The Shining (1980)

Heb je dat met meerdere Kubricks?

Er zijn veel films die een ster verdienen.

Maar je bent een van de weinigen die een film als deze een ster geven.

En het meesterlijke acteer spel ook van Shelly Duvall noem jij overacting.

Dan ben jij in ieder geval zeer zeldzaam om een meesterwerk als deze film met een ster te beoordelen.

Bij Spartacus werd hij last minute ingehuurd om de oorspronkelijke regisseur te vervangen. Wat mij betreft de minst Kubricksanse Kubrick. Voor jou wellicht een pre.

Maar juist dat een pré (dat zijn invloed beperkt was), aangezien je kennelijk geen fan bent?

Geweldige film

In de bioscoop zo spannend na jaren op tv nog spannend en bleef lang in mijn geheugen en is mijn topfilm nr 1

Bijna 10 jaar later heb ik de film nog eens herzien in het kader van het (her)kijken van alle Kubrick-films. Na het weinig succesvolle Barry Lyndon besloot Kubrick een (commercieel) succesfilm te maken met The Shining: een horrorfilm gebaseerd op de eerste besteller van de populaire Stephen King (zoals Kubrick vaker doet met zijn verfilmingen heeft hij vooral het einde veranderd). Het verhaal is opvallend simpel: het beschrijft een geval van ‘cabin fever’ waarin Jack, een schrijver met een writer’s block die z’n verantwoordelijkheid om z’n werk te doen boven het welzijn van zichzelf en z’n gezin stelt, gek wordt in een van de wereld afgezonderd hotel doordat hij in een toestand van slapeloosheid en hallucinaties in het verleden van het hotel wordt gezogen waar de vorige ‘care taker’ z’n gezin uitmoordde en hij overtuigd raakt hetzelfde te moeten doen. Zoals we gewend zijn bij Stephen King is er een bovennatuurlijk of paranormaal element als kern van het verhaal: het hotel is gebouwd op een indianenbegrafenis bij een plek waar kolonisten strandden en elkaar opaten en zoals we hebben geleerd van ‘haunted house’-verhalen laat zoiets sporen na waar die nieuwe bewoners last van krijgen. In wezen is Jack altijd al de ‘care taker’ van het hotel en moordenaar geweest en dus gedoemd het eerdere bloedbad te herhalen. Het opvallende element van de doolhof staat in mijn interpretatie voor de psychose waar Jack zich uiteindelijk definitief in verliest.

Tegelijk wemelt het van de dubbelingen en is het verhaal ambigu: Jack is niet helemaal dezelfde als de man op de foto aan het eind zoals omgekeerd de eerdere ‘care taker’ Charles Grady niet Delbert Grady is en ik denk dat Kubricks moraal van het verhaal is dat de geschiedenis van uitroeiing (van de indianen maar ook van bv. de Joden) zich telkens herhaalt met slechts iets andere namen en gezichten. Opnieuw wil Kubrick aldus de schaduwkant van de mensheid laten zien waarbij Kubrick meende dat horrorverhalen ons die kant kunnen laten zien zonder ons er direct mee te confronteren, hetgeen hij met The Shining op briljante wijze heeft gedaan; Kubrick heeft altijd een film over de Holocaust willen maken maar vond niet de juiste vorm maar The Shining komt zeker in de buurt van die beoogde film. Het grote verschil tussen Kings boek en Kubricks film is dan ook dat voor King het kwaad in het hotel zit met daarmee meer nadruk op het bovennatuurlijke en dat voor Kubrick het kwaad in de mens zit (onder meer King was zeer ontevreden over Kubricks interpretatie/versie).

Jacks paranormaal begaafde zoontje voorvoelt het nieuwe bloedbad al na z’n visioenen van het eerdere bloedbad voordat ook z’n ouders beginnen te hallucineren en geesten zien. De film laat dan ook al snel weten dat het met Jack fout gaat en het bloedbad zich dreigt te herhalen (wat dat betreft kent de film geen lange inleiding maar ook geen verrassing), maar wat opvalt is de intense toon van de film die doet denken aan de oude horrorfilms die sterk op het Duitse expressionisme zijn gebaseerd en die Kubrick zeker zullen hebben geïnspireerd voor deze film: de modernistische, schrille muziek (Bartók, Penderecki, Ligety), Kubricks opvallende visuele stijl en verstoorde verhoudingen van bv. de ruimten in het hotel (waarmee de waanzin wordt gevisualiseerd) maar zeker ook het overdreven acteren waartoe Kubrick opdracht gaf (met ook een langzaam spreken met nadruk op bijna elke lettergreep), dat de arme Shelly Duvall nog een nominatie voor slechtste actrice opleverde, geeft elk moment van de film een bloedstollende intensiteit waardoor het een echte horrorklassieker is.

Ja,

het Overlook-hotel is gebouwd op een oude Indianenbegraafplaats.

Nee,

het is niet gelegen bij een plek waar kolonisten strandden en elkaar opaten. De in de film aangehaalde Donner Party (1846-1847), handelt over kolonisten die in de Sierra Nevada strandden en kannibalisme pleegden. Dit heeft echter geen directe link met The Shining of het Overlook Hotel, omdat het zich afspeelde in een andere regio (Californië, niet Colorado)

Uit weinig tot niets blijkt dat "de moraal van het verhaal is dat de geschiedenis van uitroeiing (van de indianen maar ook van bv. de Joden) zich telkens herhaalt met slechts iets andere namen en gezichten." Op geen enkele wijze wordt deze link in de film gemaakt. Ja, er is een oude Indiaanse begraafplaats en het Overlook Hotel is gevuld met inheemse kunst en motieven (zoals Navajo- en Apache-patronen in de decoratie), maar dat is niet voldoende om die link te kunnen leggen.

Eens dat de Donner Party niet relevant is: dat is waarschijnlijk slechts ingevoegd om de film al vroeg een horrorelement te geven waarmee de sfeer is gezet. Maar waarvoor dienen dan de verwijzingen naar de gestorven indianen? In kunst bestaat geen toeval maar alles heeft een betekenis, zeker bij Kubrick. Wellicht hou jij je aan de King-interpretatie dat de dode indianen het hotel hebben behekst of zo maar ik denk dat ik goede redenen heb gegeven om te geloven dat Kubrick er een meer wereldse betekenis aan heeft willen geven.

Een overtuigende onderbouwing voor je geloof heb ik gemist in je reactie. In deze analyse THE SHINING - Native American genocide themes komen aanwijzingen aan bod die deze these zouden kunnen ondersteunen.

Het mooie aan kunst is dat het de kijker vrij staat zijn eigen associaties te vormen. Of de kunstenaar dat al dan niet bewust bedoeld heeft, maakt niet uit.

Vanwaar die open deur?

Waarschijnlijk om een discussie tussen mensen met verschil van mening netjes af te ronden.

De discussie was al 'netjes' ondanks een verschil van mening. Dus waarom zou een derde een discussie tussen twee personen wensen af te ronden ...

Waarom vragen naar de bekende weg?

Deze weg is mij onbekend.

Ik ben in gesprek met De filosoof aan het onderzoeken of het mogelijk is dat Kubrick deze bedoeling had met zijn film. Daartoe presenteer ik ondersteunend materiaal voor zijn these.

Vervolgens wens jij "de discussie tussen mensen met verschil van mening netjes af te ronden" door te stellen dat: "Het mooie aan kunst is dat het de kijker vrij staat zijn eigen associaties te vormen."

Een verschil van mening was er niet. Behalve dat ik vond dat de Filosoof onvoldoende onderbouwing voor zijn stelling aandroeg. Die onderbouwing voor zijn stelling lever ik vervolgens zelf in een reactie op zijn post.

Jouw reactie, over hoe de kijker naar kunst dient te kijken, heeft niets te maken met mijn reactie op de post van de Filosoof, vandaar mijn vraag om toelichting. (een vraag die jij niet gerechtvaardigd lijkt te vinden omdat het 'vragen naar de bekende weg is')

Maar goed, ik begrijp nu dat je graag iemands onderzoek naar mogelijkheden netjes af wenst te ronden met een niet ter zake doende open deur. Ik heb daar vrede mee.

Dit gebeurt ook vaak bij Whatsapp als alléén tekst zonder gezichtsuitdrukking en/of intonatie verkeerd wordt opgevat. In dit geval komt je stijl, waarschijnlijk onbedoeld, ook op mij een beetje belerend over en vormt daarom niet echt een aanzet tot een prettige gedachtenuitwisseling. En dan krijg je dus dit.

De eventueel aanwezige aanwijzingen in een film van Kubrick voor uitroeiing van het indianenvolk kan ook beter besproken worden in de kroeg met een goed glas bier erbij.

De hoeveel bloed dat onder de deur doorstroomde had in mijn beleving alle kenmerken van een bloedbad, waardoor een eventuele verwijzing naar een toekomstig familiedrama bleekjes afsteekt vergeleken met een symbolische verschijning (shining ?) als uiting van een volkerenmoord. Zien we (of beter, het jochie, Danny) de toekomst of een doorschemering van het verleden?

Gezien de reacties en conform het medium rond ik het af met de vraag: In welke film ben ik nu weer belandt?

De allerbeste. Ik vind het zelf geen horror, meer een psychologische thriller. De soundtrack maakt deze film in combinatie met extreem goed acteerwerk.

Dit blijft toch wel een echte klassieker. Ik kan ook geen andere acteur bedenken die deze rol beter neer zou zetten dan Jack Nicholson. Het is ook niet voor niks dat Nicholson 3 Oscars heeft gewonnen in zijn carrière. Dit soort rollen zoals hier in "The Shining" dat ligt hem ook het beste vind ik, van die gestoorde types. Daar leeft hij zich ook helemaal in. Nicholson is wat dat betreft ook wel een echte vakman. Deze film zal nog lang hoog in de toplijsten blijven staan vermoed ik. En terecht!

Gisteren gezien in Lab111. Blijft een geweldige film!

De Extended Cut herzien op 4K met Dolby Vision.

The Shining is zonder twijfel één van Stanley Kubricks onbetwiste meesterwerken en een ware klassieker in de horrorcinema. Het is een film die er door de jaren heen in is geslaagd zijn publiek de stuipen op het lijf te jagen (en dat nog steeds doet). Gebaseert op Stephen King’s gelijknamige bestseller uit 1977. Kubrick neemt King’s fantastische boek en bouwt erop voort, waardoor het verhaal op zijn eigen onnavolgbare manier tot leven komt.

Spookachtige verschijningen van opvallend dreigende aard spoken een groot deel van de eerste helft van de film rond, die geleidelijk evolueren naar steeds serieuzere fysieke bedreigingen naarmate de dagen voorbij gaan. Er is verrassend weinig geweld gezien de schijnbare intensiteit, maar dat is weinig troost voor de zwakkeren van hart, aangezien veel van de terreur eerder impliciet dan manifest is. Een film die op vele niveaus symbolisch werkt, maar in wezen gaat over menselijke tekortkomingen en de manier waarop die kunnen worden uitgebuit door onbewuste krachten in combinatie met een zwakke wil. Deze film maakt het meest angstaanjagend door suggestie te gebruiken om je eigen verbeelding tegen je te keren.

Nicholson en Duvall hebben een complexe chemie die op zoveel niveaus werkt, wat essentieel is voor de opbouw van dit verhaal en de basis vormt voor de eersteklas regie. De mentale ineenstorting van Nickelson die op huiveringwekkende wijze wordt uitgespeeld, maar ook Duvall en de jonge Danny Lloyd waar pure angst te lezen is op hun gezichten.

Cinematografisch een kunstwerk, alleen al het opening shot vanuit de helikopter waar we de gele VW Kever volgen door de Rocky Mountains nabij Saint Mary Lake, ondersteunt door de duistere soundtrack. Veel gebruik van groothoekopnames, waarbij Nickelsons hallucinaties en de visioenen van de paranormaal begaafde Lloyd voor huiveringwekkende momenten zorgen. Buitengewoon effectief gebruik van long shots om een gevoel van isolatie te creëren, bolle lensshots om het surrealisme te versterken. Eén van mijn favoriete scenes is als we Danny volgen op zijn driewieler, waarbij de laag rijdende Steadycam subliem wordt gebruikt, waardoor we het gevoel krijgen dat het kwaad ons op de hielen zit, maar tegelijkertijd achter elke hoek of deur iets tevoorschijn kan springen.

De angstaanjagende sfeer in combinatie met de zorgvuldig gecomponeerde muziek (gebaseerd op het werk van Béla Bartók) brengen zelfs na 45 jaar de spanning tot vrijwel ondraaglijke hoogtes.

Chapeau Kubrick! Briljant!

Re-release vanaf 12 februari 2026 (ook in IMAX).