met zware orgels en hemelse chorussen.

Helen, die onderzoek doet naar een hardnekkige urban legend, "the candyman", wordt geconfronteerd met een sinistere figuur die haar wil toevoegen aan zijn angstaanjagende legende.. . In zekere zin is Candyman net als Freddy Kruger een moordenaar die enkel kan verder bestaan als mensen erin geloven. .

Toen ik deze film zag op VHS vroeger deed het me weinig, misschien omdat mijn mindset voor horror er toen niet op afgestemd was. Het is nog steeds een film met gebreken (Candyman is niet bepaald iconisch en angstaanjagend). maar ik zie ook heel wat kwaliteiten die me vroeger niet waren.opgevallen. Virginia Madsen zet hier misschien wel de beste rol van haar carrière neer.

Ik zag Candyman voor het eerst op een door Cinemariënburg/Scala (het toenmalige Nijmeegse filmhuis; tegenwoordig LUX) georganiseerd horror-filmfestival in 1993. Ik had Clive Barker als regisseur al ontdekt middels Hellraiser (1987) en Nightbreed (1990), maar was nog onbekend met zijn literaire werk. Toevallig was ik net voordat Candyman uitkwam begonnen aan Barker’s Books of Blood, waarvan het verhaal ‘The Forbidden’ de basis vormt voor de film.

Het moet gezegd: ik had hoge verwachtingen toen ik het verhaal gelezen had, en de door Bernard Rose geregisseerde film wist deze ruimschoots in te lossen. Voor mij is Candyman niet alleen een superieure horrorfilm, maar tevens één van de beste Amerikaanse films van de jaren 90.

Wat me toen en nog steeds fascineert is de unieke sfeer van de film: naargeestig en dreigend, maar in de figuur van Candyman (een onnavolgbare Tony Todd) tegelijkertijd romantisch en zelfs tragisch. Ook de aandacht voor de sociaaleconomische situatie van de minderbedeelden binnen een samenleving (in dit geval de arme zwarte bevolking van de wijk Cabrini-Green, een toenmalig achterstandswijk in Chicago) was nieuw voor mij – dit had ik nog nooit in een horrorfilm gezien.

Raak getroffen vond ik vooral de ambivalentie onder de zwarte bevolking ten aanzien van Candyman: zij vrezen hem als de huiveringwekkende manifestatie van het bovennatuurlijke, maar tegelijkertijd geven zij middels hun ontzag voor hem tevens blijk van respect. Sterker nog: wanneer Candyman blanke slachtoffers maakt, lijkt hij dat te doen uit naam van alle zwarten die in Amerika zijn uitgebuit, onderdrukt en vermoord. Racistisch geweld heeft per slot van rekening ook geleid tot het ontstaan van Candyman zelf. Maar dat deze grillige voorvechter van zwarte onderdrukten zich tegelijkertijd ook tegen hen keert en hen terroriseert, is een even ijzingwekkende als briljante vondst. Candyman doodt zonder aanzien des persoons en is in dat opzicht dus ‘kleurenblind’.

Een letterlijk in het oog springend aspect van Candyman is het sterke camerawerk van DOP Anthony B. Richmond, die meteen al sterk inzet tijdens de visuele intro van de film: luchtopnamen van Chicago, opgenomen met de toentertijd hypermoderne Skycam die tot 500mm lenzen kon inzetten zonder zichtbare trillingen in het beeld. Daarnaast baadt Richmond de film grotendeels in grauwe en donkere kleuren, met name de daadwerkelijk in Cabrini-Green geschoten exterieur-opnamen, die de naargeestige, ijskoude sfeer van de film nog versterken. Indrukwekkend is ook de score van componist Philip Glass die, in plaats van zijn kenmerkende minimal music, dit keer opteert voor meer lyrische muziek waarin synthesizer/orgelpartijen en koren een belangrijke rol spelen. De soundtrack van de film alterneert door Glass’ uitgekiende stijlwisselingen tussen pathos en ijzingwekkende, onvervalste horror en maakt deze tot één van de meest memorabele uit Glass’ diverse oeuvre.

Regisseur Bernard Rose legt in Candyman zowel verhoudingen tussen blank en zwart als tussen mannen en vrouwen bloot middels de personages van studente Helen Lyle (Virginia Madsen), haar studie-vriendin Bernadette Walsh (Kasi Lemmons), de in Cabrini-Green wonende Anne-Marie McCoy (Vanessa Williams), Helen’s snobistische en misogyne vriend Trevor Lyle (Xander Berkeley) en zijn collega Purcell (Michael Culkin). Trevor en Purcell zien niets in Helen’s plan om haar afstudeer-scriptie over urbane legenden te gaan schrijven, en daarin speciale aandacht te besteden aan de verhalen rondom Candyman, een spookachtige verschijning van een man met een haak als hand die diegenen die hem uitdagen door zijn naam vijf keer in een spiegel uit te spreken, op gruwelijke wijze doodt. Zij zijn van mening dat de mythe rondom Candyman niet genoeg geloofwaardigheid en academisch niveau heeft voor wetenschappelijke onderzoek. Helen en Bernadette zijn vastbesloten Trevor en Purcell in het ongelijk te stellen, en wagen zich in het door criminaliteit en verpaupering geteisterde Cabrini-Green. Daar komen zij in contact met Anne-Marie McCoy, een jonge zwarte moeder die hen meer vertelt over de zwarte wraakgeest die hun woonplaats teistert. Al snel ondervinden de vrouwen dat de legende rondom de Candyman reëler is dan zij ooit hadden durven vermoeden – en dat zij daar allemaal een aparte rol in zullen gaan vervullen.

Candyman is de geest van een door blanken vermoorde zwarte man, een 19e-eeuwse schilder belast met het schilderen van het portret van de dochter van een rijke blanke opdrachtgever. De schilder en de jonge blanke vrouw werden verliefd en de vrouw raakte zwanger, een interraciale relatie die in die tijden niet werd getolereerd. Wraakzuchtige blanken zaagden de rechterhand van de man af en smeerden daarna zijn lichaam in met gestolen honing uit nabijgelegen bijenkorven, waarna de woedende bijen de man doodstaken. Deze aandacht voor het in Amerika sinds generaties sluimerende racisme was geenszins uniek in horrorfilms, getuige titels als The Night of the Living Dead (1968), Ganja & Hess (1973), Sugar Hill (1974), The Zebra Killer (1974), Abby (1974) en Wes Craven’s The People Under The Stairs (1991). Maar de combinatie van horror, sociaal realisme, urbane legenden, pathos en romantiek – dit alles gebaseerd op een ijzersterk script van Clive Barker en Bernard Rose – maakte Candyman wel tot de primus inter pares van de horrorfilms van de jaren 90. Waarin eveneens een voorschot op Mathieu Kassovitz’s zeer sterke La Haine (1995) en het huidige oeuvre van Jordan Peele besloten lag.

De dit jaar uitgekomen remake van Candyman heb ik niet gezien en ik denk dat daar ook geen verandering in zal komen. Het origineel is namelijk zo sterk dat herverfilmingen daar bijna alleen maar afbreuk aan kunnen doen.

Cult? Klassieker? Horror? Of thriller? Of eigenlijk helemaal niet zo bijzonder...Zeg het maar bij deze Candyman die ik, ondanks dat ik vroeger totaal geen horror fan was, wel eens op een avondje heb meegepikt. Op horror vlak qua engheid viel de film mij toen wel erg mee en klasseerde ik de film toen vooral als thriller met een bovennatuurlijk randje. Mede door het uitgekomen van het veelvuldig bekritiseerde vervolg en dat ik de '92 versie in de kringloop tegen kwam kreeg ik toch wel weer eens trek de film te zien.

Het verhaal mag bekend zijn rond studente Helen die onderzoek doet naar Urban Legend The Candyman. Uiteraard wordt dit vanuit het perspectief gebracht dat de hele legende natuurlijk bullshit is...maar is dat wel zo? Onvervaard gaat Helen op pad in buurten en flats waar in eerste instantie Candyman niet het grootste gevaar lijkt maar eerder de buurt en haar bewoners. Fraai zijn de locaties en verlaten flats, maar dat is vooral mijn Urbex geïnteresseerd ik die dat zegt. Buiten kijf staat toch wel dat er net een naargeestig sfeertje uitermate goed opgebouwd wordt in een film die vooral op dat moment lijkt af te stevenen op de categorie psychologische thriller.

De toon verandert toch wel definitief naar een soort slasher na verschijning in de parkeergarage. Hoe dom ben je trouwens om op een plaats delict een moordwapen beet te pakken, dan laat je jezelf er ook wel grandioos inluizen. Maar toch is daar andermaal of alles wel is wat het lijkt.Is Candyman niet een onderdeel van een gespleten persoonlijkheid? Want in principe kan ze alle moorden zelf gedaan hebben. Even lijkt het gesprek met de gevangenisdirecteur de uitzondering aangezien ze vast zit tot Candyman haar los maakt wat onderdeel van haar fantasiewereld kan zijn. Een ander ziet Candyman niet en dus is er geen enkel bewijs dat hij er überhaupt is en moord. En vooral deze twijfel en mogelijk in het plot tilt de film van het niveau aardig naar best wel interessant. Iets wat tot op het einde doorgevoerd kan worden.

Candyman, naar een verhaal van horror koning Clive Barker, blijkt dan toch best een prima film die zo zijn iets mindere punten heeft maar ook best sterk en eigenlijk over de hele linie behoorlijk constant is. De muziek mag opzich nog wel even benoemd worden als passend en Tony Todd, zo'n acteur die je onbewust al heel vaak gezien hebt, past prima in de rol ook al wordt het nooit echt eng. Afijn, meer dan te doen is het verdict.

Eigenlijk nooit zo heel erg in geïnteresseerd geweest. dacht altijd dat zo'n standaard urban legend horrorfilmpje was, maar ik had pas onlangs door dat het hier gaat om een Clive Barker verfilming gaat. En dan ben ik opeens wel geïnteresseerd. Het is inderdaad niet het standaard urban legend verhaal, tot zover het goede nieuws. Helaas is wat er voor terugkrijgen ook niet zo'n heel boeiend verhaal. In ieder geval wordt het in deze film maar niet echt spannend. Paar goeie scènes, maar als geheel weinig visuele flair.

Goed spel van Virginia Madsen, door wiens persoonlijkheid ik heel efficiënt het verhaal in word getrokken, en natuurlijk van Tony Todd, die ikzelf nog veel creepier vind in een paar Final destination-films als de begrafenisondernemer die wel het één en ander over de werkwijze van IJzeren Hein kan uitleggen. Daarnaast toch ook nuttig werk van Xander Berkeley (altijd een goede dubbelzinnige verschijning) als Madsens echtgenoot, en er zaten ook een paar effectieve schrikmomenten in (Berkeley die opeens bovenop Madsen springt terwijl je eigenlijk Candyman verwacht, de hond achter het raam, de haak die opeens dwars door het medicijnkastje heen komt zetten), maar verder kon de film me eigenlijk niet zo pakken. Ik denk dat ik de titelfiguur gewoon niet zo'n ikonisch personage vind, en dat hij wel fysiek verschijnt maar tegelijkertijd toch ook weer niet door anderen gezien wordt vind ik een wel héél makkelijke oplossing: zo wordt hij feitelijk een onoverwinnelijke vijand, en die is niet zo interessant, dan zijn de kaarten eigenlijk gewoon gestoken en sta je als heldin totaal machteloos (bijvoorbeeld wanneer hij Madsens boeien doorsnijdt en haar zo verantwoordelijk maakt voor de dood van de raadsman). Mogelijke diepere lagen komen daardoor bij mij niet aan.