The Last Samurai (2003)

Dit is zover ik weet mijn tweede kijkbeurt van de film, de eerste was rond de release in 2003. Geen idee meer of ik dit in de bioscoop destijds heb gezien, maar de film maakte best indruk op me en gelukkig is het een jaar of 18 later nog altijd zo. Origineel is de film niet, want dit is al in een afwijkende vorm zoveel vaker verteld, denk aan Pocahontas of Dances with wolves. Vijandige man komt in het andere kamp terecht en leert een nieuwe cultuur kennen en vecht voor hen tegen zijn oude vrienden. Meer is het niet, maar dat hoeft ook niet als het zo goed en boeiend word uitgewerkt als hier.

Tom Cruise is echt imponerend in zijn rol en ook al valt alles van a tot z te voorspellen, er zitten gewoon diverse kippenvelmomenten bij. En dan is er nog dat geweldige laatste gedeelte van de film waarvoor ik graag een halfje extra geef met een adembenemend mooie veldslag die zowel enorm bruut, spannend en emotioneel is. Wel is het absolute einde met Cruise wat jammer, dit had sterker moeten eindigen.

Verder valt er nog genoeg te melden. Het camerawerk is ook de de gehele film echt indrukwekkend mooi, net als de prachtige bombastische en rake soundtrack.

Als je je niet stoort aan diverse clichés over Japan en het ook kan accepteren dat men hier Engels praat (wel jammer, maar ik kon er hier wel goed mee leven) dan heb je een blockbuster van het allerhoogste niveau gekeken. Blij dit nog eens weer gezien te hebben.

4* blijven staan

Een vrij overtuigende mix van actie/avontuur en persoonlijke ontwikkeling zoals de regisseur het ook voor zich zag, met een ster die de film niet domineert, een serieuze uitbeelding van de Japanse cultuur zonder stereotypen of karikaturen, en sterke vechtscènes (inclusief de eerste ontmoeting tussen soldaten en samoerai en de nachtelijke overval op het dorp). Wie er problemen mee heeft dat buitenlandse vijanden altijd Engels blijken te spreken (voor mij nooit een probleem, maar goed) zal er verheugd over zijn dat de Japanners onderling Japans spreken, de score van Hans Zimmer is opmerkelijk ingetogen (in ieder geval tot aan de laatste slag), en de visuals zijn prachtig.
        Zelfs aan de minpuntjes hoef ik niet zo zwaar te tillen: met Algrens voormalige commandant wordt wel èrg snel (en dus in dramatisch opzicht onbevredigend) afgerekend, het liefdesplotje was niet nodig (gelukkig wordt het héél klein gehouden en dient het voor mij voornamelijk als opstapje naar de allerlaatste scène), en eigenlijk had Nathan op het einde gewoon temidden van zijn nieuwe vrienden het leven moeten laten (maar zijn overleven was noodzakelijk om hem het zwaard aan de keizer te laten aanbieden, en doordat die daarna de onderhandelingen met de buitenlanders afkapt wordt het offer van de samoerai achteraf alsnog gerechtvaardigd). Zo hebben de kwaliteiten van deze film voor mij ruimschoots de overhand. Indrukwekkend.

Heerlijke blockbuster die zowel in actiescènes als in kalmere scènes steeds op niveau blijft. Eén van Cruises betere rollen. Last Samurai blijft ook kraakhelder met de boodschap die uitgedragen wordt. Het Meiji tijdperk was een radicale ommeslag van een feodale cultuur naar een geïmporteerde westerse cultuur. Japan was toen nog niet klaar voor deze brutale modernisering, die een ontwrichtende invloed had op de samenleving. Heel knap om een Amerikaanse officier te doen overlopen, door het verwerven van inzicht in en respect voor de schoonheid van de lokale cultuur en levenswijze, naar wat voor hem initieel de "savage" was. En nee, een intellectuele detaillering van wat die cultuur inhoudt hoef ik niet, dan lees ik wel een boek.
Zwick slaagt honderd percent in zijn opzet en in de laatste veldslag waarbij al deze waardevolle dragers van volkstraditie met houwitsers neergemaaid worden voelt erg droevig aan. De muziek van Zimmer is buitengewoon prachtig. Last Samurai is een mooi voorbeeld dat er ook blockbusters kunnen gemaakt worden met verstand en gevoel.

Deze film ooit gezien bij release en nu zo’n 19 jaar later opnieuw toevallig toen hij op TV werd uitgezonden. Kon mij verhaal niet meer herinneren, dus was geen ‘tweede zit’… Is een krachtige film met een ijzersterk verhaal over de ‘weg van de samoerai’. Eer en respect is de rode draad doorheen het verhaal. Een verhaal over vijand en vriendschap. Emotioneel zwaar beladen. Mooie decors van het traditionele Japan. Topfilm met topcast. 4*

Lang geleden een keer gezien, maar in een periode dat ik hier eigenlijk nog te jong voor was, waardoor me er nauwelijks nog wat van bijstond. Toen ik een tijdje geleden de kans kreeg om een mooie uitvoering van de film mee te nemen, zag ik mijn kans schoon om deze eindelijk eens aan een herziening te onderwerpen.

Ik zal maar gelijk met het grootste minpunt beginnen en het is eigenlijk iets waar je van tevoren op berekend kan zijn: The Last Samurai is Hollywood in zijn meest pure vorm. Wanneer een film gepromoot wordt als Tom Cruise-actiefilm weet je eigenlijk al hoe laat het is. Voor 80% is dat geen probleem, maar hoe dichter we bij het einde komen, hoe dikker het wordt aangezet. Niet alleen heeft Cruise een plot armor waar je U tegen zegt, ook worden gevechtsbeelden vergezeld door slow motion effecten en bombastische muziek.

Maar goed, je kan je natuurlijk afvragen in hoeverre het een groot minpunt is. The Last Samurai mag wat mij betreft namelijk ook wel uitpakken en dat laat Edward Zwick zich geen twee keer zeggen. Het is een groots opgezet, heldhaftig epos geworden over een tweestrijd in Japan. Ondanks dat de actiescènes er nog steeds gruwelijk goed uitzien en daardoor garant staan voor vermaak vond ik het middenstuk, waar Nathan de samoerai-cultuur en de inwoners van het dorp leert kennen, het meest imponerend. Men neemt daar gelukkig uitgebreid de tijd voor, waardoor de groeiende waardering van Nathan geloofwaardig in beeld kan worden gebracht. Ook echt een groot pluspunt dat de oorspronkelijke taal eens gebruikt wordt in een productie als deze. Ook dit komt de geloofwaardigheid ten goede.

De cast speelt goed. Tom Cruise kan ik in de regel sowieso goed hebben en ook hier doet hij het prettig. Zijn personage maakt een zichtbare verandering door, waardoor je aan het einde oprecht met een ander iemand te maken hebt dan aan het begin. Zijn spel wekt de indruk dat hij met passie aan deze film gewerkt heeft. Ook de bijrollen vond ik goed. Ken Watanabe, Timothy Spall, Shin Koyamada, Hiroyuki Sanada... allen prettige bijdragen. Koyuki Kato mag nog apart genoemd worden. Ze speelt haar personage erg fijn en ze heeft ook een goede chemie met Cruise. Naast het acteerwerk heb ik ook erg genoten van de schitterende opnamelocaties, muziek en aankleding. Verveeld heb ik me nergens. Achteraf gezien duurt het wellicht even voor de film op gang komt, omdat het eerdergenoemde middenstuk wel nog een streepje voor heeft op het begin, maar tijdens het kijken ervoer ik dat niet als vervelend.

Ik vond dit een zeer geslaagde film. Voor mij was het een soortgelijke ervaring als Kingdom of Heaven vorig jaar, maar ook films als Dances with Wolves, Gladiator en Braveheart passen wel in dit rijtje. Allemaal films die weliswaar een stukje geschiedenis tonen, maar flink gedramatiseerd en met een Amerikaans sausje overgoten. Daardoor alleen al zal The Last Samurai niet voor iedereen zijn, maar ik heb heel erg genoten. Een prachtige film, die me voorlopig nog wel even zal bijblijven.

4*

Historische films heb ik altijd wel een zwak voor gehad. Jezelf helemaal verdiepen in een wereld die niet meer is. Deze film geeft mij zeker dat gevoel. Vooraf dacht ik, vast net als anderen, dat de combinatie van Tom Cruise en een samurai film een aparte keuze was op zijn best. Toch vind ik het acteerwerk, de productie en de attention to detail erg goed. De reden dat ik the last samurai maar een 3,5 geef is door de laatste 25% van de film. Na de helft vond ik het erg tegenvallen, veel over de top dramatisch gedoe. De rustige, langzamere scènes maakte de film goed. Naast de duidelijke 'Hollywood' invloed werd ik positief verrast wat deze film te bieden heeft. Niets heel speciaal, maar toch vermakelijk. Het leek erop dat de regisseur of de producers ineens dachten 'oh ja wacht even, dit is een Hollywood film, we moeten wat cliché drama erin stoppen'. Als je zoekt naar een meer accurate of meer diepgaande historische film, ben je niet op de goede plek. Toch wel het kijken waard vind ik, ondanks het einde.

"I suppose we should be grateful they're all firing in the same direction."

De Winchester Repeating Arms Company bestaat bij aanvang van de film bij het vieren van 100 jaar Verenigde Staten nog maar 10 jaar, opgericht net na het aflopen van de Amerikaanse Burgeroorlog. Nathan Algren verolkt door Tom Cruise is een veteraan uit die Burgeroorlog, die inmiddels verdere heldendaden verrichte in de Indianenoorlogen, tegen de "red man", de "hostiles". Hij noemt de Winchester het geweer dat het Wilde Westen verovert, en noemt specifiek de (op dat moment nog maar net afgelopen) beroemde veldslag bij Little Bighorn in 1876 waarbij generaal Custer en zijn troepen werden omgebracht door de Lakota-Sioux, Noordelijke Cheyenne en Arapaho. Hij grapt cynisch dat je met het geweer "five, six, seven braves" (een historische term voor inheemse krijgers) kunt neerschieten zonder te herladen. Maar Algren kampt met een enorm traumaleed en alcoholisme, niet zozeer vanwege reguliere gevechten in de burgeroorlog, maar vanwege zijn deelname aan de massamoorden op inheemse burgers en gezinnen onder het bevel van kolonel Bagley.

Algren trekt in de zomer van 1876 naar Japan om daar de troepen dingen bij te leren. Vooral doeltreffender herladen en schieten, want ondanks uitgerust met moderne westerse geweren konden ze het niet eens halen tegen de samoerai-opstandelingen die vuurwapens principieel weigerden. Tenminste, zo stelt de film, want de Amerikanen moeten uiteraard eruit komen als de vuurwapenhelden bij uitstek en de Japanners als spirituele krijgers, toch? De werkelijkheid kon niet minder waar zijn. In de tijd waarin de film zich afspeelt kenden de Japanners al meer dan 300 jaar vuurwapens, al sinds de 16e eeuw. En de echte opstandelingen beschikten dus ook over moderne geweren en zelfs tientallen stukken artillerie. Ze schakelden pas over op zwaarden als hun munitie simpelweg opraakte. Ach, we houden het op een leugentje om bestwil.

In de film worden de troepen mét vuurwapens te vroeg in de strijd gegooid, met noodlottige gevolgen van dien. Ook Algren krijgt het zwaar te verduren, ook al verweert hij zich als een duivel in een wijwatervat, en wordt enkel maar gespaard omdat hij zo heldhaftig vocht. De film biedt wel een mooi portret, wat vooral sinds dit deel met Algren als niet-geketende en vrij rondlopende gevangene in alle rust nader uitgewerkt wordt. In dit deel doorgaat de prent een transformatie van pief-poef-paf ik-schiet-u-af hocus pocus pats naar zwierige-zwaard-zwaaierij ofte krijgskunst-bravoure. Met de bijhorende getelefoneerde overloper-twist. Voor het verdere verhaal verwijs ik graag naar de film.

Ook al was ik er vol interesse in gevlogen, The Last Samurai is niet zo mijn soort film gebleken (de veldslag een half uur voor het einde inclusief de te verwachten wraakvervulling tav Bagley gevolgd door de noodlottige rakketakketak - niet te verwarren met Taka Taka Taka of laat staan tiki-taka vond ik wel nog de moeite), en dus viel hij voor mij eerder op een matige 2,5* uit. Dezelfde score dan ik bv. The Patriot (2000) gaf, en wat hoger uitvallend dan Glory (1989), al wou ik die dus nog wel eens een herkans geven.

Dit soort epische films doet het vaak nochtans zeer goed:
3,66 (7,8) : The Last Samurai (2003, over 1876-1877) - regie Edward Zwick en met Tom Cruise
3,56 (7,2) : The Patriot (2000, 175 min over 1776) - regie Roland Emmerich, met Mel Gibson
3,60 (7,6) : Gettysburg (1993, 271(!) min 1863) - regie Ron Maxwell, Berenger-Daniels-M.Sheen
3,47 (7,8) : Glory (1989, over 1862-1863) - regie Edward Zwick, Broderick-Washington-Freeman

Met eventueel nog deze ter surplus, waarvan ik de 1e eveneens met karige 2,5 beoordeelde:
3,45 (7,6) : Last of the Mohicans (1992, over 1757) - regie Michael Mann, met Daniel Day-Lewis
3,84 (8,0) : Dances With Wolves (1990, 3u-4u over 1863) - regie Kevin Costner, met K.Costner

Al zullen er uiteraard nog wel passen in dit rijtje. Deze The Last Samurai kwam me wel al het dichtst in de buurt van een persoonlijke 3*-waardering, maar het blijven toch niet direct mijn type films, waarin ze vallen als vliegen bij romantisering van oorlog en patriottistische heldenmoed. Wel benieuwd desondanks naar recentere films Hostiles (2017) & Gettysburg 1863 (2026).

Eens te meer me 'n pak meer vermaakt met het schrijven errond dan het kijken ernaar, in feite.